Οι περισσότερες οικογένειες επικεντρώνονται στη φορολογία και στα οικονομικά ζητήματα που συνοδεύουν τη μεταβίβαση της περιουσίας. Λιγότερες, όμως, έχουν συζητήσει εγκαίρως το κρίσιμο ερώτημα: πότε πρέπει ένας ηλικιωμένος γονέας να αρχίσει να παραδίδει τον έλεγχο;
Σύμφωνα με το CNBC, οι σύμβουλοι περιουσίας και οι δικηγόροι προειδοποιούν ότι, αν η οικογένεια περιμένει μέχρι να γίνει εμφανής η γνωστική έκπτωση του γονέα, μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη με μια μάχη για το ποιος θα ελέγχει την περιουσία.
«Οι περισσότεροι γονείς που δημιούργησαν οικογενειακή περιουσία είναι ισχυρές προσωπικότητες, είτε οι πατέρες είτε οι μητέρες. Έχουν πετύχει πολλά, δημιούργησαν πλούτο και οικογενειακές “αυτοκρατορίες”. Κάποια στιγμή, όμως, έρχονται αντιμέτωποι με την πραγματικότητα ότι, παρά όλα τα επιτεύγματά τους, παραμένουν άνθρωποι. Και αυτό μπορεί να είναι συναισθηματικά πολύ δύσκολο για μια οικογένεια», εξηγεί ο δικηγόρος Scott Rahn, ειδικός σε υποθέσεις κληρονομικών διαφορών.
Όπως επισημαίνει, η καθυστέρηση στη διαδικασία διαδοχής μπορεί να έχει μεγάλο κόστος. Οι σχετικές διαμάχες γίνονται συχνότερες καθώς οι περιουσίες αυξάνονται και οι άνθρωποι ζουν περισσότερο, γεγονός που αυξάνει και την πιθανότητα εμφάνισης παθήσεων όπως η νόσος Αλτσχάιμερ.
Οι οικογενειακές επιχειρήσεις μπορούν να προβλέπουν δικλίδες ασφαλείας, όπως υποχρεωτική ηλικία συνταξιοδότησης ή αξιολόγηση της νοητικής ικανότητας. Ωστόσο, σύμφωνα με τον Rahn, εξίσου σημαντικός είναι ο τρόπος με τον οποίο η οικογένεια συζητά τη διαδοχή.
Τέσσερις τρόποι για ομαλή διαδοχή
1. Η συζήτηση πρέπει να ξεκινά νωρίς
Το μεγαλύτερο λάθος είναι να περιμένει κανείς να ξεσπάσει μια κρίση — ένα εγκεφαλικό επεισόδιο, μια σοβαρή διαφωνία ή ένα εμφανές πρόβλημα υγείας — για να ανοίξει η συζήτηση.
Η καλύτερη στιγμή είναι όταν όλοι μπορούν ακόμη να συμμετέχουν ψύχραιμα και ουσιαστικά, όσο είναι υγιείς και παρόντες, επισημαίνουν οι ειδικοί.
Σημαντικά γεγονότα στη ζωή της οικογένειας, όπως η πώληση μιας οικογενειακής επιχείρησης ή η γέννηση ενός νέου μέλους, μπορούν να αποτελέσουν φυσικές αφορμές για να συζητηθούν τα μελλοντικά σχέδια.
Βοηθά επίσης η οικογένεια να έχει συχνές, ακόμη και ανεπίσημες, συζητήσεις για τα οικονομικά και τη διαδοχή. Μια «οικογενειακή συνέλευση» δεν χρειάζεται να είναι μια τυπική διαδικασία. Μπορεί να είναι ακόμη και ένα οικογενειακό δείπνο, αρκεί να υπάρχει ένας χώρος όπου όλοι μπορούν να μιλούν ανοιχτά και να ακούγονται.
2. Η μεταβίβαση του ελέγχου πρέπει να γίνεται σταδιακά
Όταν εμφανίζονται ενδείξεις γνωστικής έκπτωσης ή άνοιας, χρειάζεται έγκαιρη αξιολόγηση. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο έλεγχος της περιουσίας πρέπει να μεταβιβαστεί από τη μια μέρα στην άλλη.
Η γνωστική έκπτωση είναι συνήθως μια σταδιακή διαδικασία και οι ανάγκες ενός ηλικιωμένου ανθρώπου μεταβάλλονται με τον χρόνο.
