Σύμφωνα με ανάλυση του Reuters, το σενάριο αυτό δεν είναι καθόλου απίθανο, αφού η επιστροφή στην κανονικότητα μπορεί να οδηγήσει το ιστορικό καρτέλ πετρελαίου σε μια κρίση χωρίς προηγούμενο και έτσι η επομένη του πολέμου να αποδειχθεί εξίσου κρίσιμη κι επικίνδυνη με το προηγούμενο διάστημα.
Η κρίση που άλλαξε τον ενεργειακό χάρτη
Από την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου, περίπου 13 εκατ. βαρέλια πετρελαίου ημερησίως –ποσότητα που αντιστοιχεί στο 13% της παγκόσμιας προσφοράς– έχουν βγει εκτός αγοράς λόγω του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ και των επιπτώσεων στις εξαγωγές της Μέσης Ανατολής.
Η απώλεια αυτή μεταφράζεται σε περισσότερα από 80 δισ. δολάρια χαμένων εσόδων για τις πετρελαιοπαραγωγές χώρες της περιοχής, χωρίς να υπολογίζονται οι ζημιές σε διυλιστήρια, αποθηκευτικές εγκαταστάσεις, τερματικούς σταθμούς υγροποιημένου φυσικού αερίου και δεξαμενόπλοια.
Η παρατεταμένη διακοπή των ροών έχει επίσης μετατοπίσει το κέντρο βάρους της παγκόσμιας πετρελαϊκής αγοράς μακριά από τη Μέση Ανατολή, ενισχύοντας παραγωγούς όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Βραζιλία και η Βενεζουέλα.
Τι θα γίνει όταν όλοι ανοίξουν τις κάνουλες
Σύμφωνα με τη σχετική ανάλυση, το μεγάλο πρόβλημα για τον ΟΠΕΚ μπορεί να εμφανιστεί αμέσως μετά την επαναλειτουργία του Ορμούζ, οπότε οι χώρες του Κόλπου θα βρεθούν αντιμέτωπες με τεράστια δημοσιονομικά κενά μετά από μήνες απωλειών.
Σαουδική Αραβία, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Κουβέιτ, Ιράκ, Κατάρ, Μπαχρέιν και Ιράν θα έχουν ισχυρό κίνητρο να αυξήσουν όσο το δυνατόν περισσότερο τις εξαγωγές τους προκειμένου να ανακτήσουν τα χαμένα έσοδα.
Παράλληλα, οι μεγάλες ασιατικές οικονομίες, οι οποίες περιόρισαν δραστικά την κατανάλωση και απορρόφησαν μέρος των αποθεμάτων τους κατά τη διάρκεια της κρίσης, αναμένεται να επιστρέψουν στην αγορά για να αναπληρώσουν τα στρατηγικά τους αποθέματα.
Το πρόβλημα είναι ότι η επαναφορά της προσφοράς και της ζήτησης δεν αναμένεται να γίνει με τον ίδιο ρυθμό.
Ένας ΟΠΕΚ πιο αδύναμος από ποτέ
Σε προηγούμενες ενεργειακές κρίσεις, ο OPEC είχε καταφέρει να λειτουργήσει ως βασικός παράγοντας σταθεροποίησης της αγοράς πετρελαίου, αυξομειώνοντας την παραγωγή του ώστε να περιορίζει τις έντονες διακυμάνσεις στις τιμές.
Σήμερα, ωστόσο, η εικόνα εμφανίζεται σημαντικά διαφοροποιημένη. Η παραγωγή του οργανισμού έχει υποχωρήσει στα περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως τον Απρίλιο, από τα 31 εκατομμύρια βαρέλια πριν από την έναρξη του πολέμου. Ως αποτέλεσμα, το μερίδιο του ΟΠΕΚ στην παγκόσμια παραγωγή πετρελαίου έχει περιοριστεί στο 22%, το χαμηλότερο ποσοστό που έχει καταγραφεί ιστορικά.
Πρόσθετο πλήγμα στη συνοχή του οργανισμού θεωρείται η αποχώρηση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων τον Απρίλιο, εξέλιξη που εκτιμάται ότι αποδυνάμωσε περαιτέρω την επιρροή της Σαουδικής Αραβίας και τη συνολική ενότητα του καρτέλ.
