Αυτά είναι μερικά μόνο από τα ερωτήματα στα οποία επιχείρησε να απαντήσει το Ινστιτούτο της ΕΣΕΕ, μέσω διαδικτυακής έρευνας που διενήργησε για λογαριασμό της Visa, με τελικό δείγμα 700 ατόμων και με πλήρη αντιπροσωπευτικότητα ως προς το φύλο, την ηλικία, τον τόπο διαμονής, την επαγγελματική απασχόληση, κλπ.
Αρχικός στόχος της έρευνας – όπως σημείωσε η καθηγήτρια του ΕΚΠΑ και Επιστημονική Διευθύντρια του Ινστιτούτου της ΕΣΕΕ, Βάλια Αρανίτου, στο πλαίσιο ειδικής παρουσίασης της έρευνας σε εκπροσώπους του Τύπου – ήταν να διαπιστωθεί πόσο ενημερωμένοι είναι οι καταναλωτές για τις ψηφιακές απάτες και ιδίως αυτές που χρησιμοποιούν τα Social Media. Στη συνέχεια, όμως, αναδύθηκε και το θέμα της Τεχνητής Νοημοσύνης, παράγοντας πολύ σημαντικός πλέον, καθώς μετασχηματίζει ραγδαία τόσο τον κλάδο της επιχειρηματικότητας και του εμπορίου, όσο και των συναλλαγών.
Ένα αρχικό – μάλλον και αναμενόμενο – πρώτο συμπέρασμα είναι πως οι νεώτεροι δηλώνουν περισσότερο σίγουροι ότι μπορούν να αναγνωρίσουν περιεχόμενο που έχει φτιαχτεί με Τεχνητή Νοημοσύνη. Παράλληλα, ενδιαφέρον έχει ότι είναι περίπου μοιρασμένοι εξίσου εκείνοι που θεωρούν ότι η ΤΝ θα δυσκολέψει την αναγνώριση της διαδικτυακής απάτης και όσοι πιστεύουν ότι θα έχει την αντίθετη λειτουργία, δηλαδή θα την «ξεσκεπάζει» ευκολότερα.
Πιο αναλυτικά:
- 4 στους 10 εκτιμούν πως η Τεχνητή Νοημοσύνη θα καταστήσει δυσκολότερη την αναγνώριση της διαδικτυακής απάτης, ενώ το 34% θεωρεί πως η ίδια η Τεχνητή Νοημοσύνη θα μπορούσε να βοηθήσει τους καταναλωτές να ανιχνεύσουν το «απατηλό» περιεχόμενο. Ένα 10%, απ’ την άλλη, θεωρεί πως δεν θα αλλάξει τίποτε.
- Αναφορικά με την ικανότητα αναγνώρισης περιεχομένου που έχει δημιουργηθεί με Τεχνητή Νοημοσύνη, το 53% των συμμετεχόντων δηλώνει πως δεν είναι ιδιαίτερα ή καθόλου σίγουροι για την αναγνώρισή του. Από την άλλη, το 45% αισθάνεται πολύ ή αρκετά σίγουρο στην αναγνώριση εικόνων και βίντεο που έχουν δημιουργηθεί με Τεχνητή Νοημοσύνη, με το ποσοστό αυτό να είναι υψηλότερο στους συμμετέχοντες νεώτερων ηλικιών.
Πάντως, αξίζει να σημειωθεί ότι οι απάτες που αξιοποιούν Τεχνητή Νοημοσύνη ή τεχνικές deepfake αναγνωρίζονται από το 7% του δείγματος, κατά δήλωση των ερωτηθέντων.
Παράλληλα, 6 στους 10 καταναλωτές αναφέρουν ότι αναγνωρίζουν ως την πλέον διαδομένη μέθοδο εξαπάτησης το phishing.
