Η διαφορά από τις χώρες με τις υψηλότερες αναλογίες είναι ιδιαίτερα σημαντική. Στη Γαλλία και την Τσεχία ο δείκτης διαμορφώνεται στους 17,9 μαθητές ανά εκπαιδευτικό, ενώ στη Ρουμανία φτάνει τους 18,2. Ελλάδα και Λουξεμβούργο είναι οι μοναδικές χώρες της ΕΕ όπου η αναλογία παραμένει κάτω από τους 10 μαθητές ανά εκπαιδευτικό.

Η συγκεκριμένη επίδοση αποτελεί σαφή πρωτιά της Ελλάδας στον δείκτη στελέχωσης της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, ωστόσο χρειάζεται προσεκτική ερμηνεία. Δεν σημαίνει ότι οι ελληνικές τάξεις αποτελούνται κατά μέσο όρο από επτά ή οκτώ παιδιά, ούτε μπορεί από μόνη της να χρησιμοποιηθεί ως μέτρο για την ποιότητα του εκπαιδευτικού συστήματος.

Η ελληνική πρωτιά στον δείκτη

Με 7,4 μαθητές ανά εκπαιδευτικό, η ελληνική αναλογία είναι περίπου 44% χαμηλότερη από τον μέσο όρο της ΕΕ. Ακόμη και έναντι του Λουξεμβούργου, που βρίσκεται στη δεύτερη θέση με 8,2 μαθητές ανά εκπαιδευτικό, η Ελλάδα διατηρεί αισθητό προβάδισμα.

Στην αντίθετη πλευρά βρίσκεται η Ρουμανία, όπου οι μαθητές ανά εκπαιδευτικό είναι σχεδόν δυόμισι φορές περισσότεροι σε σχέση με την Ελλάδα. Αναλογίες άνω των 15 μαθητών καταγράφονται επίσης στη Γερμανία και την Ολλανδία.

Τι πραγματικά μετρά ο δείκτης

Η χαμηλή αναλογία δεν πρέπει να συγχέεται με το μέγεθος των σχολικών τμημάτων. Η Eurostat υπολογίζει τον συγκεκριμένο δείκτη διαιρώντας τον αριθμό των μαθητών με τον αριθμό των εκπαιδευτικών της ίδιας εκπαιδευτικής βαθμίδας, με τα δύο μεγέθη να εκφράζονται σε ισοδύναμα πλήρους φοίτησης και απασχόλησης.

Το μέγεθος μιας τάξης αποτελεί διαφορετικό στατιστικό μέγεθος. Οι μαθητές μπορεί να διδάσκονται από περισσότερους εκπαιδευτικούς, ανάλογα με τα μαθήματα και τις ώρες διδασκαλίας, ενώ το διδακτικό ωράριο των εκπαιδευτικών δεν συμπίπτει απαραίτητα με το σύνολο των ωρών που περνούν οι μαθητές στην τάξη.

Ως εκ τούτου, ο δείκτης αποτυπώνει κυρίως τη σχέση μεταξύ του διαθέσιμου εκπαιδευτικού προσωπικού και του συνολικού μαθητικού πληθυσμού μιας βαθμίδας. Δεν δείχνει, ωστόσο, τον τρόπο με τον οποίο κατανέμονται οι εκπαιδευτικοί στα επιμέρους σχολεία ή τις διαφορετικές περιοχές και, επομένως, δεν μπορεί να αποκαλύψει από μόνος του πιθανές ελλείψεις προσωπικού σε συγκεκριμένες σχολικές μονάδες.

Η Eurostat αντιμετωπίζει την αναλογία ως έμμεσο δείκτη, ο οποίος μπορεί να αξιοποιηθεί για την αποτίμηση και ανάλυση των συνθηκών εκπαίδευσης.

Πώς άλλαξε η αναλογία την τελευταία δεκαετία

Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, η μέση αναλογία μαθητών ανά εκπαιδευτικό στα δημοτικά σχολεία μειώθηκε από 14,2 το 2014 σε 13,3 το 2024. Συνολικά, μείωση του δείκτη καταγράφηκε σε 23 χώρες της ΕΕ, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα.

Οι μεγαλύτερες υποχωρήσεις της αναλογίας σημειώθηκαν στη Βουλγαρία, όπου μειώθηκε από 17,8 σε 10,4 μαθητές ανά εκπαιδευτικό, και στη Σλοβενία, από 15,9 σε 10,8.

