Η πρώτη παθογένεια αφορά τη συγκεντρωτική πρωθυπουργική δημοκρατία. Σε πολλές χώρες του κόσμου ο πρωθυπουργός είναι παντοδύναμος. Στην Ελλάδα κατέληξε «παντεχνίτης». Δεν χαράσσει, όπως όφειλε, πολιτική θέτοντας στόχους και αποκεντρώνοντας αρμοδιότητες στους υπουργούς του. Διορίζει μέχρι και τους άμεσους συνεργάτες των συνεργατών του.
Αυτό όμως δημιουργεί δυσλειτουργίες. Οποιαδήποτε οργανωσιακή θεωρία κι αν κοιτάξει κανείς, θα δει ότι ο πρώτος πρέπει να επιλέγει τους δεύτερους, οι δεύτεροι τους τρίτους κ.λπ. Ετσι εξασφαλίζεται η μεγιστοποίηση της απόδοσης του συστήματος: επικρατεί σύμπνοια σε κάθε επιμέρους κομμάτι και κάθε στέλεχος έχει διακριτές ευθύνες για την ομάδα που διοικεί. Ο διορισμός των γενικών γραμματέων από τον ίδιο τον πρωθυπουργό εξασφαλίζει κατ αρχήν την καχυποψία. Οταν ο κ. Ζαχόπουλος αντλεί τις εξουσίες του κατευθείαν από τον πρωθυπουργό, είναι επόμενο κάθε υπουργός να αποποιείται τις ευθύνες του για τον τομέα που διοικεί. Εκτός αυτού σωρεύεται δυσλειτουργία στο σύστημα: υπάρχει παραλληλία στην άσκηση της εξουσίας και κατά συνέπεια διαγκωνισμοί, αλληλοϋπονόμευση. Τελικά καταλήγει το Μέγαρο Μαξίμου να ασχολείται με δευτερεύουσες διαδικασίες της κυβερνητικής λειτουργίας, επειδή ακριβώς προκύπτουν διχογνωμίες μεταξύ ουσιαστικά ισόβαθμων αξιωματούχων.
Χειρότερα: η σίγουρη αποτυχία του συγκεντρωτικού συστήματος χρεώνεται κατευθείαν στον πρωθυπουργό και τα σκάνδαλα σκάνε μέσα στο Μέγαρο Μαξίμου. Είναι μικρότερο το ρίσκο επιλογής 48 υπουργών και τεράστιο το ρίσκο επιλογής 48 υπουργών, συν δεκάδων γενικών γραμματέων, συν κάποιων διοικητών ΔΕΚΟ, συν, συν, συν... Ετσι δημιουργείται μεν η ψευδαίσθηση ελέγχου της απέραντης και δαιδαλώδους κρατικής μηχανής (απόδειξη περί της ψευδαίσθησης είναι αυτή καθαυτή η υπόθεση Ζαχόπουλου) αλλά δεν υπάρχουν φράγματα στην κρίση. Η αποτυχία του μέρους γίνεται αποτυχία του συνόλου.
Μέρος αυτής της παθογένειας είναι η αναξιοκρατία. Η ανέλιξη στα ύπατα αξιώματα δεν χρειάζεται ούτε πτυχία ούτε εμπειρία, παρά μόνο καλές σχέσεις με τον πρωθυπουργό ή το περιβάλλον του. Μπορεί, δηλαδή, κάποιος καθηγητής Μέσης Εκπαίδευσης (που δεν έχει διαχειριστεί ούτε το ταμείο του σχολείου του) να καταλήξει διαχειριστής εκατομμυρίων ευρώ και επιτελάρχης ολόκληρης της κρατικής παρέμβασης στη βαριά βιομηχανία (όπως λέγεται) της χώρας μας, στον πολιτισμό, Οι υπεραρμοδιότητες που δόθηκαν στον κ. Ζαχόπουλο το 2004 και αφαιρέθηκαν το 2007 αναδεικνύει μια ακόμη παθογένεια. Το οργανωτικό μοντέλο της κρατικής μηχανής δεν έχει κανόνες. Δεν είναι προϊόν μελέτης της προηγούμενης εμπειρίας. Το οργανωτικό μοντέλο δομείται με όρους εύνοιας. Οσο κάποιο στέλεχος χαίρει της εμπιστοσύνης του πρωθυπουργού, τα έχει όλα. Οταν τη χάνει, τα χάνει όλα.
Πάσχος Μανδραβέλης
Καθημερινή