Η νέα εταιρεία, σύμφωνα με τη φον ντερ Λάιεν, θα έχει στόχο να συμβάλει στην προμήθεια και αποθήκευση πρώτων υλών που είναι απαραίτητες για ηλεκτρικά αυτοκίνητα, μικροτσίπ, μπαταρίες, καθαρές τεχνολογίες και αμυντικά συστήματα.
«Από αυτό εξαρτάται όχι μόνο η βιομηχανία μας, αλλά και η ανεξαρτησία και η ασφάλειά μας», ανέφερε η πρόεδρος της Κομισιόν.
Η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία, δε, έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η ΕΕ επιχειρεί να περιορίσει την εξάρτησή της από τρίτες χώρες και να αυξήσει την ευρωπαϊκή παραγωγή, επεξεργασία και ανακύκλωση κρίσιμων και στρατηγικών πρώτων υλών. Σε αυτό το νέο περιβάλλον, ο ελληνικός ορυκτός πλούτος αποκτά μεγαλύτερη στρατηγική σημασία.
«Η Ελλάδα μπορεί να διπλασιάσει την εξορυκτική της δραστηριότητα»
Στο μεταξύ, ο πρόεδρος του Συνδέσμου Μεταλλευτικών Επιχειρήσεων Κωνσταντίνος Γιαζιτζόγλου εκτιμά ότι η Ελλάδα διαθέτει σημαντικές δυνατότητες να αυξήσει την εξορυκτική της παραγωγή.
Σε πρόσφατη παρέμβασή του στο πλαίσιο της 90ής ΔΕΘ, ο κ. Γιαζιτζόγλου, που δημοσιεύτηκε στον ιστότοπο του ΣΜΕ, υποστήριξε ότι η ελληνική εξορυκτική δραστηριότητα θα μπορούσε «τουλάχιστον να διπλασιαστεί», καθώς, όπως ανέφερε, η χώρα διαθέτει σημαντικά αποθέματα κρίσιμων πρώτων υλών, αλλά και τεχνογνωσία και εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό.
Στον κατάλογο που παρουσίασε περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, ο βωξίτης και το αλουμίνιο, ο χαλκός, το γάλλιο, το γερμάνιο, το αντιμόνιο, το νικέλιο και το κοβάλτιο, ενώ, όπως σημείωσε, υπάρχουν ενδείξεις και για την παρουσία σκάνδιου και ορισμένων σπάνιων γαιών.
Η εκτίμηση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς η Ευρώπη αυξάνει τη ζήτηση για μέταλλα λόγω της ενεργειακής μετάβασης, της ανάπτυξης των ηλεκτρικών δικτύων και των ψηφιακών υποδομών, αλλά και των αυξημένων αναγκών της αμυντικής βιομηχανίας.
Οι Σκουριές ως σημείο αναφοράς
Μέσα σε αυτή τη συγκυρία, οι Σκουριές αποκτούν σημασία που υπερβαίνει τα όρια μιας μεμονωμένης επένδυσης. Η έναρξη της κατεργασίας του πρώτου μεταλλεύματος αποτελεί, σύμφωνα με τον κ. Γιαζιτζόγλου, «κρίσιμο τεστ» για το κατά πόσον η Ελλάδα μπορεί να επανατοποθετήσει την εξορυκτική βιομηχανία στην παραγωγική της βάση και να αξιοποιήσει τον ορυκτό της πλούτο.
Το έργο αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα τόσο των δυνατοτήτων όσο και των δυσκολιών που συνοδεύουν τα μεγάλης κλίμακας μεταλλευτικά έργα στην Ελλάδα. Η σημασία του χαλκού, ειδικότερα, συνδέεται άμεσα με τον εξηλεκτρισμό της οικονομίας, καθώς αποτελεί βασικό υλικό για ηλεκτρικά δίκτυα, υποδομές και πολλές από τις τεχνολογίες της ενεργειακής μετάβασης.