Σε ερώτηση, δε, σχετικά με το αν οι καταναλωτές ελέγχουν την νομιμότητα ενός διαδικτυακού πωλητή πριν από κάποια αγορά, η απάντηση είναι καταφατική κατά 83%, ενώ το 76% δηλώνει πως είναι απίθανο να «κλικάρει» διαφήμιση που δημιουργεί την αίσθηση του κατεπείγοντος.
Η μελέτη αποτυπώνει πως «οι καταναλωτές εμφανίζονται σε εγρήγορση απέναντι σε πιθανές απάτες, ζητώντας ταυτόχρονα συμβουλευτική υποστήριξη από την Πολιτεία και τους θεσμοθετημένους φορείς», σημείωσε ο πρόεδρος της ΕΣΕΕ, Σταύρος Καφούνης, σχετικά, παρατηρώντας, ακόμη, πως επικρατεί και ιδιαίτερος σκεπτικισμός σχετικά με την επίδραση της Τεχνητής Νοημοσύνης στις απάτες.
Σε αυτό στάθηκε και ο Νίκος Πετράκης, Country Manager της Visa στην Ελλάδα, ο οποίος εντόπισε πως στην έρευνα καταγράφεται «η πολυπλοκότητα της διαδικτυακής απάτης στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης».
Πράγματι, βάσει της παρούσας μελέτης, σχεδόν 6 στους 10 θεωρούν ότι οι διαδικτυακές απάτες στα κοινωνικά δίκτυα γίνονται ολοένα και πιο εξελιγμένες, ενώ το 37% πιστεύει ότι οι απατεώνες μιμούνται επιτυχώς αξιόπιστα brands ή πρόσωπα. Παράλληλα, το 27% ότι ο μεγάλος όγκος διαφημίσεων και χορηγούμενου περιεχομένου που φαίνεται νόμιμο δυσχεραίνει την αναγνώριση απάτης.
Αυτό που ίσως προκαλεί έκπληξη, βέβαια, είναι πως μόλις 2 στους 10 εξαπατηθέντες κάνουν τελικά καταγγελία, με τους περισσότερους να θεωρούν ότι χάνουν περισσότερο χρόνο σε αυτή τη διαδικασία απ’ όσο αξίζει και να λαμβάνουν διάφορα άλλα «προστατευτικά» μέτρα, όπως αλλαγή κωδικών, κλπ. Πάντως, το 50% ενδεχομένως θα έκανε καταγγελία εάν υπάρχει περισσότερη νομική προστασία για τα θύματα, ενώ 48% θα ήθελε η διαδικασία της καταγγελίας να είναι ευκολότερη και το 46% να γίνουν ασφαλέστερες οι πλατφόρμες.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι καταναλωτές ζητούν από την Πολιτεία να θεσπίσει αυστηρότερες πολιτικές προστασίας και να επιβάλει την ύπαρξη εμφανών προειδοποιήσεων για το ενδεχόμενο εξαπάτησης, λιγότερη διαφήμιση, καθώς και δεσμεύσεις εκ μέρους των πλατφορμών πως καταβάλλεται κάθε δυνατή προσπάθεια για ένα ασφαλές διαδικτυακό περιβάλλον και καταπολεμάται η απάτη.
Στην προσπάθεια αυτή – την προσπάθεια, δηλαδή, για ασφαλείς συναλλαγές – στάθηκε με τη σειρά του και ο κ. Πετράκης, ο οποίος δήλωσε ότι η Visa «εντείνει τη μάχη της κατά της απάτης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, συνδυάζοντας δεκαετίες εμπειρίας με προηγμένη τεχνολογία τεχνητής νοημοσύνης και στενή συνεργασία με τράπεζες, εμπόρους και ψηφιακές πλατφόρμες, με στόχο το ηλεκτρονικό εμπόριο να πληροί τις υψηλότερες προϋποθέσεις ασφαλείας».
Για το λόγο αυτό, μόνο την τελευταία πενταετία έχει γίνει μεγάλη επένδυση της τάξης των 12 δισ. δολαρίων, όπως εξήγησε ο ίδιος, σε τεχνολογία για την αποτροπή της απάτης και την ασφάλεια του δικτύου.
