Ένα σχέδιο-οδηγός για την επόμενη μέρα της Αμερικής
Το Project 2025, που εκπονήθηκε από το συντηρητικό Heritage Foundation, δεν είναι απλώς μια σειρά προτάσεων. Είναι ένας λεπτομερής οδικός χάρτης με στόχο τη ριζική αναδιοργάνωση του αμερικανικού κράτους — από τη δημόσια διοίκηση και την εκπαίδευση, μέχρι την ενέργεια, τη μετανάστευση και τα πολιτικά δικαιώματα.
Παρότι ο ίδιος ο Ντόναλντ Τραμπ ισχυρίζεται πως δεν έχει «καμία σχέση» με το Project, η πραγματικότητα στην Ουάσιγκτον φαίνεται να τον διαψεύδει. Από την πρώτη κιόλας ημέρα της θητείας του, ο Τραμπ άρχισε να εφαρμόζει βασικά του σημεία, αξιοποιώντας την προεδρική εξουσία για να παρακάμψει το Κογκρέσο και να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο του κράτους.
Η… εκκαθάριση του δημοσίου
Κεντρική ιδέα του Project 2025 είναι η αντικατάσταση των “γραφειοκρατών” με πιστούς πολιτικούς υπαλλήλους. Αυτό επιχειρείται μέσα από την επαναφορά της διαβόητης Schedule F, μιας διάταξης που καταργεί την προστασία μονιμότητας για δεκάδες χιλιάδες δημόσιους υπαλλήλους, επιτρέποντας την αποπομπή τους με πολιτικά κριτήρια.
Ήδη έχουν ξεκινήσει οι πρώτες αλλαγές σε θέσεις-κλειδιά, με στόχο ένα «καθαρό» κράτος που υπακούει στη βούληση του εκάστοτε προέδρου — και συγκεκριμένα, του Τραμπ.
Έλεγχος της κρατικής μηχανής
Μέσω νέων διορισμών και αναδιαρθρώσεων, ανεξάρτητοι θεσμοί όπως το Υπουργείο Δικαιοσύνης, το FBI και το Υπουργείο Παιδείας βρίσκονται υπό στενή πολιτική επιτήρηση. Ο πρώην σύμβουλος του Τραμπ, Ράσελ Βόουτ, έχει ήδη τοποθετηθεί σε στρατηγικό ρόλο, επιβλέποντας την υλοποίηση των σχεδίων του Project μέσα από την Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Προϋπολογισμού (OMB).
Το μήνυμα είναι σαφές: καμία ομοσπονδιακή υπηρεσία δεν θα λειτουργεί πλέον ανεξάρτητα από τον Λευκό Οίκο.
Συντηρητική στροφή στα «κοινωνικά ζητήματα»
Από τις πρώτες κιόλας εβδομάδες της νέας θητείας, ο Τραμπ κινήθηκε επιθετικά κατά των πολιτικών για τη διαφορετικότητα (DEI), τα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ+ και τις φωνές που προωθούν την ένταξη και την ισότητα. Εκτελεστικά διατάγματα έχουν ήδη καταργήσει πολλά από τα σχετικά προγράμματα, ενώ περιορίζεται η παρουσία και προβολή τρανς και queer ατόμων σε στρατό, σχολεία και κρατικά προγράμματα.
Παράλληλα, ο πρόεδρος έχει εξαγγείλει σκληρότερη στάση απέναντι στη μετανάστευση, με σχέδια μαζικών απελάσεων και περιορισμών στην ιθαγένεια κατά γέννηση. Μέχρι τον Αύγουστο του 2025, η κυβέρνηση Τραμπ έχει ήδη ενεργοποιήσει ένα εκτεταμένο πρόγραμμα συλλήψεων και απελάσεων, εγκαινιάζοντας προσωρινά κέντρα κράτησης στα νότια σύνορα, ενώ εκκρεμεί νομοθετική πρόταση για την αλλαγή της ιθαγένειας μέσω Συνταγματικής τροποποίησης. Παράλληλα, περιορίστηκε δραστικά η χορήγηση ασύλου, με αυστηρά νέα κριτήρια και διαδικασίες fast-track επιστροφών.
Αντικλιματική ατζέντα και επαναφορά ορυκτών καυσίμων
Το περιβάλλον είναι άλλο ένα πεδίο όπου το Project 2025 εφαρμόζεται κατά γράμμα. Ο Τραμπ αποχώρησε εκ νέου από τη Συμφωνία του Παρισιού, ενώ έχει ακυρώσει σημαντικά προγράμματα για την πράσινη ενέργεια. Οι επιδοτήσεις στις ανανεώσιμες πηγές μειώνονται δραστικά, ενώ προωθούνται εξορύξεις και ενεργειακά έργα σε περιοχές που πριν προστατεύονταν.
Χαρακτηριστική είναι η ακύρωση υπεράκτιων αιολικών πάρκων και η κήρυξη «ενεργειακής κατάστασης εκτάκτου ανάγκης» για την ενίσχυση της παραγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Υγεία, παιδεία και επιστήμη σε δεύτερο πλάνο
Οι περικοπές σε χρηματοδοτήσεις της επιστημονικής έρευνας — ιδιαίτερα προς το Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας (NIH) — αποτελούν επίσης μέρος της ατζέντας. Το ίδιο και η αναδιάρθρωση της εκπαιδευτικής πολιτικής, με στόχο την προώθηση «παραδοσιακών αξιών» και τον περιορισμό της πολυφωνίας στα σχολικά προγράμματα.
Πού βρισκόμαστε σήμερα;
Σύμφωνα με ανεξάρτητες αναλύσεις, πάνω από το 50% των προτάσεων του Project 2025 έχουν ήδη τεθεί σε εφαρμογή ή βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο σχεδιασμού. Ο Τραμπ, ακόμη κι αν δεν το δηλώνει ανοιχτά, έχει αγκαλιάσει πλήρως τη φιλοσοφία του Project: ένα κράτος συγκεντρωτικό, με πολιτικά ελεγχόμενο προσωπικό, αυστηρές κοινωνικές πολιτικές και πλήρη επαναφορά της συντηρητικής ατζέντας.
Όσο πλησιάζουν οι ενδιάμεσες εκλογές του 2026 για το Κογκρέσο, μένει να φανεί αν το Project 2025 θα μετατραπεί από πολιτικό «οδικό χάρτη» σε μόνιμο μοντέλο διακυβέρνησης στις ΗΠΑ — ή αν θα προκαλέσει τη θεσμική σύγκρουση που πολλοί προβλέπουν.
Πάντως, αν λάβει κανείς υπόψη την πρόσφατη κόντρα του Αμερικανού προέδρου με την διοικήτρια της Fed, Λίζα Κουκ, την οποία ο Τραμπ επιχειρεί να απομακρύνει με το πρόσχημα παρατυπιών σε στεγαστικά της δάνεια, αλλά στην πραγματικότητα λόγω προσωπικών διαφορών, τότε εγείρονται σοβαρά ερωτήματα για την ευρύτερη λειτουργία του αμερικανικού κράτους. Το περιστατικό αυτό ενισχύει εύλογα τις ανησυχίες για το αυξανόμενο κύμα αυταρχισμού στις ΗΠΑ. Το Project 2025 - ή, τουλάχιστον, οι βασικές του ιδέες - φαίνεται να έχουν συμβάλει καθοριστικά σε αυτή την τάση, προσδίδοντας θεσμική κάλυψη σε πρακτικές που υπονομεύουν τους δημοκρατικούς θεσμούς.
