Νέα σελίδα στην ενεργειακή διασύνδεση της Νοτιοανατολικής Ευρώπης ανοίγει ο Κάθετος Διάδρομος φυσικού αερίου, καθώς επεκτείνεται προς τα Δυτικά Βαλκάνια και αποκτά έναν νέο άξονα που μπορεί να αλλάξει τις ισορροπίες στην περιφερειακή αγορά φυσικού αερίου. Η ένταξη της Σερβίας και της Βόρειας Μακεδονίας στην πρωτοβουλία περνά σήμερα, Παρασκευή (4/9), από τη Θεσσαλονίκη, όπου αναμένεται να υπογραφεί το Μνημόνιο Συνεργασίας μεταξύ των Διαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς Φυσικού Αερίου.
Η συμφωνία, που πραγματοποιείται στο πλαίσιο του 10ου Southeast Europe Energy Forum – SEEF 2026, διευρύνει γεωγραφικά τον Κάθετο Διάδρομο και ενισχύει τη συνεργασία των ενεργειακών αγορών της Νοτιοανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης. Ταυτόχρονα, επιβεβαιώνει τον ολοένα και πιο κομβικό ρόλο της Ελλάδας ως νότιας πύλης εισόδου φυσικού αερίου προς την ευρωπαϊκή ενδοχώρα.
Δεύτερος άξονας προς τα Δυτικά Βαλκάνια
Μέχρι σήμερα, ο βασικός κορμός του Κάθετου Διαδρόμου συνδέει την Ελλάδα με τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, τη Μολδαβία και την Ουκρανία. Με την προσθήκη της Βόρειας Μακεδονίας και της Σερβίας δημιουργείται ένας δεύτερος άξονας, ο οποίος κινείται προς τα Δυτικά Βαλκάνια και δημιουργεί προϋποθέσεις για περαιτέρω επέκταση προς την Κεντρική Ευρώπη.
Ο Κάθετος Διάδρομος θα συνδέει πλέον συνολικά εννέα χώρες της Νοτιοανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης μέσω των Διαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς τους. Η διεύρυνση αυτή αυξάνει τη γεωγραφική εμβέλεια του δικτύου, ενισχύει την ευελιξία των ενεργειακών ροών και δημιουργεί περισσότερες εναλλακτικές για τον εφοδιασμό των αγορών της περιοχής.
Παράλληλα, αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη επιδιώκει τη διαφοροποίηση των πηγών και των οδεύσεων προμήθειας και τη σταδιακή απεξάρτησή της από το ρωσικό φυσικό αέριο.
Ελλάδα–Βόρεια Μακεδονία–Σερβία: Ο νέος ενεργειακός διάδρομος
Στο επίκεντρο της νέας διαδρομής βρίσκονται δύο διασυνδέσεις. Η πρώτη είναι ο αγωγός Ελλάδας–Βόρειας Μακεδονίας, με αρχική δυναμικότητα περίπου 1 δισ. κυβικών μέτρων φυσικού αερίου ετησίως. Η δεύτερη αφορά τη διασύνδεση Βόρειας Μακεδονίας–Σερβίας, η οποία προβλέπεται να διαθέτει δυναμικότητα περίπου 1,5 δισ. κυβικών μέτρων τον χρόνο.
Σημειώνεται ότι τον Αύγουστο υπογράφηκε η συμφωνία για τον σχεδιασμό και την κατασκευή του τμήματος του αγωγού στη Βόρεια Μακεδονία, με στόχο την ολοκλήρωσή του έως το τέλος του 2028. Με την ολοκλήρωση των δύο έργων θα δημιουργηθεί, για πρώτη φορά, μια συνεχής διαδρομή μεταφοράς φυσικού αερίου από την Ελλάδα προς τη Σερβία, μέσω της Βόρειας Μακεδονίας.
Πρόκειται για μια εξέλιξη που δημιουργεί έναν νέο ενεργειακό άξονα στην περιοχή και διευρύνει τις δυνατότητες πρόσβασης των Δυτικών Βαλκανίων στις διεθνείς αγορές φυσικού αερίου.
Από το LNG της Ελλάδας στις αγορές των Βαλκανίων
Το σημαντικότερο ίσως στοιχείο της νέας διαδρομής είναι ότι ανοίγει τον δρόμο για την κατεύθυνση μεγαλύτερων ποσοτήτων φυσικού αερίου από τις ελληνικές υποδομές προς τις αγορές των Δυτικών Βαλκανίων. Μέσω του νέου άξονα, η Βόρεια Μακεδονία και η Σερβία θα μπορούν να αποκτήσουν πρόσβαση σε LNG που εισέρχεται στην Ελλάδα από τη Ρεβυθούσα και το FSRU της Αλεξανδρούπολης, αλλά και σε ποσότητες φυσικού αερίου από το Αζερμπαϊτζάν που εισέρχονται στην Ευρώπη μέσω του αγωγού TAP.
Με τον τρόπο αυτό, ο Κάθετος Διάδρομος διευρύνει την αγορά στην οποία μπορούν να κατευθυνθούν οι ποσότητες LNG που φτάνουν στη χώρα και ενισχύει τον ρόλο των ελληνικών υποδομών ως πύλης εφοδιασμού της ευρωπαϊκής αγοράς.
Στα 17 δισ. κυβικά μέτρα η δυνατότητα εισόδου φυσικού αερίου
Η νέα γεωγραφική επέκταση του Διαδρόμου έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία ενισχύονται σημαντικά οι δυνατότητες της Ελλάδας να λειτουργήσει ως κόμβος εισόδου και μεταφοράς φυσικού αερίου.
