Όπως αποδεικνύεται από την έκθεση, η Ελλάδα είναι και πάλι ουραγός της Ευρώπης, καταγράφοντας από τις χειρότερες επιδόσεις στην απορρόφηση των κονδυλίων για την πρόληψη. Εν τω μεταξύ, το πρόβλημα με τις πυρκαγιές παραμένει τεράστιο. Το 2023, για παράδειγμα, οι καμένες εκτάσεις ήταν τριπλάσιες από τον ιστορικό μέσο όρο της χώρας. Παράλληλα, οι χάρτες και οι κατάλογοι κινδύνου, βάσει των οποίων η Ελλάδα προσδιορίζει τον κίνδυνο πυρκαγιάς, έχουν να επικαιροποιηθούν από το 1980.
Ωστόσο, χωρίς την επικαιροποίηση των σχετικών στοιχείων, μεγάλο μέρος της ευρωπαϊκής, αλλά και εγχώριας χρηματοδότησης, στην ουσία, χάνεται, αφού δεν κατευθύνεται στις περιοχές που, με βάση τη νέα εμπειρία και την κλιματική κρίση, είναι όντως «υψηλού κινδύνου».
Έτσι, όπως επισημαίνεται στην έκθεση, το μερίδιο της Ελλάδας στο Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ) είναι χαμηλό, με τις πρώτες πληρωμές να πραγματοποιούνται μόλις το 2020. Τον Μάιο του 2024, μάλιστα, είχε καταβληθεί κάτι λιγότερο από το 10% των προγραμματισμένων κονδυλίων. Οι ελληνικές αρχές αποδίδουν την χαμηλή απορρόφηση των κονδυλίων στην υποστελέχωση του Υπουργείου Ανάπτυξης και την αδυναμία των δασικών υπηρεσιών να εκτελέσουν δημόσιες συμβάσεις.
Ωστόσο, αυτό συμβαίνει ενώ η Ελλάδα έχει δεσμεύσει περίπου 837 εκατ. ευρώ από τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΜΑΑ) για δράσεις πρόληψης, ετοιμότητας και αποκατάστασης. Στο αναθεωρημένο, δε, Σχέδιο Ανάκαμψης, μόλις δύο χρόνια πριν (2023), τα κονδύλια για την πρόληψη υπερδιπλασιάστηκαν. Στο πλαίσιο αυτό, μερικά από τα έργα που προβλέπονται είναι ο καθαρισμός και η συντήρηση των δασών σε 105.500 εκτάρια (προϋπολογισμός 470 εκατ. ευρώ), ενώ η πρόβλεψη για αναδάσωση έχει περάσει σε δεύτερη μοίρα.
Το συμπέρασμα του ΕΕΣ είναι ότι δίχως τρεις βασικές προϋποθέσεις, η πρόληψη δεν μπορεί στην ουσία να επιτευχθεί. Οι προϋποθέσεις αυτές είναι: (α) η επικαιροποίηση των δεδομένων, (β) ο εθνικός σχεδιασμός και (γ) η συνεχής και διαφανής παρακολούθηση.
Το ΕΕΣ κρούει τον κώδωνα του κινδύνου
Η ευθύνη για τη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση των δαπανών από τον προϋπολογισμό της ΕΕ στους τομείς της αγροτικής ανάπτυξης και της περιφερειακής ανάπτυξης επιμερίζεται μεταξύ της Επιτροπής και των κρατών μελών.
Σε αυτό το πλαίσιο, το ΕΕΣ τονίζει ότι τα κεφάλαια που η ΕΕ προορίζει για την αντιμετώπιση του φαινομένου των δασικών πυρκαγιών δεν δαπανώνται συστηματικά εκεί που χρειάζεται, παρόλο που οι δασικές πυρκαγιές στην ΕΕ έχουν αναμφισβήτητα αυξηθεί σε συχνότητα και ένταση τα τελευταία χρόνια.
Αν και το ακριβές ύψος των ενωσιακών κεφαλαίων που έχουν πράγματι δαπανηθεί για την καταπολέμηση των δασικών πυρκαγιών παραμένει άγνωστο, ένα είναι βέβαιο: όλο και περισσότερα κονδύλια της ΕΕ, ιδίως στο πλαίσιο του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΜΑΑ), θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για τον σκοπό αυτό.
