Το ζήτημα, μάλστα, αποκτά ιδιαίτερη σημασία μετά από απόφαση του Β΄Τμήματος Συμβουλίου της Επικρατείας για υπόθεση εικονικών και πλαστών τιμολογίων, καθώς το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε ότι μεταγενέστερη έκθεση ελέγχου μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να αποτελέσει το «κλειδί» για την εφαρμογή της δεκαετούς παραγραφής.

Η υπόθεση που έφτασε στο ΣτΕ

Συγκεκριμένα, στο επίκεντρο της υπόθεσης βρέθηκε ομόρρυθμη εταιρεία που δραστηριοποιείται στον κλάδο των υδραυλικών εγκαταστάσεων. Σε βάρος της είχε καταλογιστεί φόρος εισοδήματος για τη χρήση του 2005, καθώς οι φορολογικές αρχές διαπίστωσαν ότι η επιχείρηση είχε λάβει και καταχωρίσει στα βιβλία της εικονικά και πλαστά φορολογικά στοιχεία.

Η εταιρεία, από την πλευρά της, προσέφυγε στη Δικαιοσύνη υποστηρίζοντας ότι το δικαίωμα του Δημοσίου είχε πλέον παραγραφεί. Βασικό επιχείρημά της ήταν ότι η φορολογική διοίκηση γνώριζε τα κρίσιμα στοιχεία μέσα στην αρχική πενταετία. Επομένως, κατά την εταιρεία, δεν υπήρχαν μεταγενέστερα «συμπληρωματικά στοιχεία» που να μπορούσαν να δικαιολογήσουν την επέκταση της παραγραφής στα δέκα χρόνια.

Η έκθεση του ΣΔΟΕ έκρινε την υπόθεση

Καθοριστικό ρόλο, όμως, έπαιξε η έκθεση ελέγχου του ΣΔΟΕ, στην οποία διαπιστώθηκε η εικονικότητα των επίμαχων τιμολογίων. Έτσι, η έκθεση συντάχθηκε στις 4 Ιουνίου 2014, δηλαδή σε χρόνο μεταγενέστερο της κανονικής πενταετούς περιόδου παραγραφής.

Το ΣτΕ εξέτασε εάν τα στοιχεία που περιλαμβάνονταν στην έκθεση ήταν πράγματι νέα ή εάν βρίσκονταν ήδη στη διάθεση της φορολογικής διοίκησης. Το Ανώτατο Δικαστήριο, όμως, έκρινε ότι η εικονικότητα των συγκεκριμένων συναλλαγών διαπιστώθηκε για πρώτη φορά μέσω του μεταγενέστερου ελέγχου. Κατά συνέπεια, τα ευρήματα της έκθεσης μπορούσαν να θεωρηθούν «συμπληρωματικά στοιχεία», τα οποία δικαιολογούν την εφαρμογή της δεκαετούς παραγραφής. Με αυτό το σκεπτικό, το Β΄ Τμήμα του Συμβουλίου της Επικρατείας απέρριψε την αίτηση αναίρεσης της εταιρείας.

Δεν ανοίγουν όλες οι υποθέσεις μετά την πενταετία

Η συγκεκριμένη απόφαση, όμως, δεν σημαίνει ότι κάθε φορολογικός έλεγχος που πραγματοποιείται μετά την πενταετία μπορεί αυτομάτως να παρατείνει την παραγραφή.

Η πενταετία παραμένει ο γενικός κανόνας.

Για να ενεργοποιηθεί η δεκαετής παραγραφή, θα πρέπει να υπάρχουν νέα στοιχεία ή πληροφορίες που δεν ήταν γνωστά στη Φορολογική Διοίκηση και τα οποία δεν μπορούσαν αντικειμενικά να είχαν εντοπιστεί κατά την αρχική περίοδο. Με άλλα λόγια, η καθυστερημένη αξιοποίηση ενός στοιχείου δεν αρκεί από μόνη της.

Εάν, δηλαδή, ένα δεδομένο βρισκόταν ήδη στη διάθεση των φορολογικών αρχών ή μπορούσε να είχε εντοπιστεί εγκαίρως με τη δέουσα επιμέλεια, δεν μπορεί να χαρακτηριστεί εκ των υστέρων «συμπληρωματικό στοιχείο» μόνο και μόνο επειδή αξιοποιήθηκε σε μεταγενέστερο έλεγχο.

Πώς υπολογίζεται η πενταετής παραγραφή

Σημειώνεται ότι ο βασικός χρόνος παραγραφής των φορολογικών υποθέσεων είναι πέντε έτη με βάση το άρθρο 37 του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας. Η προθεσμία υπολογίζεται από το τέλος του έτους μέσα στο οποίο λήγει η προθεσμία υποβολής της φορολογικής δήλωσης.

