Καθώς η κινητικότητα για την ίδρυση νέων κομμάτων δίνει και παίρνει το τελευταίο διάστημα, αξίζει να αφιερώσουμε μια σύντομη ιστορική αναδρομή σε ορισμένα από τα μικρότερα κόμματα που αναδείχθηκαν τα προηγούμενα δεκαπέντε χρόνια στη χώρα μας, κυρίως λόγω της οικονομικής κρίσης, και τα οποία είτε έχουμε ξεχάσει ότι υπήρξαν είτε ότι οι ηγέτες τους πολιτεύτηκαν μέσω αυτών.
Το φιλελεύθερο εγχείρημα του Στέφανου Μάνου που δεν πέρασε
Ο πρώην υπουργός επί κυβερνήσεων Κωνσταντίνου Καραμανλή και Κωνσταντίνου Μητσοτάκη και άλλοτε εκπρόσωπος της φιλελεύθερης πτέρυγας της Νέας Δημοκρατίας, Στέφανος Μάνος, προχώρησε την άνοιξη του 2009 στην ίδρυση της Δράσης, με στόχο την υπέρβαση του πελατειακού κράτους. Στο κόμμα συμμετείχαν γνωστές προσωπικότητες, όπως ο ιστορικός Θάνος Βερέμης, η οικονομολόγος Μιράντα Ξαφά και ο μετέπειτα δήμαρχος Θεσσαλονίκης Γιάννης Μπουτάρης. Παρ’ όλα αυτά, στις Ευρωεκλογές του 2009 κινήθηκε μόλις στο 0,76%, με αποτέλεσμα να μη κατέβει στις βουλευτικές εκλογές του ίδιου έτους.
Επιχειρήθηκε άλλη μία προσπάθεια στις εκλογές του 2012, καθώς η κρίση είχε διαμορφώσει μια νέα πραγματικότητα στη χώρα. Ο Στέφανος Μάνος υποστήριζε σταθερά – όπως και παλαιότερα – τη δραστική μείωση του Δημοσίου, φοροελαφρύνσεις, μείωση ασφαλιστικών εισφορών και κλείσιμο ελλειμματικών δημόσιων επιχειρήσεων. Είχε μάλιστα προτείνει οριζόντια σύνταξη 700 ευρώ για όλους στα 67 τους έτη, υποστηρίζοντας ότι το μέτρο αυτό θα απέφερε όφελος στο Δημόσιο ύψους 3 δισ. ευρώ ετησίως. Για όσους επιθυμούσαν υψηλότερη σύνταξη, πρότεινε ιδιωτική ασφάλιση.
Το 1,8% που συγκέντρωσε η Δράση στις πρώτες εκλογές του 2012, σε κοινή κάθοδο με τη Φιλελεύθερη Συμμαχία του Γρηγόρη Βαλλιανάτου, ήταν καλύτερο από το ποσοστό του 2009, αλλά μακριά από την είσοδο στη Βουλή. Στις εκλογές του Ιουνίου υπήρξε συνεργασία με τον Θάνο Τζήμερο, χωρίς ωστόσο να επιτευχθεί κοινοβουλευτική εκπροσώπηση. Μετά τις εκλογές του 2012 ο Στέφανος Μάνος παραιτήθηκε από την προεδρία. Το 2019 η Δράση ενσωματώθηκε στη Νέα Δημοκρατία του Κυριάκου Μητσοτάκη. Ο άλλοτε υπουργός παραμένει ενεργός με αναρτήσεις στο Facebook και αρθρογραφία για θέματα της επικαιρότητας.
Δημιουργία Ξανά: Στο επίκεντρο της δημοσιότητας για τους λάθος λόγους
Σε αντίθεση με τον Στέφανο Μάνο, ο Θάνος Τζήμερος, που εργαζόταν ως διαφημιστής, δεν είχε πολιτικό ή κομματικό παρελθόν όταν ίδρυσε το 2011 τη «Δημιουργία Ξανά». Κινήθηκε όμως σε όμοιο ιδεολογικό χώρο, με αιχμή την κριτική στο πελατειακό κράτος και τη στήριξη της δραστικής μείωσης φόρων και κρατικών δαπανών.