Την ίδια στιγμή, η Ρωσία – ως βασικός εταίρος του σχήματος OPEC+ – δεν μπορεί πλέον να λειτουργήσει ως «παραγωγός τελευταίας καταφυγής», καθώς οι συνεχιζόμενες επιθέσεις στην Ουκρανία έχουν περιορίσει τις δυνατότητες της ενεργειακής της βιομηχανίας να στηρίξει τις εξαγωγές.
Ο κίνδυνος νέου πολέμου τιμών
Η βασική ανησυχία στο Ριάντ είναι ότι, μετά την πλήρη επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, τα κράτη-μέλη του ΟΠΕΚ ενδέχεται να στραφούν σε ανταγωνισμό μεταξύ τους για την εξασφάλιση μεγαλύτερου μεριδίου αγοράς.
Χώρες που έχασαν έσοδα κατά την περίοδο της κρίσης θα μπορούσαν να αυξήσουν απότομα τις εξαγωγές τους, ασκώντας ισχυρές πιέσεις προς τα κάτω στις διεθνείς τιμές του πετρελαίου.
Σε ένα τέτοιο σενάριο, η Σαουδική Αραβία θα αντιμετωπίσει δυσκολίες στο να πείσει τα υπόλοιπα μέλη να προχωρήσουν εκ νέου σε περικοπές παραγωγής για τη στήριξη των τιμών.
Παράλληλα, η ίδια η Σαουδική Αραβία βρίσκεται σε ευαίσθητη θέση, καθώς κατά τη διάρκεια του πολέμου κατάφερε να διατηρήσει σημαντικές εξαγωγές μέσω της Ερυθράς Θάλασσας, επωφελούμενη από τις υψηλές τιμές. Αυτό ενδέχεται να προκαλέσει αντιδράσεις από χώρες όπως το Ιράκ και το Κουβέιτ, οι οποίες δεν είχαν αντίστοιχες δυνατότητες εναλλακτικών διαδρομών.
Η αγορά κινδυνεύει με υπερπροσφορά πετρελαίου
Αναλυτές της Rystad Energy προειδοποιούν ότι η παγκόσμια αγορά ενέργειας ενδέχεται να βρεθεί αντιμέτωπη με σημαντικό πλεόνασμα προσφοράς αμέσως μετά την πλήρη αποκατάσταση των εξαγωγικών ροών.
Με βάση τις εκτιμήσεις τους, η επιστροφή των ποσοτήτων του ΟΠΕΚ, σε συνδυασμό με την ισχυρή παραγωγή από τις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Βραζιλία και τη Βενεζουέλα, θα μπορούσε να οδηγήσει σε υπερπροσφορά περίπου 5 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως.
Μια τέτοια εξέλιξη θα δημιουργούσε ισχυρές πιέσεις στις τιμές και θα ανάγκαζε τις πετρελαιοπαραγωγές χώρες να επιλέξουν ανάμεσα σε απώλειες εσόδων ή σε έναν νέο γύρο περιορισμών της παραγωγής.
Το τέλος μιας εποχής;
Ο ΟΠΕΚ έχει στο παρελθόν επιβιώσει από πολέμους, εμπάργκο, χρηματοπιστωτικές κρίσεις και απότομες καταρρεύσεις τιμών. Ωστόσο, η σημερινή συγκυρία θεωρείται διαφορετικής φύσης.
Ένας οργανισμός με μειωμένο μερίδιο στην αγορά, εσωτερικές διαφοροποιήσεις, αποχωρήσεις και περιορισμένη δυνατότητα συντονισμού δυσκολεύεται περισσότερο να επιβάλει ενιαία στρατηγική στα μέλη του.
Αν μετά την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ ξεσπάσει έντονος ανταγωνισμός για μερίδια αγοράς και ένας νέος κύκλος πτώσης των τιμών, τότε η κρίση δεν θα αφορά μόνο τις τιμές του πετρελαίου, αλλά και την ίδια τη δυνατότητα του ΟΠΕΚ να καθορίζει τους κανόνες της παγκόσμιας ενεργειακής αγοράς.
Και, σύμφωνα με το Reuters, αυτή ίσως αποδειχθεί η πιο κρίσιμη συνέπεια της σύγκρουσης, πολύ μετά το τέλος των πολεμικών επιχειρήσεων.
