Όταν ο διοικητής του Apollo 8, Φρανκ Μπόρμαν, αντίκρισε για πρώτη φορά τη μακρινή πλευρά της Σελήνης από το παράθυρο του σκάφους το 1968, εντυπωσιάστηκε από την ερημική της όψη.

«Η σεληνιακή επιφάνεια ήταν τρομερά σημαδεμένη από κρατήρες μετεωριτών και ηφαιστειακά κατάλοιπα», μου είπε σε μια συνέντευξη στο BBC το 2018. «Ήταν είτε γκρι είτε μαύρη είτε λευκή – δεν υπήρχε απολύτως κανένα χρώμα, και έμοιαζε κατεστραμμένη πέρα από κάθε φαντασία».

Καθώς όμως το σκάφος ολοκλήρωνε την τέταρτη τροχιά του γύρω από τη Σελήνη, εμφανίστηκε ξαφνικά μια εντελώς διαφορετική εικόνα.

«Σηκώσαμε το βλέμμα και είδαμε τη Γη στο βάθος να ανατέλλει πάνω από τον σεληνιακό ορίζοντα, και ο Μπιλ Άντερς τράβηξε τη φωτογραφία που έγινε ίσως μία από τις πιο σημαντικές που έχει τραβήξει ποτέ ο άνθρωπος», είπε ο Μπόρμαν, σύμφωνα με μετάδοση του BBC.

«Η Γη ήταν το μοναδικό πράγμα σε ολόκληρο το Σύμπαν που είχε χρώμα – ένα συγκλονιστικό θέαμα. Είμαστε απίστευτα τυχεροί που ζούμε σε αυτόν τον πλανήτη».

Η φωτογραφία αυτή, που ονομάστηκε «Ανατολή της Γης», έγινε μία από τις πιο αναπαραγόμενες εικόνες όλων των εποχών. Δείχνοντας τον πλανήτη μας μέσα στο σεληνιακό τοπίο και το απέραντο κενό του διαστήματος, έδωσε ώθηση στο περιβαλλοντικό κίνημα και συνέβαλε στη δημιουργία της Ημέρας της Γης το 1970.

Πενήντα οκτώ χρόνια αργότερα, αστροναύτες της Nasa τράβηξαν μια ακόμη εντυπωσιακή φωτογραφία της Γης να δύει πίσω από ένα άγονο σεληνιακό τοπίο: την «Δύση της Γης» (Earthset). Κατά τη διάρκεια μιας διέλευσης από τη Σελήνη νωρίτερα αυτόν τον μήνα, το πλήρωμα του Artemis II κατέγραψε τη νέα αυτή εικόνα του εύθραυστου μπλε πλανήτη μας μέσα στο απέραντο διάστημα.

(Δεν γνωρίζουμε ποιος τράβηξε τη φωτογραφία, καθώς οι τέσσερις αστροναύτες επέλεξαν να μην αποδίδουν ατομικά τα εύσημα, αλλά να τα μοιράζονται ως πλήρωμα.)

Σε γεωλογικούς όρους, μισός αιώνας είναι σχεδόν μια στιγμή. Ωστόσο, η κλιματική αλλαγή έχει μεταβάλει σημαντικά την επιφάνεια της Γης τις τελευταίες δεκαετίες. Ειδικοί εξηγούν τις ορατές διαφορές ανάμεσα στις εικόνες Earthrise και Earthset και τι αποκαλύπτουν για τον πλανήτη τότε και τώρα.

Παρά την τεράστια επίδρασή της, η φωτογραφία Earthrise προέκυψε σχεδόν τυχαία. «Την πέτυχαν κατά σύμπτωση, σωστά;» λέει η Αμερικανίδα αστροναύτης Σιάν Πρόκτορ. «Το Apollo 8 άλλαξε τον τρόπο που βλέπουμε τη Γη και αυτό είναι κάτι που χρειαζόμαστε και σήμερα – περισσότερη έμπνευση».

Αυτή τη φορά, η NASA ήταν προετοιμασμένη. «Θα κάνουμε ό,τι μπορούμε για να το πετύχουμε», δήλωσε η Λόρι Γκλέιζ, επικεφαλής του σχετικού προγράμματος.

Η φωτογραφία Earthset τραβήχτηκε μέσα από το παράθυρο του διαστημοπλοίου Orion στις 6 Απριλίου, κατά τη διάρκεια μιας επτάωρης διέλευσης από τη Σελήνη.

Σύμφωνα με τη NASA, «η φωτεινή πλευρά της Γης δείχνει λευκά σύννεφα και μπλε ωκεανούς πάνω από την περιοχή της Ωκεανίας, ενώ οι σκοτεινές περιοχές βρίσκονται σε νύχτα. Διακρίνονται επίσης με εντυπωσιακή λεπτομέρεια οι κρατήρες και οι λεκάνες της σεληνιακής επιφάνειας».

Σε αντίθεση με το 1968, σήμερα δορυφόροι καταγράφουν καθημερινά χιλιάδες εικόνες της Γης σε όλο το φάσμα της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας. Ωστόσο, το γεγονός ότι η Earthset τραβήχτηκε από ανθρώπους της προσδίδει ιδιαίτερη αξία.

«Οι εικόνες που τραβά ένας άνθρωπος έχουν πρόθεση και συναίσθημα», λέει ο Κρεγκ Ντόνλον από την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Διαστήματος. «Δημιουργούν μια αίσθηση που σε κάνει να σκεφτείς: αυτή η μικρή Γη είναι το σπίτι μας, είναι τα πάντα».

Οι εικόνες αυτές, πέρα από τη συγκίνηση που προκαλούν, αποκαλύπτουν και τις αλλαγές στον πλανήτη. Από το 1968, τα επίπεδα διοξειδίου του άνθρακα έχουν αυξηθεί κατά περίπου ένα τρίτο και η παγκόσμια θερμοκρασία έχει ανέβει τουλάχιστον κατά 1°C.

Η ανθρώπινη δραστηριότητα έχει μεταμορφώσει την επιφάνεια της Γης: πόλεις επεκτείνονται, δάση αντικαθίστανται από γεωργικές εκτάσεις, ενώ η Αράλη Θάλασσα έχει συρρικνωθεί δραματικά.

Αλλαγές παρατηρούνται και στην Ανταρκτική, όπου μεγάλες εκτάσεις πάγου έχουν χαθεί. Συνολικά, η κρυόσφαιρα της Γης παρουσιάζει σημαντική μείωση, με λιγότερο θαλάσσιο πάγο και νωρίτερο λιώσιμο των χιονιών.

Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι το 90-95% αυτών των αλλαγών οφείλεται σε ανθρώπινες δραστηριότητες.

Παρόλα αυτά, ακόμη και το 1968, η Γη –αν και έμοιαζε τέλεια από το διάστημα– είχε ήδη υποστεί σημαντικές περιβαλλοντικές ζημιές.

Η εικόνα Earthrise ενέπνευσε μια ολόκληρη γενιά να προστατεύσει τον πλανήτη. Και τα λόγια του Μπόρμαν παραμένουν επίκαιρα:

«Κανείς μας δεν είχε συνειδητοποιήσει ότι θα φτάναμε μέχρι τη Σελήνη και τελικά θα μας ενδιέφερε περισσότερο να κοιτάμε τη Γη».