Η πρωτοβουλία έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία, σύμφωνα με την Κομισιόν, οι παράτυπες διελεύσεις στα εξωτερικά σύνορα βρίσκονται στο χαμηλότερο επίπεδο από το 2021. Ωστόσο, τα πρόσφατα περιστατικά, από τα ανατολικά σύνορα της ΕΕ έως τη Μεσόγειο, καταδεικνύουν, κατά την Επιτροπή, ότι απαιτούνται πρόσθετα ευρωπαϊκά εργαλεία για την αντιμετώπιση ξαφνικών πιέσεων.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στα γεγονότα του φετινού καλοκαιριού στη Θέουτα, όπου η απότομη αύξηση των αφίξεων ανέδειξε, σύμφωνα με την Επιτροπή, πόσο γρήγορα μπορεί να δημιουργηθεί κατάσταση έκτακτης ανάγκης στα εξωτερικά σύνορα. Το περιστατικό χαρακτηρίστηκε από τον επίτροπο Εσωτερικών Υποθέσεων και Μετανάστευσης Μάγκνους Μπρούνερ ως δοκιμασία για την ΕΕ, υπογραμμίζοντας παράλληλα την ανάγκη προσαρμογής των ευρωπαϊκών εργαλείων.
Οι πέντε άξονες του σχεδίου
Το σχέδιο της Επιτροπής στηρίζεται σε πέντε βασικές κατευθύνσεις:
1. Ενίσχυση της συνεργασίας με τρίτες χώρες
Πρώτη προτεραιότητα είναι η ενίσχυση της συνεργασίας με χώρες καταγωγής και διέλευσης, με έμφαση στην πρόληψη της παράτυπης μετανάστευσης. Η Επιτροπή προτείνει ενισχυμένη παρακολούθηση, συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και αποτελεσματικότερη ανταλλαγή πληροφοριών.
Παράλληλα, προβλέπεται στενότερη συνεργασία μεταξύ των ευρωπαϊκών οργανισμών Frontex, Europol και Eurojust, ενώ εξετάζεται η ανάπτυξη κέντρων συντονισμού του Ευρωπαϊκού Συστήματος Επιτήρησης των Συνόρων, EUROSUR, σε συνεργασία με χώρες-εταίρους.
2. Ισχυρότερα εξωτερικά σύνορα
Δεύτερος άξονας είναι η ενίσχυση των δυνατοτήτων της ΕΕ για την προστασία των εξωτερικών συνόρων.
Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή προαναγγέλλει ένα νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο για την αντιμετώπιση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης, ιδίως σε σενάρια όπου μαζικές μετακινήσεις πληθυσμών χρησιμοποιούνται ως μέσο άσκησης πίεσης.
Παράλληλα, προτείνεται ενίσχυση της εντολής του Frontex, μεταξύ άλλων μέσω ενός ισχυρότερου μόνιμου σώματος που θα μπορεί να αναπτύσσει άμεσα προσωπικό και εξοπλισμό όπου χρειάζεται.
Ο οργανισμός αναμένεται επίσης να αποκτήσει ενισχυμένο ρόλο στις επιστροφές, καθώς και μεγαλύτερη επιχειρησιακή δυνατότητα παρακολούθησης των εξωτερικών συνόρων και των περιοχών πριν από αυτά.
Περισσότερη επιτήρηση και έγκαιρη προειδοποίηση
Στο ίδιο πλαίσιο, η Επιτροπή δίνει έμφαση στην ενίσχυση της επίγνωσης της κατάστασης στα εξωτερικά σύνορα. Τα κράτη-μέλη καλούνται να παρέχουν έγκαιρα πληροφορίες στο EUROSUR και να ενημερώνουν άμεσα για εξελίξεις που ενδέχεται να επηρεάσουν την ασφάλεια των συνόρων.
Στις προτάσεις περιλαμβάνεται επίσης η ενίσχυση της δυνατότητας του Frontex να παρακολουθεί δημόσια διαθέσιμο περιεχόμενο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με στόχο την καλύτερη πρόβλεψη και αξιολόγηση πιθανών εξελίξεων.
