Για σχεδόν έναν αιώνα παλεύει ανάμεσα σε δύο κόσμους, τον κεμαλισμό που επιχείρησε να τη φέρει στον σύγχρονο κόσμο, και τον ισλαμισμό που την τραβά πίσω στη βαρβαρότητα.
Αυτός ο εσωτερικός διχασμός δεν έμεινε θεωρητικός. Από το 1950 και μετά, η χώρα βίωσε ένα μπαράζ πραξικοπημάτων και πολιτικών κρίσεων που φανερώνουν τη βαθιά της αδυναμία να γίνει ένα σύγχρονο κράτος δικαίου.
Μετά την κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ο Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ θέλησε να οικοδομήσει μια νέα Τουρκία, κοσμική και δυτικότροπη, με θεσμούς, εκπαίδευση, κοσμικό στρατό, αποκομμένη από το ισλαμικό ιερατείο και τον οθωμανικό μιλιταρισμό.
Για λίγο φάνηκε ότι η νέα πορεία είχε θεμέλια. Όμως το εγχείρημα δεν ολοκληρώθηκε ποτέ. Ο στρατός έγινε θεματοφύλακας του κεμαλισμού, αλλά όχι της δημοκρατίας. Οι θεσμοί παρέμειναν εύθραυστοι. Η καχυποψία απέναντι στη Δύση ενισχύθηκε. Έτσι, η Τουρκία βρέθηκε σε μια μόνιμη εκκρεμότητα. Ούτε πλήρως σύγχρονη ούτε πλήρως παραδοσιακή.
Από τα μέσα του 20ού αιώνα, το πολιτικό Ισλάμ άρχισε να διεκδικεί ρόλο. Ο στρατός, υπερασπιστής του κεμαλισμού, απαντούσε με πραξικοπήματα.
Το 1960 έχουμε την ανατροπή Μεντερές. Το 1971 έχουμε το «πραξικόπημα με υπόμνημα». Το 1980 έχουμε επιβολή του στρατιωτικού νόμου και βίαιη καταστολή των διαδηλώσεων. Το 1997 έχουμε ένα «μεταμοντέρνο πραξικόπημα» που έριξε τον Ερμπακάν. Και φυσικά έχουμε και την απόπειρα του 2016, που αν και απέτυχε, έδειξε ότι η παράδοση δεν τελείωσε ποτέ.
Αυτό το μπαράζ πραξικοπημάτων αποδεικνύει ότι η Τουρκία δεν μπόρεσε ποτέ να αποκτήσει σταθερότητα. Αντί για θεσμούς, είχε πάντα στρατηγούς και συνωμοσίες. Αντί για κανονική δημοκρατία, μια ανίερη συμβίωση κεμαλισμού και ισλαμισμού που συντηρούσε την κρίση αντί να τη λύνει.
Με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, η όποια ισορροπία είχε επιτευχθεί με τα χρόνια έσπασε.
Ο στρατός εκκαθαρίστηκε, οι κεμαλικοί περιθωριοποιήθηκαν, οι ισλαμιστές πήραν τον έλεγχο. Το αποτυχημένο πραξικόπημα του 2016 επισφράγισε την κυριαρχία τους.
Από εκείνη τη στιγμή, η Τουρκία μετατράπηκε σε κράτος-καθεστώς όπου ο ισλαμισμός συνδυάζεται με μιλιταρισμό και αυταρχισμό. Το αποτέλεσμα είναι η «Γαλάζια Πατρίδα», μια ιδεολογική κατασκευή που προβάλει τη στρατιωτική ισχύ ως εργαλείο πολιτικής.
Χαρακτηριστικό δείγμα αυτής της πορείας είναι το άρθρο του Murat Aslan, πανεπιστημιακού και ερευνητή της φιλοκυβερνητικής SETA, που δημοσιεύτηκε στο Anadolu στις 25 Αυγούστου 2025 με τίτλο: «Μια χούφτα γη, μια σταγόνα νερό, μια αναπνοή: Γαλάζια Πατρίδα».
Ο Aslan δεν μιλά σαν ακαδημαϊκός. Μιλά σαν οθωμανός φύλαρχος. Επικαλείται φρεγάτες, UAV, υποβρύχια και πυραύλους ως «μέσα δικαιωμάτων». Ζητά μόνιμη στρατιωτική ετοιμότητα και δυνατότητα επέμβασης και θεωρεί τη στρατιωτική υπεροχή ισοδύναμη με νομιμότητα.
Η βαρβαρότητα ως κρατική πολιτική
Η Τουρκία αρνείται να κυρώσει τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, γιατί γνωρίζει ότι τα επιχειρήματά της δεν αντέχουν σε θεσμικό έλεγχο. Αντ’ αυτού, καταφεύγει σε στόλους και casus belli. Η «Γαλάζια Πατρίδα» παρουσιάζεται ως «άμυνα», αλλά στην πραγματικότητα είναι σχέδιο επιβολής.
Έτσι, η Τουρκία στον 21ο αιώνα επιβεβαιώνει ότι παραμένει ένα βάρβαρο κατάλοιπο. Όχι ένα κράτος δικαίου, αλλά ένα κράτος-φυλή που νομιμοποιεί την ισχύ με τη βία.
Η Τουρκία δεν είναι απλώς μια συνεχόμενη απειλή για τους γείτονες. Είναι πρώτα και κύρια απειλή για τον εαυτό της. Η ανίερη συμβίωση κεμαλισμού και ισλαμισμού κατέρρευσε. Οι ισλαμιστές επικράτησαν, αλλά το κενό σταθερότητας παραμένει.
Το μπαράζ πραξικοπημάτων από το 1950 και μετά δείχνει ότι η Τουρκία ποτέ δεν μπόρεσε να λύσει την εσωτερική της αντίφαση. Η «Γαλάζια Πατρίδα» είναι απλώς το πιο πρόσφατο σύμπτωμα αυτής της βαθιάς κρίσης.
Στον 21ο αιώνα, ενώ ο πολιτισμένος κόσμος χτίζει συνεργασίες και θεσμούς, η Τουρκία συνεχίζει να αναπαράγει την παράδοση των Σελτζούκων και των Οθωμανών, να λύνει τα πάντα με τα όπλα. Γι’ αυτό και δεν μπορεί να σταθεί ως ισότιμο μέλος του διεθνούς συστήματος. Παραμένει μια χώρα βυθισμένη σε εσωτερική σύγκρουση, ένα κράτος-βάρβαρος στον σύγχρονο κόσμο.
