Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Αντρέι Κλέπατς, πρώην υφυπουργού Οικονομίας και μέχρι πρόσφατα επικεφαλής οικονομολόγου της κρατικά ελεγχόμενης αναπτυξιακής τράπεζας VEB.RF. Ο Κλέπατς απομακρύνθηκε την Κυριακή, λίγους μήνες αφότου δημοσιοποίησε μια ιδιαίτερα δυσοίωνη εκτίμηση για την πορεία της ρωσικής οικονομίας.
Σύμφωνα με ρωσικά μέσα ενημέρωσης, ο Κλέπατς είχε προειδοποιήσει ότι η Ρωσία δεν μπορεί να κερδίσει έναν παρατεταμένο πόλεμο φθοράς με την Ουκρανία και ότι η συνέχιση της πολεμικής προσπάθειας θα μπορούσε να οδηγήσει σε σοβαρή κοινωνική κρίση.
Η απόλυσή του συνδέθηκε άμεσα με τις συγκεκριμένες οικονομικές εκτιμήσεις, σύμφωνα με την ανεξάρτητη ρωσική εφημερίδα The Bell, η οποία επικαλέστηκε πηγές που γνωρίζουν την υπόθεση.
«Δεν θα κερδίσουμε τον πόλεμο φθοράς»
Όπως υπενθυμίζει το CNBC, σε ομιλία του στις 21 Μαΐου, σε συνάντηση οικονομολόγων, ο Κλέπατς προειδοποίησε ότι η Ρωσία δεν θα μπορέσει να επικρατήσει σε έναν μακροχρόνιο οικονομικό και στρατιωτικό ανταγωνισμό.
«Σε αυτόν τον πόλεμο φθοράς, δεν θα κερδίσουμε τον ανταγωνισμό. Έχουμε την ψευδαίσθηση ότι όλα θα καταρρεύσουν. Δεν κατέρρευσαν και δεν πρόκειται να καταρρεύσουν. Το κόστος μας, όμως, αυξάνεται», φέρεται να είπε.
Ο ίδιος ξεκαθάρισε ότι δεν προβλέπει οικονομική κατάρρευση της Ρωσίας. Ο κίνδυνος, κατά την εκτίμησή του, βρίσκεται αλλού: στην αυξανόμενη κοινωνική πίεση και στη διεύρυνση της απόστασης από τις ανεπτυγμένες οικονομίες.
«Πιστεύω ότι η Ρωσία δεν θα καταρρεύσει, αλλά είμαι σχεδόν βέβαιος ότι θα καταλήξουμε σε κοινωνική κρίση. Δεν θα καταρρεύσουμε οικονομικά, αλλά η υστέρησή μας θα διευρυνθεί, με όλες τις συνέπειες που αυτό συνεπάγεται», ανέφερε.
Η απομάκρυνση του Κλέπατς έρχεται να υπογραμμίσει, παράλληλα, το ιδιαίτερα περιορισμένο περιθώριο δημόσιας κριτικής στη Ρωσία, ιδίως όταν αυτή αφορά την πολεμική εκστρατεία στην Ουκρανία.
Η Μόσχα επιμένει ότι η οικονομία είναι «ανθεκτική»
Η επίσημη ρωσική πλευρά, πάντως, δίνει μια εντελώς διαφορετική εικόνα.
Η ρωσική πρεσβεία στο Ηνωμένο Βασίλειο δήλωσε στο CNBC ότι η δημοσιονομική κατάσταση της χώρας παραμένει «σημαντικά ισχυρότερη» από εκείνη πολλών δυτικών οικονομιών.
Ως βασικό επιχείρημα επικαλείται το σχετικά χαμηλό εξωτερικό δημόσιο χρέος της Ρωσίας, το οποίο υπολογίζεται σε περίπου 57 δισ. δολάρια — ποσό, όπως υποστηρίζει η Μόσχα, πολύ μικρότερο από τις δαπάνες εξυπηρέτησης χρέους που αντιμετωπίζουν μόνες τους χώρες όπως οι ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ιταλία και η Γαλλία.
«Η ρωσική οικονομία παραμένει ανθεκτική, όπως και η βούληση του λαού μας», ανέφερε εκπρόσωπος της ρωσικής πρεσβείας.
Η Μόσχα υποστηρίζει επίσης ότι οι δυτικές κυρώσεις δεν κατάφεραν να επιτύχουν τον στόχο τους και ότι η Δύση πληρώνει και η ίδια σημαντικό οικονομικό τίμημα από την πολιτική των κυρώσεων, μέσω διαταραχών στις εφοδιαστικές αλυσίδες και υψηλότερων τιμών ενέργειας και εμπορευμάτων.
Οι πιο ανήσυχοι είναι μέσα στη Ρωσία
Ο Σουηδός οικονομολόγος Άντερς Άσλουντ χαρακτήρισε την απομάκρυνση του Κλέπατς αναμενόμενη, υποστηρίζοντας ότι η ανάλυσή του κατέληγε στο συμπέρασμα πως η Ρωσία δεν μπορεί να κερδίσει έναν πόλεμο φθοράς με την Ουκρανία και ότι η χώρα θα μπορούσε να οδηγηθεί σε κοινωνική κρίση ανάλογη με εκείνη του 1917.
Στο ίδιο μήκος κύματος, ο Νάιτζελ Γκουλντ-Ντέιβις, ανώτερος ερευνητής για τη Ρωσία και την Ευρασία στο International Institute for Strategic Studies, χαρακτήρισε τον Κλέπατς ιδιαίτερα ικανό οικονομολόγο.
«Έχω πει εδώ και καιρό ότι τα καλύτερα οικονομικά μυαλά στη Ρωσία είναι και αυτά που ανησυχούν περισσότερο. Αυτό το επιβεβαιώνει ξανά», ανέφερε.
Μια οικονομία που αντέχει, αλλά με όλο και μεγαλύτερο κόστος
Η ρωσική πολεμική οικονομία έχει πράγματι αποδειχθεί πιο ανθεκτική από όσο προέβλεπαν πολλοί στις αρχές του πολέμου. Η οικονομία εξακολουθεί να αναπτύσσεται, έστω και με χαμηλούς ρυθμούς.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν σοβαρές πιέσεις.
Η ανάπτυξη στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στις τεράστιες κρατικές πολεμικές δαπάνες, στην αύξηση της φορολογίας και στη διοχέτευση επιδοτούμενων δανείων στην οικονομία. Παράλληλα, οι ουκρανικές επιθέσεις με drones σε διυλιστήρια πετρελαίου και εγκαταστάσεις διανομής έχουν φέρει στο προσκήνιο τις ευπάθειες του ρωσικού ενεργειακού και παραγωγικού συστήματος.
Έτσι, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι πλέον αν η ρωσική οικονομία θα «καταρρεύσει» - κάτι που μέχρι στιγμής δεν έχει συμβεί. Το ερώτημα είναι πόσο περισσότερο μπορεί να αντέξει μια οικονομία που λειτουργεί ολοένα και περισσότερο με όρους πολέμου, αυξημένου κρατικού ελέγχου και διογκούμενου κόστους, χωρίς να μετατρέψει την οικονομική πίεση σε κοινωνική κρίση.