Το κόμμα δεν κατάφερε – είτε κατεβαίνοντας μέσω συνεργασιών είτε αυτόνομα – να εισέλθει ποτέ στη Βουλή. Οι επιτυχίες του περιορίστηκαν στην εκλογή ορισμένων περιφερειακών συμβούλων στις αυτοδιοικητικές εκλογές του 2014 και του 2019.
Ενόψει των εκλογών του 2023, το τιμόνι του κόμματος έστρεψε δεξιότερα, με τη συμμετοχή της Δημιουργίας Ξανά στον εκλογικό συνασπισμό «Εθνική Δημιουργία» με τον Φαήλο Κρανιδιώτη και – μέχρι να τα «σπάσουν» επεισοδιακά – με τον ανεξάρτητο τότε βουλευτή Κωνσταντίνο Μπογδάνο. Μετά το χαμηλό ποσοστό του Μαΐου του 2023, ο Τζήμερος παραιτήθηκε από την ηγεσία. Η Δημιουργία Ξανά επιχείρησε άλλη μία κάθοδο στις Ευρωεκλογές του 2024 υπό νέα ηγεσία, χωρίς θετικό αποτέλεσμα.
Έκτοτε, ο Θάνος Τζήμερος απασχόλησε τη δημοσιότητα κυρίως για τους λάθος λόγους. Το 2018 φέρεται – σύμφωνα με καταγγελίες – να γρονθοκόπησε στέλεχος του ΚΚΕ σε περιφερειακό συμβούλιο, κάτι που ο ίδιος διέψευσε. Το 2023 επιτέθηκε στη γνωστή τραγουδίστρια και νεοεκλεγείσα τότε βουλευτή της Πλεύσης Ελευθερίας, Τζόρτζια Κεφαλά, για την ενδυμασία της, ενώ υποστήριξε ότι η Σοφία Ζαχαράκη ήταν ακατάλληλη για υπουργός Οικογένειας και Κοινωνικής Συνοχής επειδή δεν είχε παιδιά.
Το Ποτάμι: Ραγδαία άνοδος, ταχεία πτώση
Ο γνωστός δημοσιογράφος Σταύρος Θεοδωράκης προχώρησε στην ίδρυση του Ποταμιού το 2014 και κατάφερε σχετικά γρήγορα να κερδίσει τη στήριξη γνωστών προσωπικοτήτων. Το κόμμα κατήλθε με σχετική επιτυχία στις Ευρωεκλογές του 2014, εκλέγοντας δύο ευρωβουλευτές με ποσοστό 6,6%. Ανάλογο ποσοστό έλαβε 6,05% στις πρόωρες βουλευτικές εκλογές του Ιανουαρίου του 2015.
Γενικότερα, το Ποτάμι αποδείχθηκε πολιτικός οργανισμός που δεν μπόρεσε να κατοχυρώσει σταθερή ιδεολογική κατεύθυνση. Οι θέσεις του εξέφραζαν κυρίως απόψεις του άλλοτε σημιτικού ΠΑΣΟΚ, ωστόσο τα στελέχη του προέρχονταν από διαφορετικούς ιδεολογικούς χώρους: από τη φιλελεύθερη πτέρυγα της Νέας Δημοκρατίας έως τις παρυφές της ανανεωτικής Αριστεράς.
Κατά το πρώτο εξάμηνο της κυβέρνησης Τσίπρα, το Ποτάμι τάχθηκε σταθερά υπέρ της ευρωπαϊκής προοπτικής της χώρας και στήριξε το «Ναι» στο δημοψήφισμα. Δεν κατάφερε, ωστόσο, να περάσει στον κόσμο μια ευρύτερη, μακροπρόθεσμη προοπτική, με τις θέσεις του κόμματος να εμφανίζονται υπερβολικά γενικόλογες και αόριστες.