Ο κ. Πετράκης ανακοίνωσε, μάλιστα, πως στο πλαίσιο της προσπάθειας «η απάτη να αποτραπεί πριν καν φτάσει στον καταναλωτή», Visa θα λανσάρει το «Agentic commerce», έναν βοηθό ΑΙ που θα φροντίζει για την ολοκλήρωση μίας συναλλαγής με ασφάλεια και αξιοπιστία. Ο νέος αυτός ψηφιακός βοηθός θα είναι διαθέσιμος στην Ευρώπη από τις αρχές του 2026 και στην Ελλάδα θα έρθει περί τα μέσα του ίδιου έτους.
Επιπτώσεις εξαπάτησης
Αξίζει να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με την έρευνα, οι επιπτώσεις για όσους τελικά έπεσαν θύματα διαδικτυακής απάτης είναι η οικονομική απώλεια (22%), η συναισθηματική ταλαιπωρία (17%) και ο δισταγμός ή φόβος απέναντι στις διαδικτυακές συναλλαγές (16%).
Από όσους υπέστησαν οικονομική ζημιά, το 63% έχασε ποσά έως 199 ευρώ, ωστόσο, οι συνέπειες εκτείνονται πέρα από την οικονομική απώλεια, καθώς μετά από απόπειρα εξαπάτησης, το 41% δηλώνει πως έγινε/ θα είναι πιο προσεκτικό στο μέλλον αλλά παραμένει ανοιχτό να εμπιστευτεί μικρότερες ή νέες επιχειρήσεις για διαδικτυακές αγορές, ενώ το 37% περιορίζει τις αγορές του μόνο σε μεγάλες, γνωστές επιχειρήσεις.
Καφούνης: Στόχος της ΕΣΕΕ να υποστηριχθούν οι μικρές επιχειρήσεις
Εντός αυτού του ταχέος μεταβαλλόμενου – αλλά και ανταγωνιστικού – περιβάλλοντος, λοιπόν, ο πρόεδρος της ΕΣΣΕ, Σταύρος Καφούνης, τόνισε πως προτεραιότητα της ΕΣΕΕ είναι να στηρίξει τις επιχειρήσεις και ιδίως τις μικρότερες.
Ο κ. Καφούνης αναφέρθηκε στο πόσο κρίσιμο ρόλο παίζει η συνεργασία μεταξύ της Πολιτείας, των διαφόρων φορέων (όπως η ΕΣΕΕ) και των ίδιων των επιχειρήσεων, προκειμένου να δοθεί λύση στα αναδυόμενα προβλήματα προς όφελος των καταναλωτών, αλλά και των επιχειρήσεων που πλήττονται.
«Με την έρευνα στα χέρια θέλουμε να δούμε τι μπορεί να στηρίξει, να προβάλει και να βελτιώσει η ΕΣΕΕ», είπε χαρακτηριστικά ο κ. Καφούνης, σημειώνοντας πως πρόκειται για την 4η κατά σειρά έρευνα του Ινστιτούτου, με τη βοήθεια της οποία η ΕΣΕΕ συλλέγει διάφορα στοιχεία και «διαμορφώνει τον παρεμβατικό της λόγο τεκμηριωμένα».
Στο πλαίσιο αυτό, ο κ. Καφούνης αναφέρθηκε και στη νέα Αρχή Προστασίας του Καταναλωτή, λέγοντας πως έχει θέσει το ζήτημα της ενεργού συμμετοχής της ΕΣΣΕ στην Αρχή, ζητώντας η Ένωση να λειτουργήσει ως εκπρόσωπος του εμπορίου σε αυτόν τον νέο φορέα, προκειμένου να αποτελέσει έναν υποστηρικτικό πυλώνα τόσο για τους καταναλωτές, όσο και για τις «υγιείς επιχειρήσεις».
