Όλα αυτά αποτελούν καλά νέα για τον Ρώσο πρόεδρο, όπως σχολιάζει το BBC. Οι δυτικές κυρώσεις απέτυχαν να μετατρέψουν τους υπερπλούσιους σε αντιπάλους του, ενώ η πολιτική «καρότου και μαστιγίου» που εφαρμόζει τους έχει μετατρέψει σε σιωπηλούς υποστηρικτές του.
O oλιγάρχης που χαρακτήρισε τον πόλεμο «τρελό» έχασε 9 δισ.
Ο πρώην τραπεζικός δισεκατομμυριούχος Όλεγκ Τίνκοφ γνωρίζει πολύ καλά πώς λειτουργεί το «μαστίγιο».
Την επομένη ημέρα αφότου χαρακτήρισε τον πόλεμο «τρελό» σε ανάρτησή του στο Instagram, στελέχη του δέχθηκαν τηλεφώνημα από το Κρεμλίνο. Τους ειπώθηκε ότι η Tinkoff Bank – τότε η δεύτερη μεγαλύτερη ιδιωτική τράπεζα της Ρωσίας – θα εθνικοποιούνταν, εάν δεν κόβονταν όλοι οι δεσμοί με τον ιδρυτή της.
«Δεν μπορούσα να συζητήσω την τιμή», δήλωσε ο Τίνκοφ στους New York Times. «Ήταν σαν όμηρος – παίρνεις αυτό που σου προσφέρουν. Δεν υπήρχε περιθώριο διαπραγμάτευσης».
Μέσα σε μία εβδομάδα, εταιρεία που συνδέεται με τον Βλαντίμιρ Ποτάνιν – σήμερα τον πέμπτο πλουσιότερο άνθρωπο στη Ρωσία και προμηθευτή νικελίου για κινητήρες μαχητικών αεροσκαφών – ανακοίνωσε την εξαγορά της τράπεζας. Σύμφωνα με τον Τίνκοφ, η πώληση έγινε μόλις στο 3% της πραγματικής της αξίας.
Τελικά, ο Τίνκοφ έχασε σχεδόν 9 δισ. δολάρια από την περιουσία που κάποτε διέθετε και εγκατέλειψε τη Ρωσία.
Αυτό απέχει παρασάγγας από την κατάσταση που επικρατούσε πριν ο Πούτιν αναλάβει την προεδρία.
Τι ακολούθησε μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης και η συγνώμη το Μπερεζόφσκι
Στα χρόνια που ακολούθησαν τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, ορισμένοι Ρώσοι έγιναν ολιγάρχες αποκτώντας τον έλεγχο τεράστιων επιχειρήσεων που ανήκαν προηγουμένως στο κράτος και εκμεταλλευόμενοι τις ευκαιρίες του νεοσύστατου καπιταλισμού.
Ο πλούτος τους τούς χάρισε επιρροή και δύναμη σε μια περίοδο πολιτικής αστάθειας και έτσι γεννήθηκε η τάξη των «ολιγαρχών».
Ο ισχυρότερος εξ αυτών, ο Μπόρις Μπερεζόφσκι, ισχυρίστηκε ότι ενορχήστρωσε την άνοδο του Πούτιν στην προεδρία το 2000. Χρόνια αργότερα, ζήτησε συγγνώμη γι’ αυτό:
«Δεν είδα μπροστά μου τον μελλοντικό άπληστο τύραννο και σφετεριστή, τον άνθρωπο που θα ποδοπατούσε την ελευθερία και θα σταματούσε την ανάπτυξη της Ρωσίας», έγραψε το 2012.
Ίσως υπερέβαλε ως προς τον ρόλο του, όμως οι Ρώσοι ολιγάρχες τότε είχαν πράγματι τη δυνατότητα να κινούν τα νήματα στα ανώτατα κλιμάκια της εξουσίας.
Λίγο περισσότερο από έναν χρόνο μετά τη συγγνώμη του, ο Μπερεζόφσκι βρέθηκε νεκρός υπό αδιευκρίνιστες συνθήκες, εξόριστος στη Βρετανία. Μέχρι τότε, η ρωσική ολιγαρχία είχε ουσιαστικά τελειώσει.
Κανένα περιθώρια αντίδρασης μετά την ρωσική εισβολή στην Ουκρανία
Έτσι, όταν ο Πούτιν συγκέντρωσε τους πλουσιότερους Ρώσους στο Κρεμλίνο, λίγες ώρες μετά τη διαταγή για την πλήρους κλίμακας εισβολή στην Ουκρανία στις 24 Φεβρουαρίου 2022, δεν είχαν πολλά περιθώρια αντίδρασης – παρότι γνώριζαν ότι οι περιουσίες τους επρόκειτο να δεχθούν ισχυρό πλήγμα.
«Ελπίζω ότι και σε αυτές τις νέες συνθήκες θα εργαστούμε μαζί το ίδιο αποτελεσματικά», τους είπε.
Δημοσιογράφος που παρευρέθηκε στη συνάντηση περιέγραψε τους δισεκατομμυριούχους ως «ωχρούς και εξαντλημένους».
Το πλαίσιο πριν την εισβολή
Η περίοδος πριν από την εισβολή ήταν εξαιρετικά δύσκολη για τους Ρώσους δισεκατομμυριούχους – και το ίδιο και οι πρώτοι μήνες που ακολούθησαν.