Οι δασικές πυρκαγιές στην ΕΕ έχουν τριπλασιαστεί
Στην ΕΕ, το πλήθος των δασικών πυρκαγιών σε εκτάσεις άνω των 30 εκταρίων έχει τριπλασιαστεί μεταξύ των ετών 2006-2010 και 2021-2024, φθάνοντας κατά τη δεύτερη περίοδο τα 1 900 εκτάρια σχεδόν ετησίως.
Ως εκ τούτου, οι εκτάσεις που έχουν γίνει στάχτη έχουν αυξηθεί σημαντικά, ξεπερνώντας τα 5 250 τ.χλμ. κατά μέσο όρο ετησίως.
Ο αριθμός των δασικών πυρκαγιών έχει αυξηθεί δραματικά τις τελευταίες δύο δεκαετίες και εξαιτίας της κλιματικής κρίσης, η οποία τροφοδοτεί ολοένα και μεγαλύτερες φωτιές.
Μάλιστα, όπως αναφέρει ο Guardian, τα τελευταία χρόνια, κατά μέσο όρο, έκταση διπλάσια από το Λουξεμβούργο καταστρέφεται από τις φλόγες, με αποτέλεσμα τον θάνατο ανθρώπων, την καταστροφή σπιτιών και της άγριας ζωής και την εκπομπή μεγατόνων εκπομπών που συμβάλλουν στην υπερθέρμανση του πλανήτη.
Τι προτείνει ο ΕΣΣ
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να προωθήσει ορθές πρακτικές, όπως επισημαίνει το ΕΣΣ, διασφαλίζοντας ότι τα κονδύλια της ΕΕ κατευθύνονται σε περιοχές με υψηλό κίνδυνο, βάσει επικαιροποιημένων δεδομένων, και με σχέδιο για συντήρηση και βιωσιμότητα.
Έτσι, είναι απαραίτητο:
- Να χρησιμοποιούνται επικαιροποιημένα δεδομένα και όχι παρωχημένες εκτιμήσεις και «χάρτες κινδύνου», όπως συμβαίνει στην Ελλάδα
- Να δοθεί έμφαση στην μακροπρόθεσμη πρόληψη (π.χ. δημιουργία αντιπυρικών ζωνών) και οι χώρες να δεσμευτούν ότι η χρηματοδότηση θα συνεχιστεί από ίδιους πόρους μετά το πέρας των ευρωπαϊκών προγραμμάτων
- Να περιοριστεί η «ισότιμη» γεωγραφική κατανομή έργων που οδηγεί σε οριζόντιες και αναποτελεσματικές παρεμβάσεις.
- Να αξιοποιούνται καλύτερα τα διάφορα εργαλεία και συστήματα που παρέχουν σημαντικά δεδομένα για τις πυρκαγιές.
Δύο «αντιπαραδείγματα»
Σε αντίθεση με την Ελλάδα, που, όπως αποδεικνύεται, έχει ακόμη πολύ δρόμο μπροστά της, άλλες χώρες κινούνται στρατηγικά και έχουν καταφέρει να επανασχεδιάσουν την πολιτική τους για την πρόληψη των πυρκαγιών.
Η Πορτογαλία, μετά τις φονικές πυρκαγιές του 2017 ανακατεύθυνε τον προϋπολογισμό της και διέθεσε περισσότερους πόρους σε δράσεις πρόληψης. Έτσι, το 2022 το 61% του σχετικού προϋπολογισμού κατευθύνθηκε σε σχετικές δράσεις (αγορά εξοπλισμού, καθαρισμός, συντήρηση δρόμων, απομάκρυνση καύσιμης ύλης), ενώ το 2017 το αντίστοιχο ποσοστό ήταν μόλις στο 20%.
Στην Ισπανία, από την άλλη, οι περιφέρειες της Γαλικίας και της Ανδαλουσίας διαθέτουν, από το 2018, το 50% των πόρων τους στην πρόληψη των πυρκαγιών.
