Συγκεκριμένα, ο Μερτς έκανε λόγο, κατά τη διάρκεια της παρουσίας του στην Άγκυρα την Πέμπτη (30/10), για ανάγκη ενίσχυσης των στρατηγικών σχέσεων όχι μόνο σε διμερές επίπεδο, αλλά και στο ευρύτερο πλαίσιο των ευρωτουρκικών σχέσεων. Εντύπωση προκάλεσε η ρητή αναφορά του ότι βλέπει την Τουρκία μελλοντικά εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με την επισήμανση, ωστόσο, ότι η Άγκυρα οφείλει να ευθυγραμμιστεί με τα κριτήρια της Κοπεγχάγης. Υπενθυμίζεται ότι ο Ερντογάν έχει απομακρυνθεί από το «όνειρο» της ευρωπαϊκής Τουρκίας τα τελευταία είκοσι περίπου χρόνια.
Εξίσου χαρακτηριστική ήταν η δήλωση του Γερμανού καγκελάριου ότι η ενδεχόμενη αγορά των Eurofighter από την Τουρκία «συμβάλλει στην αναβάθμιση της ευρωπαϊκής ασφάλειας», μια τοποθέτηση που, όπως είναι φυσικό, δεν θα τύχει θερμής υποδοχής στην Αθήνα, δεδομένου ότι η Άγκυρα δεν σχεδιάζει να αποσύρει το casus belli κατά της Ελλάδας, σε μία περίοδο όπου υπάρχει έντονη ανησυχία ότι τα «ήρεμα» νερά θα μετατραπούν σε «θερμά».
Ο Μερτς διαφοροποιείται από τον προκάτοχό του
Η στάση της γερμανικής κυβέρνησης υπό τον Μερτς διαφοροποιείται αισθητά από εκείνη της προηγούμενης κυβέρνησης Σολτς. Ο Όλαφ Σολτς, αν και ακολουθούσε μια πολιτική «πραγματισμού» απέναντι στην Τουρκία, δεχόταν πιέσεις από το εσωτερικό του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος (SPD) να λάβει υπόψη τις παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Τουρκία του Ερντογάν.
Ενδεικτικό είναι ότι το SPD, κυβερνητικός εταίρος του Μερτς, δεν αντιμετώπισε θετικά την επίσκεψη του καγκελάριου στην Άγκυρα, εκφράζοντας επιφυλάξεις λόγω της φυλάκισης του δημάρχου Κωνσταντινούπολης, Εκρέμ Ιμάμογλου και της γενικότερης κατάστασης του κράτους δικαίου στην Τουρκία.
Σε ό,τι αφορά τα ελληνοτουρκικά, την περίοδο Σολτς είχαν αναληφθεί πρωτοβουλίες διαμεσολάβησης και αποκλιμάκωσης της έντασης το φθινόπωρο του 2022, μέσω του τότε διπλωματικού του συμβούλου Γενς Πλέτνερ, ο οποίος είχε διατελέσει πρέσβης της Γερμανίας στην Ελλάδα (2017–2019). Είχε προηγηθεί, το καλοκαίρι του ίδιου έτους, η σαφής δήλωση της τότε υπουργού Εξωτερικών Αναλένα Μπέρμποκ των Πρασίνων, κατά την επίσκεψή της στην Αθήνα, ότι «τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου είναι ελληνικά και κανείς δεν έχει το δικαίωμα να αμφισβητήσει αυτή την πραγματικότητα». Η στάση της Μπέρμποκ είχε προκαλέσει την έντονη ενόχληση της Άγκυρας.
Ο Μερτς χρειάζεται τον Ερντογάν
Τα σημερινά γεωπολιτικά δεδομένα είναι ωστόσο διαφορετικά σε σχέση με το 2022, και ο Μερτς δεν δείχνει καμία πρόθεση να συνεχίσει την «αξιακή» εξωτερική πολιτική της Μπέρμποκ. Θεωρεί τον Ερντογάν αναγκαίο διαμεσολαβητή τόσο στο ουκρανικό ζήτημα όσο και στη Μέση Ανατολή.
Επιπλέον, αντιλαμβάνεται την Τουρκία ως κρίσιμο παράγοντα στη διαχείριση των μεταναστευτικών και προσφυγικών ροών. Επιδιώκει την ενσωμάτωση της Τουρκίας στην ευρωπαϊκή άμυνα, όχι μόνο λόγω της ισχυρής αμυντικής της βιομηχανίας, αλλά και για να αποτραπεί η περαιτέρω προσέγγισή της προς τη Μόσχα.
Για αυτόν τον λόγο, ο Μερτς αντέδρασε ήπια στις κατηγορίες του Ερντογάν ότι «η Γερμανία δεν βλέπει τη γενοκτονία στη Γάζα», ενώ οι παραινέσεις του προς την Άγκυρα για συμμετοχή στις κυρώσεις κατά της Ρωσίας παρέμειναν διακριτικές. Ζητήματα όπως τα ανθρώπινα δικαιώματα και το κράτος δικαίου φαίνεται να έχουν για τον Γερμανό καγκελάριο δευτερεύουσα σημασία, τουλάχιστον στη δεδομένη γεωπολιτική συγκυρία.
Ενίσχυση της επιρροής Ερντογάν και προκλήσεις για την Αθήνα
Η «επίθεση φιλίας» του Μερτς προς τον Ερντογάν δημιουργεί για τον Τούρκο πρόεδρο ένα ευνοϊκό πλαίσιο για την ενίσχυση της επιρροής του και την αναγνώρισή του από Ευρωπαίους νατοϊκούς εταίρους. Η γεωστρατηγική αναβάθμιση του τουρκική παράγοντα φάνηκε ήδη και από τη συμφωνία με τον Βρετανό πρωθυπουργό Κιρ Στάρμερ για προμήθεια 20 μαχητικών Eurofighter τη Δευτέρα (27/10), καθώς και από το πρόσφατο εξοπλιστικό deal με την Ισπανία για αγορά 45 εκπαιδευτικών αεροσκαφών HURJET που ενέκρινε η κεντροαριστερή κυβέρνηση Σάντσες.
Απομένει να φανεί ποια θα είναι η αντίδραση της ελληνικής διπλωματίας και πώς θα επιχειρήσει να πείσει τους Ευρωπαίους εταίρους να λάβουν σοβαρά υπόψιν τις επιφυλάξεις της Αθήνας. Μοχλός πίεσης μπορεί να παραμείνει η αποτροπή της τουρκικής συμμετοχής στο πρόγραμμα SAFE σε διακρατικό επίπεδο, αν και αυτό πρακτικά παρακάμπτεται από τη δυνατότητα των κρατών-μελών να συνάπτουν απευθείας συμφωνίες με εταιρείες τουρκικών συμφερόντων.