Η αντιφατική ιδεολογική σύνθεση του κόμματος – σε συνδυασμό με την απειρία του Σταύρου Θεοδωράκη στην πολιτική αρένα – οδήγησε στη σταδιακή του πτώση. Στις δεύτερες βουλευτικές εκλογές του 2015 είχε ήδη χάσει περίπου το ένα τρίτο της εκλογικής του επιρροής, ενώ στις εκλογές του 2019 δεν κατήλθε καν, μετά το απογοητευτικό 1,52% που έλαβε στις Ευρωεκλογές του ίδιου έτους. Το κόμμα διαλύθηκε την ίδια χρονιά, αφού προηγουμένως αρκετά στελέχη του είχαν προσχωρήσει σε άλλους σχηματισμούς, κυρίως στη Νέα Δημοκρατία. Πάντως, χρηματικό ποσό ύψους 500.000 ευρώ από την κρατική επιχορήγηση δόθηκε στο ΕΚΠΑ για την κάλυψη 25 υποτροφιών. Έκτοτε, ο Σταύρος Θεοδωράκης έχει επιστρέψει στη δημοσιογραφία, με εκπομπές και πολιτικό σχολιασμό στον Alpha.
ΑΝΕΛ: Εθνολαϊκιστική ρητορική, στήριξη στην «Πρώτη φορά Αριστερά» και ευτράπελα περιστατικά
Οι ΑΝΕΛ ιδρύθηκαν από τον μέχρι τότε βουλευτή της Νέας Δημοκρατίας Πάνο Καμμένο την άνοιξη του 2012. Ο Καμμένος είχε προηγουμένως καταψηφίσει το δεύτερο Μνημόνιο και είχε διαγραφεί από τη ΝΔ. Παρά το γεγονός ότι το κόμμα επαγγελλόταν την υπέρβαση του παραδοσιακού άξονα Αριστεράς–Δεξιάς, είχε καθαρά εθνικιστικά και συνωμοσιολογικά χαρακτηριστικά: αντιμνημονιακή και αντιμεταναστευτική ρητορική, κατηγορίες περί προδοτών και σχεδίων εξόντωσης της χώρας, επιθέσεις κατά της Ευρώπης και ανάδειξη της Ορθοδοξίας.
Στις εκλογές του Μαΐου του 2012 οι ΑΝΕΛ σημείωσαν εντυπωσιακή επίδοση για κόμμα μόλις λίγων μηνών, συγκεντρώνοντας ποσοστό 10,6%. Το ποσοστό αυτό συρρικνώθηκε στο 7,5% στις εκλογές του Ιουνίου της ίδιας χρονιάς. Έκτοτε, το κόμμα βρισκόταν σε σταδιακή φθορά, κατάφερε ωστόσο να επιβιώσει στις εκλογές του Ιανουαρίου και του Σεπτεμβρίου του 2015, με τον Πάνο Καμμένο να ορίζεται υπουργός Άμυνας στην κυβέρνηση της «Πρώτη φορά Αριστερά» του Αλέξη Τσίπρα, χωρίς να δοθεί ιδιαίτερη βάση σε προγραμματικές συγκλίσεις.
Εν γένει, ο Πάνος Καμμένος απασχολούσε συχνά τη δημοσιότητα για αμφιλεγόμενες θέσεις και πράξεις του. Του χρεώθηκε ότι υποστήριζε θεωρίες περί «ψεκασμών», ενώ σε σχετική ερώτηση που του έγινε στην εκπομπή «Στον Ενικό» του STAR, τον Οκτώβριο του 2013, απάντησε χαρακτηριστικά: «δεν γνωρίζω».
Ως υπουργός Άμυνας κατάφερε επανειλημμένως να φέρει σε δύσκολη θέση την κυβέρνηση. Μεταξύ άλλων, απείλησε τους Ευρωπαίους με άνοιγμα των συνόρων στους μετανάστες και πρόσφυγες ώστε να κινηθούν προς τη βόρεια Ευρώπη και εμφανίστηκε δημόσια με στρατιωτική παραλλαγή. Πιο «λαμπρή» στιγμή του θεωρήθηκε η υποδοχή του τότε προέδρου των ΗΠΑ Μπαράκ Ομπάμα στην Αθήνα, τον Νοέμβριο του 2016, ως εκπρόσωπος της ελληνικής κυβέρνησης.