Το ελληνικό γεωλογικό πλεονέκτημα
Ο ελληνικός ορυκτός πλούτος, ωστόσο, δεν περιορίζεται στον χαλκό και τον χρυσό. Ο βωξίτης, η αλουμίνα και το γάλλιο αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα. Ο ΣΜΕ επισημαίνει ότι η Ελλάδα έχει σημαντική θέση στην ευρωπαϊκή παραγωγή βωξίτη και αλουμινίου, ενώ το γάλλιο αποκτά ιδιαίτερη στρατηγική σημασία λόγω της χρήσης του σε τεχνολογίες υψηλής προστιθέμενης αξίας. Παράλληλα, το ενδιαφέρον στρέφεται σε μέταλλα όπως το αντιμόνιο, το γερμάνιο, το νικέλιο, το κοβάλτιο και τον χαλκό, καθώς και σε πιθανές παρουσίες σπάνιων γαιών.
Ο Γιαζιτζόγλου υποστηρίζει, πάντως, ότι το ζητούμενο δεν είναι απλώς η εξόρυξη μεγαλύτερων ποσοτήτων, αλλά η δημιουργία παραγωγικών αλυσίδων που θα επιτρέπουν μεγαλύτερο μέρος της προστιθέμενης αξίας να παραμένει στην Ελλάδα και στην Ευρώπη.
Το πρόβλημα της αδειοδότησης
Στο σημείο αυτό, η εμπειρία των Σκουριών λειτουργεί ως παράδειγμα των προκλήσεων που αντιμετωπίζει ο κλάδος. Ο πρόεδρος του ΣΜΕ υποστηρίζει ότι η μακρά διάρκεια αδειοδοτικών και δικαστικών διαδικασιών αυξάνει την αβεβαιότητα και το επενδυτικό ρίσκο. Κατά την άποψή του, η εμπειρία των Σκουριών θα μπορούσε να αξιοποιηθεί για τη διαμόρφωση ενός περισσότερο προβλέψιμου πλαισίου για τις επόμενες επενδύσεις.
Το αίτημα, όπως το θέτει ο ίδιος, δεν αφορά χαλάρωση των περιβαλλοντικών κανόνων, αλλά σαφείς κανόνες, συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα και μεγαλύτερη προβλεψιμότητα των διαδικασιών.
Η θέση αυτή εντάσσεται στη γενικότερη έκκληση του ΣΜΕ για λιγότερη γραφειοκρατία και ένα επενδυτικό πλαίσιο που θα επιτρέπει την ταχύτερη ωρίμανση έργων κρίσιμων πρώτων υλών.
Η ενέργεια στο επίκεντρο της ανταγωνιστικότητας
Ένα δεύτερο ζήτημα που αναδεικνύει ο Γιαζιτζόγλου είναι το ενεργειακό κόστος. Η εξορυκτική και μεταλλουργική βιομηχανία είναι ενεργοβόρα και, όπως υποστηρίζει ο πρόεδρος του ΣΜΕ, η τιμή και η προβλεψιμότητα της ηλεκτρικής ενέργειας αποτελούν κρίσιμους παράγοντες για την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων.
Ο ίδιος έχει θέσει ευθέως το ζήτημα της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας, υποστηρίζοντας ότι η ΕΕ δεν μπορεί ταυτόχρονα να επιδιώκει αύξηση της εγχώριας παραγωγής κρίσιμων πρώτων υλών και να διατηρεί συνθήκες που καθιστούν την παραγωγή τους λιγότερο ανταγωνιστική. Σε πρόσφατες παρεμβάσεις του έχει ζητήσει επενδύσεις, ανταγωνιστικό κόστος και περιορισμό της γραφειοκρατίας.
Από το ορυχείο στην αλυσίδα αξίας
Η επόμενη μεγάλη πρόκληση είναι η δημιουργία μεγαλύτερης προστιθέμενης αξίας στην Ελλάδα.
Η εξόρυξη μπορεί να δημιουργήσει δραστηριότητα σε κατασκευές, μηχανική, γεωτρήσεις, μεταφορές, περιβαλλοντικές υπηρεσίες, τεχνολογία και αυτοματισμούς. Το μεγαλύτερο όφελος, όμως, προκύπτει όταν η πρώτη ύλη συνδέεται με επεξεργασία και μεταποίηση.