Αντί να παρουσιάζεται η διαδικασία ως «αφαίρεση» του ελέγχου από τον γονέα, οι σύμβουλοι προτείνουν να τίθεται διαφορετικά το ερώτημα: ποιος είναι ο καταλληλότερος άνθρωπος για να λαμβάνει κάθε συγκεκριμένη απόφαση;
Η υπερβολικά επιθετική στάση των παιδιών μπορεί, μάλιστα, να έχει τα αντίθετα αποτελέσματα. Αν ένας γονέας αισθανθεί ότι τα παιδιά του προσπαθούν να του πάρουν τον έλεγχο, μπορεί να απομακρυνθεί από την οικογένεια και να βρεθεί πιο ευάλωτος σε τρίτους που ενδέχεται να τον εκμεταλλευτούν.
3. Ο άνθρωπος που δημιούργησε την περιουσία πρέπει να αντιμετωπίζεται με σεβασμό
Η απώλεια ενός ρόλου που υπήρξε κεντρικός στη ζωή ενός ανθρώπου μπορεί να είναι εξαιρετικά δύσκολη.
Είτε πρόκειται για την οδήγηση, τη διοίκηση μιας εταιρείας είτε τη διαχείριση ενός οικογενειακού καταπιστεύματος, μεγάλο μέρος της ταυτότητας ενός ανθρώπου μπορεί να συνδέεται με αυτόν τον ρόλο.
Γι' αυτό οι ειδικοί προτείνουν τρόπους ώστε η αλλαγή να μην εκλαμβάνεται ως «απομάκρυνση», αλλά ως μια νέα φάση.
Σε μία χαρακτηριστική περίπτωση, ένας πατριάρχης οικογένειας μετακινήθηκε από τη θέση του προέδρου της εταιρείας στη θέση του προέδρου του διοικητικού συμβουλίου. Έτσι παρέμεινε σημαντικός και ενεργός, συμμετέχοντας στις στρατηγικές αποφάσεις, χωρίς να χρειάζεται πλέον να διαχειρίζεται τις σύνθετες καθημερινές επιχειρηματικές υποθέσεις.
Ακόμη κι όταν ένας γονέας δεν μπορεί πλέον να συμμετέχει στην επιχείρηση, η οικογένεια θα πρέπει να αναγνωρίζει τους άλλους τρόπους με τους οποίους εξακολουθεί να προσφέρει: σοφία, οικογενειακή ιστορία, καθοδήγηση, συναισθηματική σταθερότητα και τη δυνατότητα να κρατά ενωμένη την οικογένεια.
4. Τα αδέλφια πρέπει να έχουν κοινή γραμμή
Όταν υπάρχουν πολλά παιδιά, είναι σπάνιο να συμφωνούν όλοι για την κατάσταση του γονέα.
Ένα παιδί μπορεί να βρίσκεται πιο κοντά του και να αντιλαμβάνεται ότι η υγεία ή η κρίση του έχει αρχίσει να επιδεινώνεται, ενώ τα υπόλοιπα αδέλφια μπορεί να μην το βλέπουν ή ακόμη και να αρνούνται να το αποδεχθούν.
Γι' αυτό είναι σημαντικό τα αδέλφια να συζητήσουν πρώτα μεταξύ τους και να προσπαθήσουν να διαμορφώσουν μια κοινή προσέγγιση πριν ανοίξουν το θέμα με τον γονέα.
Οι ειδικοί προτείνουν επίσης σαφείς κανόνες στις οικογενειακές συζητήσεις, ώστε να μπορούν όλοι να εκφράσουν τις απόψεις και τις ανησυχίες τους χωρίς να κυριαρχεί ένα μόνο πρόσωπο.
Ο στόχος, πάντως, δεν είναι απαραίτητα να συμφωνήσουν όλοι. Είναι να κατανοήσουν όλοι γιατί ελήφθησαν συγκεκριμένες αποφάσεις.
Όταν τα μέλη μιας οικογένειας κατανοούν το σκεπτικό πίσω από τις αποφάσεις των γονέων, είναι πολύ πιθανότερο να τις αποδεχθούν, ακόμη κι αν διαφωνούν. Όταν δεν υπάρχει αυτή η κατανόηση, εμφανίζονται εύκολα καχυποψία, αλληλοκατηγορίες και δυσλειτουργικές σχέσεις.
Το βασικό μήνυμα των ειδικών είναι απλό: η διαδοχή δεν πρέπει να αρχίζει όταν η κρίση έχει ήδη ξεσπάσει. Πρέπει να σχεδιάζεται όσο ο γονέας είναι ακόμη σε θέση να συμμετέχει ενεργά στις αποφάσεις για το μέλλον της οικογένειας και της περιουσίας του.