Για παράδειγμα, για εισοδήματα του 2020, η δήλωση των οποίων υποβλήθηκε το 2021, η παραγραφή συμπληρώνεται, κατά κανόνα, στις 31 Δεκεμβρίου 2026.

Σημαντικό είναι επίσης ότι δεν αρκεί να έχει ξεκινήσει ο έλεγχος. Μέχρι τη συμπλήρωση της προβλεπόμενης προθεσμίας θα πρέπει να έχει πραγματοποιηθεί νόμιμα η κοινοποίηση της σχετικής πράξης προσδιορισμού του φόρου.

Πότε ενεργοποιείται η δεκαετία

Η νομοθεσία, πάντως, προβλέπει κατ’ εξαίρεση μεγαλύτερη περίοδο παραγραφής, η οποία μπορεί να φτάσει τα δέκα έτη.

Μεταξύ των περιπτώσεων που εξετάζονται είναι η μη υποβολή δήλωσης, αλλά και η περίπτωση κατά την οποία μετά την αρχική πενταετία περιέλθουν στη Φορολογική Διοίκηση νέα στοιχεία ή πληροφορίες, από τα οποία προκύπτει μεγαλύτερη φορολογική υποχρέωση και τα οποία δεν ήταν δυνατόν να είχαν γίνει γνωστά νωρίτερα.

Επομένως, το κρίσιμο ζήτημα είναι πότε έγιναν γνωστά τα στοιχεία και εάν υπήρχε αντικειμενικά δυνατότητα να είχαν εντοπιστεί νωρίτερα.

Η δεκαετής παραγραφή δεν αφορά τα πάντα

Ιδιαίτερη σημασία έχει και μια ακόμη λεπτομέρεια. Συγκεκριμένα, η εφαρμογή της δεκαετούς παραγραφής συνδέεται με το φορολογικό ζήτημα που αποκαλύπτεται από τα νέα στοιχεία.Δεν σημαίνει ότι όλες οι φορολογικές υποχρεώσεις μιας συγκεκριμένης περιόδου καθίστανται αυτομάτως ελέγξιμες για δέκα χρόνια.

Η Φορολογική Διοίκηση θα πρέπει να συνδέσει τα νέα στοιχεία με τη συγκεκριμένη φορολογική παράβαση και να τεκμηριώσει τη συνδρομή των προϋποθέσεων που απαιτούνται για την επέκταση της παραγραφής.

Υπάρχουν και άλλες περιπτώσεις παράτασης ή αναστολής

Πέρα από την πενταετή και τη δεκαετή παραγραφή, το φορολογικό πλαίσιο προβλέπει ειδικές περιπτώσεις στις οποίες η προθεσμία μπορεί να παραταθεί ή να ανασταλεί.

Τέτοιες περιπτώσεις μπορεί να συνδέονται, μεταξύ άλλων, με δικαστικές διαδικασίες, διαδικασίες αμοιβαίου διακανονισμού, αιτήματα παροχής πληροφοριών από αλλοδαπές φορολογικές αρχές ή διαδικασίες που αφορούν την ακύρωση φορολογικών πράξεων.

Άλλο η παραγραφή του φόρου, άλλο η είσπραξη της οφειλής

Θα πρέπει, τέλος, να γίνεται διάκριση ανάμεσα στην παραγραφή του δικαιώματος του Δημοσίου να καταλογίσει φόρο και στην παραγραφή του δικαιώματος να εισπράξει μια ήδη βεβαιωμένη φορολογική οφειλή.

Πρόκειται για δύο διαφορετικά ζητήματα, για τα οποία ισχύουν διαφορετικοί κανόνες.

Τι "κρατούν" οι φορολογούμενοι

Συνοπτικά, η πενταετία αποτελεί τον κανόνα, αλλά δεν σημαίνει σε κάθε περίπτωση ότι μετά την παρέλευσή της μια φορολογική υπόθεση δεν μπορεί να ελεγχθεί.

Η δεκαετία αποτελεί εξαιρετικό καθεστώς και προϋποθέτει την ύπαρξη νέων, ουσιαστικών στοιχείων που δεν ήταν γνωστά και δεν μπορούσαν αντικειμενικά να είχαν εντοπιστεί κατά την αρχική πενταετία.

Μάλιστα, η απόφαση του ΣτΕ αναδεικνύει έτσι τη σημασία των μεταγενέστερων ελεγκτικών εκθέσεων, ιδιαίτερα σε υποθέσεις όπου μια παράβαση, όπως η χρήση εικονικών φορολογικών στοιχείων, αποκαλύπτεται για πρώτη φορά από νέο έλεγχο.