Σε αυτή τη λογική εντάσσονται και τα έργα BAUX-EU, GALLANT και LEADER των METLEN και European Bauxites, τα οποία έχουν ενταχθεί στα Στρατηγικά Έργα της ΕΕ, με στόχο την ανάπτυξη μιας ευρύτερης αλυσίδας γύρω από τον βωξίτη, την αλουμίνα, το αλουμίνιο και το γάλλιο.
Το μοντέλο αυτό είναι κρίσιμο και για την ευρωπαϊκή στρατηγική: η ΕΕ δεν αναζητά απλώς περισσότερα μεταλλεύματα, αλλά μεγαλύτερο έλεγχο ολόκληρης της αλυσίδας, από την εξόρυξη έως την επεξεργασία και την ανακύκλωση.
Οι πρώτες ύλες ως ζήτημα γεωπολιτικής
Πάντως, ο κ. Γιαζιτζόγλου έχει θέσει το ζήτημα ακόμη ευρύτερα, χαρακτηρίζοντας τις κρίσιμες ορυκτές πρώτες ύλες «νέο πυλώνα της παγκόσμιας γεωπολιτικής ισχύος».
Σε πρόσφατη τοποθέτησή του στο συνέδριο της ΕΑΓΜΕ υπογράμμισε ότι η εξάρτηση της Δύσης από την Ασία σε κρίσιμες ορυκτές πρώτες ύλες παραμένει ιδιαίτερα υψηλή και ότι τα μέταλλα αυτά αποτελούν τη βάση όχι μόνο της ενεργειακής μετάβασης, αλλά και προηγμένων αμυντικών συστημάτων, μικροτσίπ, ιατρικών τεχνολογιών και αεροδιαστημικών εφαρμογών.
Υπό αυτή την οπτική, η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για τη δημιουργία νέου μηχανισμού προμήθειας και αποθήκευσης κρίσιμων πρώτων υλών έρχεται να απαντήσει σε ένα πρόβλημα που πλέον αντιμετωπίζεται όχι μόνο ως οικονομικό, αλλά και ως ζήτημα βιομηχανικής και στρατηγικής ασφάλειας.
Η ευκαιρία και το στοίχημα για την Ελλάδα
Η συγκυρία, πάντως, δημιουργεί μια σημαντική ευκαιρία για την Ελλάδα, αλλά δεν εγγυάται από μόνη της την αξιοποίησή της. Η χώρα διαθέτει ορυκτό πλούτο, υφιστάμενη εξορυκτική και μεταλλουργική τεχνογνωσία και επιχειρήσεις που μπορούν να συμμετάσχουν στις νέες ευρωπαϊκές αλυσίδες αξίας. Ο ίδιος ο ΣΜΕ εκτιμά ότι υπάρχουν περιθώρια σημαντικής αύξησης της εξορυκτικής δραστηριότητας.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν οι επενδύσεις μπορούν να υλοποιηθούν σε ένα πλαίσιο που θα συνδυάζει ταχύτητα και προβλεψιμότητα αδειοδότησης, ανταγωνιστικό ενεργειακό κόστος, αυστηρή περιβαλλοντική προστασία και ουσιαστικό όφελος για τις τοπικές κοινωνίες.
Οι Σκουριές αποτελούν, σε αυτή την ανάγνωση, περισσότερο από ένα μεταλλευτικό έργο. Είναι ένα παράδειγμα του πόσο σύνθετη είναι η μετάβαση από τον εντοπισμό ενός κοιτάσματος στην παραγωγή και, τελικά, στη δημιουργία μιας ολοκληρωμένης βιομηχανικής αλυσίδας.
Και το ερώτημα που τίθεται πλέον στην Ελλάδα είναι εάν η χώρα θα μπορέσει να μετατρέψει το γεωλογικό της πλεονέκτημα σε βιομηχανικό και στρατηγικό πλεονέκτημα για την ίδια και την Ευρώπη.
