Συγκεκριμένα, οι Ισλανδοί απέρριψαν οριακά, με 52,8%, την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων του Ρέικιαβικ με τις Βρυξέλλες για την ένταξη της χώρας στους κόλπους της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αρκετοί θα ανέμεναν ένα άνοιγμα των Ισλανδών στην Ευρώπη για λόγους ασφαλείας, ειδικά μετά την περιπέτεια της Γροιλανδίας τον περασμένο χειμώνα, την οποία ο Ντόναλντ Τραμπ δεν δίστασε να απειλήσει με στρατιωτική επέμβαση. Υπό αυτό το πρίσμα, αν και ο οξύς Αμερικανός πρόεδρος δεν διατύπωσε κάποια αναθεωρητική βλέψη για την Ισλανδία – την οποία, ωστόσο, μπέρδεψε (ή μήπως και όχι;) με τη Γροιλανδία κατά τη διάρκεια μιας τοποθέτησής του – θα ανέμενε κανείς ότι το νησιωτικό κράτος του Ατλαντικού, που δεν διαθέτει στρατό και στηρίζει την ασφάλειά του στο ΝΑΤΟ, θα αναζητούσε κάποια εναλλακτική απέναντι στην αυξανόμενη αβεβαιότητα.
Ο αλιευτικός κλάδος
Εν τέλει, το δημοψήφισμα κρίθηκε πιθανότατα στο… ψάρι. Σύμφωνα με τη SFS, την ένωση των επιχειρήσεων του ισλανδικού αλιευτικού τομέα, η αλιεία καλύπτει περίπου το 7% του ΑΕΠ της Ισλανδίας. Αν συνυπολογιστούν οι τομείς που συνδέονται ευρύτερα με τον αλιευτικό κλάδο, το ποσοστό αυτό ανέρχεται στο 15%. Παρά το γεγονός ότι οι Βρυξέλλες άφησαν να εννοηθεί ότι θα δείξουν διαλλακτικότητα για τον συγκεκριμένο κλάδο του νησιού, οι διαβεβαιώσεις αυτές δεν στάθηκαν αρκετές ώστε να ξεπεραστούν οι ανησυχίες των ντόπιων ότι οι ρυθμιστικές παρεμβάσεις από την Ευρωπαϊκή Ένωση θα τον περιόριζαν. Επιπλέον, η προοπτική υιοθέτησης του ευρώ και η μείωση των πληθωριστικών πιέσεων του κόστους ζωής (το βασικό επιτόκιο της Ισλανδίας είναι στο 8%) δεν στάθηκαν ικανά κριτήρια ώστε να ενισχυθεί το κλίμα υπέρ της ΕΕ.
Εν τέλει, οι οικονομικές ανησυχίες επικράτησαν έναντι εκείνων της ασφάλειας. Παράλληλα, δεν πρέπει να αμελείται το γεγονός ότι η Ισλανδία απέκτησε μόλις το 1944 την ανεξαρτησία της, για την οποία οι κάτοικοί της νιώθουν ιδιαίτερα περήφανοι. Μια πιθανή ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα σήμαινε μια κατά μέρει παραχώρησή της.
Η ήττα των Βρυξελλών
Η εξέλιξη αυτή αποτελεί για την Ευρωπαϊκή Ένωση μια ηχηρή ήττα, ειδικά υπό το πρίσμα πως το αποτέλεσμά της αφορούσε μόλις την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων. Για την οριστικοποίηση της ένταξης θα απαιτούνταν νέο δημοψήφισμα. Η απόφαση των Ισλανδών ενδέχεται να «φρενάρει» επίσης τις προσδοκίες για ένταξη της Νορβηγίας στο μπλοκ. Συνεπώς, τα μόνα κράτη που απομένουν για την ευρωπαϊκή διεύρυνση είναι εκείνα των Δυτικών Βαλκανίων – μια σαφώς διαφορετική περίπτωση από τα δύο σκανδιναβικά κράτη, καθώς εδώ η ευρωπαϊκή προοπτική συνδέεται με πολύ μεγαλύτερες προκλήσεις στην οικονομία και στο κράτος δικαίου.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε ένα πρόσθετο ενδιαφέρον το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος να κριθεί υπέρ της, καθώς η Ισλανδία θα αποτελούσε μια νέα πολύτιμη γέφυρα για την Αρκτική, η οποία αποκτά ολοένα μεγαλύτερο γεωστρατηγικό ενδιαφέρον. Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ευρώπη απουσιάζει από την περιοχή, καθώς Δανία, Σουηδία και Φινλανδία λογίζονται ως αρκτικά κράτη. Η δυναμική της ωστόσο θα ήταν σαφώς ενισχυμένη.
Σε κάθε περίπτωση, οι Βρυξέλλες θα πρέπει να αναλύσουν σε βάθος τους λόγους που οδήγησαν ένα μικρό παράκτιο κράτος, όπως αυτό της Ισλανδίας, στο να απορρίψει την προοπτική ένταξης στην ευρωπαϊκή οικογένεια. Σε αυτό μπορεί να συνέφεραν οι δημόσιες και έντονες διχογνωμίες ανάμεσα στα κράτη-μέλη, οι οποίες επισκιάζουν την εικόνα της Ένωσης. Τα κράτη εξακολουθούν να σκέφτονται κατά βάση με εθνοκεντρικά κριτήρια και αδυνατούν να διαμορφώσουν μια κοινή υπερεθνική θέση στις κοινές προκλήσεις, είτε πρόκειται για την οικονομία είτε για τους πολέμους. Η εικόνα αυτή δεν αποτελεί απαραίτητα την καλύτερη διαφήμιση για τη διεύρυνση του μπλοκ…