Η συνολική δυνατότητα εισόδου φυσικού αερίου στη χώρα έχει ήδη φτάσει περίπου τα 17 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως, ενώ περίπου 11 δισ. κυβικά μέτρα μπορούν να κατευθυνθούν προς τον Βορρά. Οι υποδομές αυτές αποκτούν αυξημένη αξία καθώς διευρύνονται οι αγορές στις οποίες μπορεί να κατευθυνθεί το φυσικό αέριο που εισέρχεται στην Ελλάδα.
Έτσι, η χώρα δεν λειτουργεί πλέον μόνο ως τελικό σημείο εισαγωγής, αλλά εξελίσσεται σε βασικό κόμβο διαμετακόμισης φυσικού αερίου προς τα Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη.
Η Αλεξανδρούπολη στην «καρδιά» του Κάθετου Διαδρόμου
Κομβική θέση στη νέα ενεργειακή αρχιτεκτονική κατέχει ο Τερματικός Σταθμός Υγροποιημένου Φυσικού Αερίου της Αλεξανδρούπολης. Χθες (3/9), οι Διαχειριστές Συστημάτων Φυσικού Αερίου που συμμετέχουν στην πρωτοβουλία του Κάθετου Διαδρόμου επισκέφθηκαν τον τερματικό σταθμό, μαζί με τους Διαχειριστές της Βόρειας Μακεδονίας και της Σερβίας.
Η επίσκεψη πραγματοποιήθηκε ενόψει της υπογραφής του Μνημονίου Κατανόησης για τη διεύρυνση της πρωτοβουλίας. Οι εκπρόσωποι των Διαχειριστών ενημερώθηκαν για τη λειτουργία και τις δυνατότητες του τερματικού σταθμού, καθώς και για τη συμβολή του στην περιφερειακή ενεργειακή ασφάλεια και ανθεκτικότητα.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε επίσης στον ρόλο του FSRU στην ανάπτυξη νέων οδεύσεων εφοδιασμού, αλλά και στα πρότυπα ασφάλειας και περιβαλλοντικής προστασίας που εφαρμόζονται στη λειτουργία της εγκατάστασης.
Σταθερή στήριξη από την Αθήνα – Το μήνυμα των ΗΠΑ
Στις εγκαταστάσεις της Gastrade στο λιμάνι της Αλεξανδρούπολης, οι εκπρόσωποι των Διαχειριστών συναντήθηκαν με τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρο Παπασταύρου.
Ο υπουργός υπογράμμισε τη στρατηγική σημασία του FSRU Αλεξανδρούπολης για την εθνική και ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική και ασφάλεια, εκφράζοντας παράλληλα τη σταθερή στήριξη της ελληνικής Πολιτείας στις πρωτοβουλίες που ενισχύουν τον ρόλο της Ελλάδας ως ενεργειακής πύλης προς τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη.
Ακολούθησε συνάντηση εργασίας των Διαχειριστών, με αντικείμενο την οριστικοποίηση της συμφωνίας για την επέκταση του Μνημονίου Κατανόησης και τη συμμετοχή σε αυτό των Διαχειριστών της Βόρειας Μακεδονίας και της Σερβίας.
Τη συνάντηση χαιρέτησε ο Ειδικός Απεσταλμένος του Υπουργείου Ενέργειας των Ηνωμένων Πολιτειών, Joshua Volz, ο οποίος ανέδειξε τη σημασία της περιφερειακής συνεργασίας και της ανάπτυξης ενεργειακών υποδομών που ενισχύουν τη διαφοροποίηση των πηγών και των οδεύσεων προμήθειας.
Το αμερικανικό μήνυμα εντάσσεται στη γενικότερη προσπάθεια για ένα πιο ανθεκτικό ευρωπαϊκό ενεργειακό σύστημα και για την οριστική απεξάρτηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης από το ρωσικό φυσικό αέριο.
Με το βλέμμα σε Ουγγαρία και Αυστρία
Η ένταξη της Σερβίας και της Βόρειας Μακεδονίας δεν αποτελεί τον τελικό προορισμό του Κάθετου Διαδρόμου.
Αντίθετα, δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την περαιτέρω επέκταση του δικτύου προς τις αγορές της Κεντρικής Ευρώπης, με την Ουγγαρία και την Αυστρία να αποτελούν τους επόμενους πιθανούς προορισμούς.
Παράλληλα, η νέα διαδρομή προσφέρει εναλλακτικές επιλογές εφοδιασμού σε περίκλειστες αγορές, όπως η Ουγγαρία και η Σλοβακία, επιτρέποντάς τους να διαφοροποιήσουν ταχύτερα τις πηγές προμήθειάς τους και να αποκτήσουν πρόσβαση σε φυσικό αέριο από την παγκόσμια αγορά.
Ο νέος ενεργειακός χάρτης
Η επέκταση, πάντως, προς τα Δυτικά Βαλκάνια μετατρέπει σταδιακά τον Κάθετο Διάδρομο σε ένα ευρύτερο δίκτυο ενεργειακών διασυνδέσεων, με πολλαπλές κατευθύνσεις και μεγαλύτερη δυνατότητα διακίνησης φυσικού αερίου. Στο φόντο αυτό, η Ελλάδα βρίσκεται στο νότιο άκρο αυτού του δικτύου, διαθέτοντας τις υποδομές που μπορούν να τροφοδοτήσουν τις νέες διαδρομές.
Ρεβυθούσα, Αλεξανδρούπολη, TAP και οι διασυνδέσεις με τα Βαλκάνια συνθέτουν πλέον ένα πλέγμα υποδομών που αυξάνει τις επιλογές εφοδιασμού και αναβαθμίζει τον γεωπολιτικό και ενεργειακό ρόλο της χώρας.