Παράλληλα, η Επιτροπή προτείνει νέα ψηφιακά πρωτόκολλα συνεργασίας με πολύ μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες και μηχανές αναζήτησης, καθώς και ψηφιακές εταιρικές σχέσεις με χώρες-εταίρους για τον εντοπισμό και την αντιμετώπιση περιεχομένου που, σύμφωνα με την Κομισιόν, μπορεί να τροφοδοτεί την παράτυπη μετανάστευση.
3. Αντιμετώπιση των δικτύων διακίνησης
Τρίτος άξονας είναι η ενίσχυση των προσπαθειών για την εξάρθρωση των δικτύων διακίνησης μεταναστών και εμπορίας ανθρώπων.
Η Επιτροπή καλεί το Συμβούλιο να προχωρήσει γρήγορα στην έγκριση του προτεινόμενου καθεστώτος κυρώσεων κατά των διακινητών, ενώ ζητά από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να καταλήξει επειγόντως στη διαπραγματευτική του θέση για την αναθεωρημένη οδηγία σχετικά με τη διευκόλυνση της παράνομης εισόδου και διαμονής.
Παράλληλα, προτείνεται στενότερη συνεργασία με διαδικτυακές πλατφόρμες, χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και παρόχους ψηφιακών πληρωμών, ώστε να εντοπίζονται παράνομες χρηματοοικονομικές ροές που συνδέονται με τη δράση των κυκλωμάτων διακίνησης.
4. Ενίσχυση των επιστροφών
Ο τέταρτος άξονας αφορά την αποτελεσματικότερη εφαρμογή των επιστροφών.
Η Επιτροπή προτείνει στενότερη συνεργασία με τρίτες χώρες στον τομέα της επανεισδοχής, μεγαλύτερη συμμετοχή του Frontex και ευρύτερη αξιοποίηση της επιχειρησιακής στήριξης του οργανισμού για την επιστροφή, την επανεισδοχή και την επανένταξη.
Παράλληλα, προωθείται η ψηφιοποίηση των διαδικασιών, με στόχο την επιτάχυνση των επιστροφών και τον περιορισμό του διοικητικού φόρτου.
5. Αντιμετώπιση παραπληροφόρησης
Ξεχωριστή θέση στο σχέδιο καταλαμβάνει η αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης και της εσφαλμένης πληροφόρησης που σχετίζεται με την παράτυπη μετανάστευση.
Η Επιτροπή θεωρεί ότι η έγκαιρη και αξιόπιστη ενημέρωση αποτελεί μέρος της συνολικής διαχείρισης των μεταναστευτικών πιέσεων και για τον λόγο αυτό προτείνει ενισχυμένη συνεργασία με μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες, μηχανές αναζήτησης και χώρες-εταίρους.
Μπρούνερ: «Η Ευρώπη χρειάζεται ένα σταθερό, δίκαιο και προσαρμόσιμο σύστημα»
Παρουσιάζοντας το σχέδιο, ο επίτροπος Εσωτερικών Υποθέσεων και Μετανάστευσης Μάγκνους Μπρούνερ υπογράμμισε ότι η ευρωπαϊκή πολιτική πρέπει να προσαρμόζεται στις νέες συνθήκες.
«Η καλή πολιτική δεν μένει ποτέ στάσιμη. Με βάση την πενταετή στρατηγική μας για τη μετανάστευση, κάνουμε τα επόμενα βήματα», δήλωσε.
Όπως ανέφερε, η ΕΕ θα ενισχύσει τα εξωτερικά της σύνορα, τη μεταναστευτική διπλωματία, το Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο και τις διαδικασίες επιστροφής, ενώ παράλληλα θα ενισχυθεί ο Frontex και θα προωθηθεί ένα νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο για καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.
«Η Ευρώπη χρειάζεται ένα σταθερό, δίκαιο και προσαρμόσιμο σύστημα», τόνισε ο κ. Μπρούνερ.
Στο Συμβούλιο Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων το σχέδιο
Το σχέδιο των πέντε σημείων αναμένεται να παρουσιαστεί στα κράτη-μέλη στο Συμβούλιο Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων, το οποίο θα πραγματοποιηθεί την 1η και 2α Οκτωβρίου.
Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι η αποτελεσματική αντιμετώπιση των αιφνίδιων μεταναστευτικών πιέσεων προϋποθέτει συντονισμένη δράση των κρατών-μελών, των οργανισμών που δραστηριοποιούνται στον χώρο Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων και της ίδιας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