Οι ΑΝΕΛ δεν μπόρεσαν τελικά να συνέλθουν από την κυβερνητική τους φθορά και διαλύθηκαν το 2019. Ο Πάνος Καμμένος είχε αποχωρήσει από την κυβέρνηση λόγω της Συμφωνίας των Πρεσπών και πολλά μέλη της κοινοβουλευτικής του ομάδας μετακινήθηκαν στον ΣΥΡΙΖΑ. Έκτοτε, ο πρώην πρόεδρος των ΑΝΕΛ έχει απασχολήσει κατά καιρούς τα μέσα ενημέρωσης, μεταξύ άλλων για τη δήθεν στενή σχέση του με την Αμερικανίδα πρέσβη Κίμπερλι Γκίλφοϊλ και για την «απειλή» του να επιστρέψει στην πολιτική εφόσον ιδρύσει κόμμα ο Αντώνης Σαμαράς. Έχει μάλιστα εκφράσει την άποψη ότι η χώρα θα έπρεπε να υιοθετήσει το δόγμα του Ντόναλντ Τραμπ.
Βασίλης Λεβέντης: Ο «γραφικός» που αποδείχθηκε «προφήτης»
Ο Βασίλης Λεβέντης ακολούθησε μια μοναχική πολιτική πορεία. Ίδρυσε την Ένωση Κεντρώων το 1992, η οποία για πολλά χρόνια περιοριζόταν συνήθως σε 15.000–20.000 ψήφους.
Στην κοινή γνώμη παρουσιαζόταν - ήδη από τη δεκαετία του 1990 - ως «γραφικός». Στο τηλεοπτικό πλατό εξέπεμπε διαρκώς ένταση, λογομαχώντας ακόμη και με τηλεθεατές που τον ειρωνεύονταν όταν έπαιρναν τηλέφωνο στην εκπομπή. Χαρακτηριστικές έμειναν οι πίτσες που έφταναν στο πλατό, αλλά και οι ακραίες φραστικές επιθέσεις και οι γνωστές «κατάρες» του προς τον Ανδρέα Παπανδρέου και τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη, για τις οποίες έχει δηλώσει εκ των υστέρων μετανιωμένος. Ξεχωριστό επεισόδιο αποτέλεσε το «τζαρτζάρισμά» του με τον δημοσιογράφο Πάνο Παναγιωτόπουλο το 1994, ο οποίος τον κάλεσε στην εκπομπή του με εμφανή πρόθεση να τον γελοιοποιήσει, γεγονός που οδήγησε τελικά στην απόλυσή του από τον ΑΝΤ1.
Στις εκλογές του Ιανουαρίου του 2015 η Ένωση Κεντρώων κατέγραψε απροσδόκητη άνοδο, φτάνοντας το 1,79%, με ιδιαίτερα καλές επιδόσεις στη Βόρεια Ελλάδα. Μάλιστα, στην Α’ Θεσσαλονίκης ξεπέρασε το ΠΑΣΟΚ, όπου πολιτευόταν ο Ευάγγελος Βενιζέλος, αγγίζοντας ποσοστό περίπου 5%. Ο Βασίλης Λεβέντης απέδωσε την άνοδο στη χρήση των νέων μέσων επικοινωνίας, υποστηρίζοντας ότι τα τηλεοπτικά κανάλια τον είχαν αποκλείσει. Πράγματι, τα βίντεο στο YouTube με τις «προφητείες» του — πολλές από τις οποίες αποδείχθηκαν εκ του αποτελέσματος εντυπωσιακά εύστοχες — σημείωσαν μεγάλη απήχηση, ιδίως σε νεότερους ψηφοφόρους που δήλωναν απογοητευμένοι από την πολιτική κατάσταση της χώρας.
Ο Λεβέντης εισήλθε τελικά στη Βουλή με 3,4% στις εκλογές του Σεπτεμβρίου του 2015 και πρότεινε τη στήριξη της κυβέρνησης υπό έναν άξονα εννέα σημείων, που προέβλεπε, μεταξύ άλλων, δραστική μείωση κρατικών δαπανών. Ωστόσο, η Ένωση Κεντρώων δεν κατόρθωσε να στεριώσει. Το μόνιμο αφήγημα του Λεβέντη περί οικουμενικής κυβέρνησης δεν έπεισε, ενώ το κόμμα παρέμεινε απολύτως ταυτισμένο με το πρόσωπο του αρχηγού του. Επιπλέον, οι περισσότεροι βουλευτές και στελέχη του πήραν στη συνέχεια «μεταγραφή» σε άλλα κόμματα.