Σύμφωνα με το περιοδικό Forbes, μέσα σε έναν χρόνο έως τον Απρίλιο του 2022, ο αριθμός τους μειώθηκε από 117 σε 83, λόγω του πολέμου, των κυρώσεων και της αποδυνάμωσης του ρουβλίου. Συνολικά έχασαν 263 δισ. δολάρια – κατά μέσο όρο το 27% της περιουσίας τους.
Τα οφέλη της πολεμικής οικονομίας
Τα επόμενα χρόνια, ωστόσο, έδειξαν ότι η συμμετοχή στην πολεμική οικονομία του Πούτιν μπορούσε να αποφέρει τεράστια οφέλη.
Οι ισχυρές δαπάνες για τον πόλεμο τροφοδότησαν οικονομική ανάπτυξη άνω του 4% ετησίως το 2023 και το 2024, ωφελώντας ακόμη και όσους υπερπλούσιους δεν κέρδιζαν άμεσα από αμυντικά συμβόλαια.
Το 2024, πάνω από τους μισούς Ρώσους δισεκατομμυριούχους είτε είχαν άμεση εμπλοκή στον εφοδιασμό του στρατού είτε ωφελήθηκαν από την εισβολή, σύμφωνα με τον Τζάκομο Τονίνι του Forbes.
«Αυτό χωρίς να υπολογίζουμε όσους δεν εμπλέκονται άμεσα, αλλά χρειάζονται οπωσδήποτε μια σχέση με το Κρεμλίνο. Είναι δίκαιο να πούμε ότι όποιος επιχειρεί στη Ρωσία πρέπει να έχει σχέση με την κυβέρνηση», δήλωσε στο BBC.
Φέτος καταγράφηκε ο υψηλότερος αριθμός δισεκατομμυριούχων στην ιστορία της Ρωσίας: 140, με συνολική περιουσία 580 δισ. δολάρια – μόλις 3 δισ. λιγότερα από το ιστορικό υψηλό πριν από την εισβολή.
Ενώ επιτρέπει στους πιστούς του να πλουτίζουν, ο Πούτιν τιμωρεί συστηματικά όσους αρνούνται να ευθυγραμμιστούν.
Η φυλάκιση του Χοντορκόφσκι
Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο Μιχαήλ Χοντορκόφσκι. Κάποτε ο πλουσιότερος άνθρωπος της Ρωσίας, πέρασε 10 χρόνια στη φυλακή αφότου ίδρυσε φιλοδημοκρατική οργάνωση το 2001, ενώ η πετρελαϊκή του εταιρεία Yukos εθνικοποιήθηκε.
Από την εισβολή και μετά, σχεδόν όλοι οι Ρώσοι μεγιστάνες έχουν σωπάσει, ενώ όσοι αντιτάχθηκαν δημόσια αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τη χώρα και μεγάλο μέρος της περιουσίας τους.
Οι πλουσιότεροι Ρώσοι αποτελούν σαφώς κρίσιμο παράγοντα για την πολεμική προσπάθεια του Πούτιν και πολλοί από αυτούς έχουν βρεθεί στο στόχαστρο δυτικών κυρώσεων.
Η Δύση απέτυχε να πλήξει τους ολιγάρχες
Ωστόσο, αν στόχος της Δύσης ήταν να τους φτωχύνει και να τους στρέψει εναντίον του Κρεμλίνου, αυτός απέτυχε, δεδομένης της συνεχιζόμενης ευημερίας τους και της απουσίας κάθε δημόσιας διαφωνίας.
«Η Δύση έκανε ό,τι μπορούσε για να συσπειρώσει τους Ρώσους δισεκατομμυριούχους γύρω από τη σημαία», λέει ο Αλεξάντερ Κολιάντρ του Center for European Policy Analysis.
«Δεν υπήρχε κανένα σχέδιο, καμία ξεκάθαρη διέξοδος για να “πηδήξουν από το πλοίο”. Οι κυρώσεις πάγωσαν περιουσιακά στοιχεία, δεσμεύτηκαν λογαριασμοί, κατασχέθηκαν ακίνητα. Όλα αυτά βοήθησαν ουσιαστικά τον Πούτιν να κινητοποιήσει τους δισεκατομμυριούχους, τα περιουσιακά τους στοιχεία και τα χρήματά τους προς στήριξη της πολεμικής οικονομίας», εξηγεί στο BBC.
Η αποχώρηση ξένων εταιρειών μετά την εισβολή δημιούργησε ένα κενό, το οποίο καλύφθηκε γρήγορα από επιχειρηματίες φιλικά προσκείμενους στο Κρεμλίνο, που αγόρασαν ιδιαίτερα κερδοφόρα περιουσιακά στοιχεία σε εξευτελιστικές τιμές.
Έτσι δημιουργήθηκε μια νέα «στρατιά ισχυρών και ενεργών πιστών», σύμφωνα με την Αλεξάντρα Προκοπένκο του Carnegie Russia Eurasia Center.
«Η μελλοντική τους ευημερία εξαρτάται από τη συνέχιση της αντιπαράθεσης μεταξύ Ρωσίας και Δύσης», λέει, προσθέτοντας ότι ο μεγαλύτερος φόβος τους είναι η επιστροφή των προηγούμενων ιδιοκτητών.
Μόνο το 2024, με αυτόν τον τρόπο, εμφανίστηκαν 11 νέοι δισεκατομμυριούχοι στη Ρωσία.
Ο Ρώσος πρόεδρος διατηρεί έτσι σφιχτό έλεγχο στους βασικούς οικονομικούς παράγοντες της χώρας – παρά τον πόλεμο και τις δυτικές κυρώσεις, και σε ορισμένες περιπτώσεις ακριβώς χάρη σε αυτές.
