Συγκεκριμένα για την Ελλάδα, το εγχείρημα αποτελεί στρατηγική ευκαιρία να εδραιώσει τον ρόλο της ως πύλης εισόδου εναλλακτικών πηγών φυσικού αερίου προς τη Νοτιοανατολική και την Κεντρική Ευρώπη, αξιοποιώντας τόσο τις υποδομές LNG όσο και το εθνικό σύστημα μεταφοράς φυσικού αερίου.
Σύμφωνα μάλιστα με πηγές του ΔΕΣΦΑ, η πρωτοβουλία περνά πλέον από τη φάση των πολιτικών διακηρύξεων στη φάση του πιο απτού τεχνικού σχεδιασμού έχοντας και τη σχετική πολιτική στήριξη σε υψηλό επίπεδο και βέβαια τις «ευλογίες» των ΗΠΑ.
Το πολιτικό στίγμα
Σημειώνεται ότι τις προοπτικές της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και της Ανατολικής Μεσογείου ως δυναμικών ενεργειακών κόμβων και τον ρόλο της Ελλάδας στη νέα γεωστρατηγική αρχιτεκτονική, ανέδειξε ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, κ. Σταύρος Παπασταύρου, στο πλαίσιο της 30ής Ετήσιας Συζήτησης Στρογγυλής Τραπέζης του Economist με μέλη της Ελληνικής Κυβέρνησης, στο Grand Resort Lagonissi.
«Η Ελλάδα είναι δύναμη οικοδόμησης της νέας ενεργειακής αρχιτεκτονικής της Ανατολικής Μεσογείου», ανέφερε ο κ. Παπασταύρου, προσθέτοντας: «Τα τελευταία χρόνια, η χώρα μας έχει καθιερωθεί ως περιφερειακός ενεργειακός κόμβος. Σήμερα, προχωράμε ένα βήμα παραπέρα: η Ελλάδα έχει αναδειχθεί σε δύναμη που διαμορφώνει την ενεργειακή αρχιτεκτονική για την Ευρώπη και την περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου.».
Σε ερώτηση για το τι έχει αλλάξει τους τελευταίους 12 μήνες, ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, υπογράμμισε: «Τα πράγματα κινούνται πολύ γρήγορα. Σχέδια που υπήρχαν εκεί για χρόνια τώρα ενεργοποιούνται και προχωρούν. Έχουμε συζητήσει για τον αγωγό φυσικού αερίου EastMed. Η βασική λογική, η οποία φέρνει ενέργεια από τη Μέση Ανατολή στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, υλοποιείται πλέον με διαφοροποιημένα μέσα. Θα μεταφέρεται φυσικό αέριο από την Κύπρο προς την Αίγυπτο για να υγροποιηθεί (LNG) στα δύο τερματικά της χώρας, Idku και Damietta, και στη συνέχεια να φορτωθεί σε πλοία με προορισμό την Ευρώπη ή άλλες διεθνείς αγορές. Το ίδιο και με το φυσικό αέριο από το Ισραήλ. Τώρα, ανάλογα με την απόφαση των ιδιωτικών εταιρειών, θα μπορεί να κατευθύνεται το φυσικό αέριο μέσω του Κάθετου Διαδρόμου προς τη νοτιοανατολική Ευρώπη. Αυτό συμβαίνει. Τα πράγματα προχωρούν. Διότι η ενέργεια φέρνει τις χώρες πιο κοντά.
Ο Κάθετος Διάδρομος είναι πολύ περισσότερο από ένα έργο υποδομής. Είναι ένα μετασχηματιστικό έργο. Αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο συνεργαζόμαστε. Φέρνει μια νέα κουλτούρα, που δεν υπήρχε συνολικά σε αυτή την περιοχή. Έχουμε διαιρεθεί από τα βιβλία της ιστορίας, από τη γεωγραφία, από την ιδεολογία. Και κατά κάποιον τρόπο, η ενέργεια μάς φέρνει κοντά. Επίσης, η ενέργεια αποτελεί έναν πυλώνα για τη διατλαντική συνεργασία μεταξύ ΕΕ και ΗΠΑ»
Κινήσεις διαχειριστών
Στο φόντο αυτό μετά τη συνάντηση των τεσσάρων χωρών, δηλαδή, της Ελλάδας, της Βουλγαρίας, της Σερβίας και της Βόρειας Μακεδονίας. που πραγματοποιήθηκε πριν από περίπου έναν μήνα στην Αθήνα, λαμβάνει χώρα την Παρασκευή 10/7 νέα τεχνική σύσκεψη, με τη συμμετοχή εκπροσώπων εννιά χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. 'Ετσι, πέρα από Ελλάδα, Βουλγαρία, Ρουμανία, Μολδαβία και Ουκρανία που προωθούν τον Κάθετο Διάδρομο, μετέχουν στη συνάντηση της Παρασκευής, τεχνικές επιτροπές από Ουγγαρία και Σλοβακία, κρατών που βρίσκονται πάνω στον υπό σχεδίαση Δυτικό Κλάδο του όλου έργου.