Η Ένωση Κεντρώων έμεινε εκτός Βουλής το 2019. Προηγουμένως, ο Βασίλης Λεβέντης είχε κατακεραυνώσει τη Συμφωνία των Πρεσπών και είχε προχωρήσει σε εκλογικές συνεργασίες με το κόμμα του Νίκου Νικολόπουλου και το κόμμα των Σπαρτιατών. Έκτοτε, ο επικεφαλής της Ένωσης Κεντρώων, έχοντας επιβιώσει από σοβαρή μάχη με τον κορωνοϊό, παραμένει πολιτικά ενεργός, συνεχίζοντας την εκπομπή του μέσω YouTube. Το κόμμα του κατήλθε στις Ευρωεκλογές του 2024, λαμβάνοντας ποσοστό 0,27%.
Ονειρεύεται ακόμη πρωθυπουργικές καρέκλες ο Λαφαζάνης;
Η Λαϊκή Ενότητα προέκυψε από τη διάσπαση της Αριστερής Πλατφόρμας του ΣΥΡΙΖΑ, η οποία δεν ευθυγραμμίστηκε με τη μνημονιακή στροφή του Αλέξη Τσίπρα τον Ιούλιο του 2015, επιλέγοντας τη ρήξη με την Ευρώπη και την επιστροφή στη δραχμή. Επικεφαλής της τέθηκε ο Παναγιώτης Λαφαζάνης, ο οποίος από το 2000 βρισκόταν στη Βουλή και είχε διατελέσει κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος του ΣΥΡΙΖΑ την περίοδο 2012–2014.
Παρά την κοινή κάθοδο με τη Ζωή Κωνσταντοπούλου στις εκλογές του Σεπτεμβρίου του 2015 και το γεγονός ότι οι περισσότερες δημοσκοπήσεις εμφάνιζαν τον σχηματισμό εντός Βουλής, η Λαϊκή Ενότητα έμεινε εκτός κοινοβουλίου.
Στις εκλογές του 2019 το ποσοστό του κόμματος κατέρρευσε, φτάνοντας μόλις το 0,28%, με διαφορετική ηγεσία. Η ΛΑΕ συνεργάστηκε στη συνέχεια με το ΜέΡΑ25 του Γιάνη Βαρουφάκη, ωστόσο η συνεργασία αυτή έληξε με απόφαση του πρώην υπουργού Οικονομικών, λόγω της στάσης της ΛΑΕ απέναντι στα επεισόδια που σημειώθηκαν μεταξύ αναρχικών ομάδων στον χώρο του Πολυτεχνείου τον Νοέμβριο.
Ο Παναγιώτης Λαφαζάνης επανήλθε πρόσφατα στο προσκήνιο με αφορμή την κυκλοφορία της «Ιθάκης» του Αλέξη Τσίπρα. Όπως ήταν αναμενόμενο, εξαπέλυσε σφοδρή κριτική στον πρώην πρωθυπουργό, υποστήριξε ότι οι δεξιοί τον σέβονται περισσότερο από ό,τι οι πρώην σύντροφοί του και κατέληξε — απορρίπτοντας το δίλημμα «Μητσοτάκης ή Τσίπρας» — να αυτοπροταθεί για τη θέση του πρωθυπουργού ...
{https://exchange.glomex.com/video/v-den6odi1nf7t?integrationId=eexbs1jkg0kofln}
ΥΓ. Η Χρυσή Αυγή υπήρξε προφανώς το κόμμα της κρίσης που απασχόλησε περισσότερο από κάθε άλλο φορέα. Σε αντίθεση, όμως, με τους παραπάνω σχηματισμούς, δεν μπορεί να θεωρηθεί «ξεχασμένη», καθώς η δευτεροβάθμια δίκη του ναζιστικού μορφώματος, με την κατηγορία της σύστασης εγκληματικής οργάνωσης, βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη, ενώ ορισμένα πρώην στελέχη της δεν θεωρούνται πολιτικά τελειωμένα, παρά τη φυλάκισή τους.
