Η απαρχή: Η 7η Οκτωβρίου και η έκρηξη της βίας
Η τρομοκρατική επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023 αποτέλεσε το σημείο μηδέν της τελευταίας σύγκρουσης. Το Ισραήλ απάντησε με μια σφοδρή στρατιωτική εκστρατεία, με στόχο –όπως δήλωνε τότε ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου– την «πλήρη καταστροφή της Χαμάς» και την απελευθέρωση των Ισραηλινών ομήρων.
Ωστόσο, η απάντηση αυτή άλλαξε ριζικά τη ζωή των ανθρώπων στη Γάζα. Η περιοχή παραμένει αποκλεισμένη, με τους Παλαιστίνιους να μην μπορούν να την εγκαταλείψουν, ενώ μεγάλες εκτάσεις έχουν ισοπεδωθεί.
Σύμφωνα με παλαιστινιακές πηγές υπό τον έλεγχο της Χαμάς, περισσότεροι από 66.000 άνθρωποι έχουν σκοτωθεί, μεταξύ τους γυναίκες και παιδιά. Περίπου 500.000 κάτοικοι υποσιτίζονται, ενώ πάνω από τα μισά από τα 36 νοσοκομεία της Γάζας έχουν τεθεί εκτός λειτουργίας.
Κατηγορίες, διεθνείς πιέσεις και η απομόνωση του Ισραήλ
Οι κατηγορίες για γενοκτονία εναντίον του Ισραήλ πληθαίνουν, με τη Νότια Αφρική και έκθεση του ΟΗΕ να ζητούν διερεύνηση των πράξεων. Αν και δεν υπάρχει ακόμη διεθνής δικαστική αναγνώριση, το κύμα αναγνώρισης του παλαιστινιακού κράτους από ευρωπαϊκές χώρες έχει ενισχυθεί.
Παράλληλα, διεθνές ένταλμα σύλληψης εκκρεμεί για τον Μπενιαμίν Νετανιάχου, ο οποίος εξακολουθεί να δηλώνει πως «ο πόλεμος θα τελειώσει μόνο όταν η Χαμάς πάψει να υπάρχει».
Το ειρηνευτικό σχέδιο Τραμπ – Το “Board of Peace” με επικεφαλής τον Τόνι Μπλερ
Στο νέο σκηνικό, καθοριστικό ρόλο φαίνεται να παίζει ο Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος παρουσίασε μέσα στην εβδομάδα σχέδιο 20 σημείων για μακροπρόθεσμη ειρήνη.
Το σχέδιο προβλέπει μεταξύ άλλων:
- Αμοιβαία αποδοχή ειρήνης μεταξύ Ισραήλ και Χαμάς.
- Τερματισμό των εχθροπραξιών και παράδοση των όπλων με αντάλλαγμα γενική αμνηστία.
- Αποκλεισμό της Χαμάς από οποιονδήποτε ενεργό ρόλο στη μελλοντική διακυβέρνηση της Γάζας.
- Τη δημιουργία ενός “Board of Peace”, που θα επιβλέπεται από τον ίδιο τον Τραμπ και επιδιώκεται να έχει επικεφαλής τον πρώην Βρετανό πρωθυπουργό Τόνι Μπλερ, με τη συμμετοχή Παλαιστίνιων ειδικών.
Αν και δεν γίνεται ρητή αναφορά στη λύση των δύο κρατών, όπως έχει εγκρίνει ο ΟΗΕ, το σχέδιο προβλέπει μια παλαιστινιακή κρατική υπόσταση και διοίκηση με διεθνή στήριξη και βασικό στόχο την ανοικοδόμηση της Γάζας.
Αποδοχή με επιφυλάξεις από τη Χαμάς
Η Χαμάς, αν και αποδέχεται καταρχήν το πλαίσιο ειρήνης και την απελευθέρωση ομήρων, απορρίπτει τη συμμετοχή του Τόνι Μπλερ ως επικεφαλής της μεταβατικής κυβέρνησης και αρνείται τον πλήρη αφοπλισμό και τη μακροπρόθεσμη διάλυσή της.
Αναλυτές επισημαίνουν επίσης ότι η απάντηση της Χαμάς ήρθε ταχύτερα απ’ ότι αναμενόταν αρχικά.
Ο Τραμπ είχε προειδοποιήσει ότι, σε περίπτωση άρνησης, «η κόλαση θα έρθει στη Γάζα» – γεγονός που, σύμφωνα με εκτιμήσεις άσκησε σημαντική πίεση και στις δύο πλευρές.
Κάλεσε επίσης το Ισραήλ να δώσει τέλος στις εχθροπραξίες. Οι IDF περιόρισαν μεν τις επιθέσεις τους, ωστόσο ορισμένες επιχειρήσεις συνεχίζονται ακόμη τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές.
Να σημειωθεί επίσης ότι το βράδυ του Σαββάτου (4/10) ανέβασε εκ νέου τον βαθμό πίεσης στη Χαμάς, τονίζοντας ότι δεν θα ανεχθεί καθυστερήσεις στην εφαρμογή του σχεδίου του.
Επιφυλάξεις και στο Ισραήλ
Εσωτερικά, ο Νετανιάχου αντιμετωπίζει ισχυρές αντιδράσεις από τους ακροδεξιούς κυβερνητικούς εταίρους του, που απορρίπτουν οποιαδήποτε συμφωνία με τη Χαμάς. Αντίθετα, ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης έχει εκφράσει τη στήριξή του στο σχέδιο.
Παράλληλα, πολλοί διεθνείς παρατηρητές επισημαίνουν πως το ειρηνευτικό πλάνο παραλείπει κρίσιμα ζητήματα, όπως το μέλλον της Δυτικής Όχθης, αφήνοντας σημαντικά κενά στο συνολικό όραμα για τη σταθερότητα της περιοχής.
Ένα εύθραυστο παράθυρο ελπίδας
Παρά τα ανοιχτά ζητήματα, η διεθνής κοινότητα βλέπει το σχέδιο Τραμπ ως τη μεγαλύτερη ευκαιρία για ειρήνη των τελευταίων δεκαετιών. Οι μέχρι στιγμής κινήσεις δείχνουν ότι είναι εφικτός ένας περιορισμός της επιρροής της Χαμάς, η απελευθέρωση των ομήρων και –ίσως– η αρχή ενός βιώσιμου διαλόγου για τη Γάζα.
Το αν αυτή η εύθραυστη συμφωνία θα αντέξει ή θα καταρρεύσει κάτω από τα βάρη των αντιθέσεων, μένει να αποδειχθεί στις επόμενες μέρες και εβδομάδες.