Η διεύρυνση της συμμετοχής αποτυπώνει, όπως, μάλιστα, σημειώνουν οι ίδιες πηγές, το αυξανόμενο ενδιαφέρον των ευρωπαϊκών κρατών να ενταχθούν σε έναν νέο διάδρομο προμήθειας φυσικού αερίου, καθώς πλησιάζει η περίοδος κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση θα περιορίσει ακόμη περισσότερο τις εισαγωγές ρωσικού αερίου.
Στη συνάντηση μάλιστα θα παραστούν και ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου αλλά και η υπουργός Ενέργειας της Βουλγαρίας, Βελισλάβα Πέτροβα, κάτι που υποδηλώνει τη σημασία που αποδίδεται στο όλο πλάνο. Επίσης μετέχουν κλείνοντας της χωρία των εννέα χωρών, οι Διαχειριστές της Σερβίας και της Β. Μακεδονίας,
Ο στόχος
Στόχος, πάντως, της διαδικασίας είναι να συμφωνηθεί ένα κοινό σχέδιο ανάπτυξης του Κάθετου Διαδρόμου, ενδεχομένως με τη μορφή Μνημονίου Συνεργασίας, με σαφές χρονοδιάγραμμα και κατανομή των έργων που θα αναλάβει κάθε χώρα. Όπως εξηγούν πηγές του ΔΕΣΦΑ, η συζήτηση πλέον επικεντρώνεται σε απολύτως συγκεκριμένα τεχνικά ζητήματα: ποιες υποδομές απαιτούνται, ποιες διασυνδέσεις πρέπει να κατασκευαστούν ή να αναβαθμιστούν, ποια μεταφορική ικανότητα θα χρειαστεί το σύστημα και ποιες επενδύσεις θα πρέπει να δρομολογηθούν ώστε ο διάδρομος να λειτουργήσει ως ενιαίο δίκτυο.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στη διασύνδεση Ελλάδας–Βόρειας Μακεδονίας, η οποία θεωρείται κομβικός κρίκος για την επέκταση του διαδρόμου προς βορρά. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, υπάρχει δέσμευση ώστε το έργο να ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2027, ενώ εντός των επόμενων δώδεκα μηνών αναμένεται να έχουν προχωρήσει κρίσιμα στάδια της κατασκευής.
Η συνέχεια προς τη Σερβία αποτελεί το επόμενο καθοριστικό βήμα, καθώς μέσω του σερβικού δικτύου το φυσικό αέριο θα μπορεί να διοχετεύεται προς ένα ευρύτερο πλέγμα χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Στον ΔΕΣΦΑ εκτιμούν ότι το ενδιαφέρον του Βελιγραδίου είναι ιδιαίτερα έντονο, καθώς η Σερβία επιδιώκει να διαφοροποιήσει τις πηγές εφοδιασμού της και να μειώσει σταδιακά την ενεργειακή εξάρτησή της από τη Ρωσία.
Αντίστοιχο ενδιαφέρον καταγράφεται και από άλλες χώρες της περιοχής, γεγονός που ενισχύει την προοπτική ο Κάθετος Διάδρομος να εξελιχθεί σε βασικό άξονα μεταφοράς φυσικού αερίου προς τις αγορές της Κεντρικής Ευρώπης. Η σημασία του έργου, ωστόσο, υπερβαίνει τις τεχνικές του διαστάσεις.
Η εναλλακτική διαδρομή
Όπως επισημαίνουν πηγές του ΔΕΣΦΑ, η ανάπτυξη του Κάθετου Διαδρόμου διαμορφώνει νέα δεδομένα στον ενεργειακό χάρτη της περιοχής, καθώς δημιουργεί μία εναλλακτική διαδρομή τροφοδοσίας που ενισχύει την ασφάλεια εφοδιασμού και περιορίζει τις εξαρτήσεις που χαρακτήριζαν επί δεκαετίες την αγορά φυσικού αερίου. Με άλλα λόγια, πρόκειται για ένα έργο υποδομής με έντονο γεωπολιτικό αποτύπωμα, το οποίο αναβαθμίζει τον ρόλο της Ελλάδας ως περιφερειακού ενεργειακού κόμβου.
Οι επενδύσεις
Το ύψος των επενδύσεων που θα απαιτηθούν δεν έχει ακόμη προσδιοριστεί, καθώς βρίσκεται σε εξέλιξη η τεχνική αξιολόγηση των αναγκαίων έργων σε κάθε συμμετέχουσα χώρα. Ωστόσο, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, η βούληση των διαχειριστών των συστημάτων μεταφοράς και των κυβερνήσεων που συμμετέχουν στην πρωτοβουλία είναι να ολοκληρωθεί το συντομότερο δυνατό η τεχνική προεργασία, ώστε να ληφθούν οι οριστικές επενδυτικές αποφάσεις και να επιταχυνθεί η υλοποίηση του διαδρόμου.