Στην Αυστρία, ο δείκτης παρέμεινε σταθερός στους 12 μαθητές, ενώ στη Λιθουανία ακολούθησε αντίθετη πορεία, αυξανόμενος από 10,2 σε 13,7 μαθητές ανά εκπαιδευτικό.

Η μεταβολή της αναλογίας δεν μπορεί να αποδοθεί αυτομάτως σε μία συγκεκριμένη αιτία. Μπορεί να προκύπτει από αλλαγές τόσο στον αριθμό των μαθητών όσο και στον αριθμό των εκπαιδευτικών ή από τον συνδυασμό των δύο. Επομένως, τα συγκεντρωτικά στοιχεία δεν αρκούν για να συμπεράνει κανείς ότι η πτώση οφείλεται αποκλειστικά σε περισσότερες προσλήψεις εκπαιδευτικών ή, αντίστοιχα, στη δημογραφική εξέλιξη.

23,2 εκατ. μαθητές στα δημοτικά της ΕΕ

Συνολικά, το 2024 φοιτούσαν στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, στο επίπεδο του δημοτικού, περίπου 23,2 εκατομμύρια μαθητές στις χώρες της ΕΕ. Σε σχέση με το 2023, ο αριθμός αυτός ήταν μειωμένος κατά 0,2%, δηλαδή κατά 35.153 παιδιά.

Σε σύγκριση, όμως, με το 2014, ο μαθητικός πληθυσμός εμφανίζεται αυξημένος κατά 2,9%, ή κατά 659.086 μαθητές.

Τον μεγαλύτερο αριθμό μαθητών συγκέντρωνε η Γαλλία, με 4,1 εκατομμύρια παιδιά. Ακολουθούσαν η Γερμανία με 3,3 εκατομμύρια, η Ισπανία με 2,8 εκατομμύρια και η Ιταλία με 2,6 εκατομμύρια.

Στον αντίποδα βρίσκονταν η Μάλτα, με 27.537 μαθητές, το Λουξεμβούργο, με 43.020, και η Κύπρος, με 60.596 μαθητές.

Όπως επισημαίνει η Eurostat, οι αποκλίσεις μεταξύ των χωρών συνδέονται τόσο με το μέγεθος και τη δημογραφική σύνθεση του πληθυσμού όσο και με τον τρόπο οργάνωσης των εθνικών εκπαιδευτικών συστημάτων, μεταξύ άλλων και με τις διαφορετικές ηλικίες έναρξης της σχολικής φοίτησης.

Οι δημογραφικές αλλαγές στον ευρωπαϊκό σχολικό χάρτη

Η εικόνα μεταβάλλεται σημαντικά και σε βάθος δεκαετίας. Από τις χώρες με διαθέσιμα συγκρίσιμα στοιχεία, ο αριθμός των μαθητών αυξήθηκε σε 15 χώρες, ενώ στις υπόλοιπες 11 καταγράφηκε μείωση.

Οι μεγαλύτερες ποσοστιαίες αυξήσεις σημειώθηκαν στο Λουξεμβούργο, όπου ο μαθητικός πληθυσμός αυξήθηκε κατά 21,4%, και στη Σλοβενία, με άνοδο 18,2%.

Αντίθετα, οι μεγαλύτερες μειώσεις καταγράφηκαν στην Πολωνία, κατά 25,7%, στην Κροατία, κατά 10,3%, και στην Πορτογαλία, κατά 10%.

Για την Ελλάδα, το βασικό συμπέρασμα από τα στοιχεία της Eurostat παραμένει η ιδιαίτερα χαμηλή αναλογία μαθητών ανά εκπαιδευτικό. Ωστόσο, ο συγκεκριμένος δείκτης αποτελεί μόνο μία πλευρά της εικόνας. Το κρίσιμο ζήτημα είναι πώς μεταφράζεται αυτή η αναλογία σε επίπεδο σχολικής μονάδας και τάξης, καθώς και κατά πόσο οι διαθέσιμοι εκπαιδευτικοί πόροι μετατρέπονται στην πράξη σε ουσιαστική υποστήριξη και αποτελεσματικότερη μάθηση για τους μαθητές.