Οι δηλώσεις αυτές δεν εντάσσονται σε γενικό λόγο περί επενδύσεων, αλλά αγγίζουν την καρδιά της γεωπολιτικής αντιπαράθεσης μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας, με την Ελλάδα σε θέση κράτους υποδοχής που καλείται να αναμετρηθεί με το βάρος της επιλογής του 2016.
Τότε, εν μέσω βαθιάς δημοσιονομικής κρίσης, η παραχώρηση στην COSCO θεωρήθηκε λύση για να παραμείνει το λιμάνι λειτουργικό και να προσελκύσει επενδύσεις. Σήμερα, το ίδιο μοντέλο επανεξετάζεται υπό τελείως διαφορετικούς όρους. Το Πεκίνο αντέδρασε βέβαια άμεσα με σκληρή ανακοίνωση, χαρακτηρίζοντας τις δηλώσεις της πρέσβειρας «ψυχροπολεμικού χαρακτήρα» και σαφή παρέμβαση στα εσωτερικά της Ελλάδας. Η κινεζική πλευρά υπενθύμισε ότι η επένδυση στο λιμάνι συντελέστηκε σε περίοδο κρίσης και υποστήριξε ότι η COSCO συνέβαλε στην αναβάθμιση υποδομών, την αύξηση διακίνησης φορτίων και τη δημιουργία θέσεων εργασίας.
Το βασικό της μήνυμα ήταν ότι ο Πει ραιάς «δεν είναι για πώληση» και ότι οι όροι της παραχώρησης παραμένουν δεσμευτικοί. Από ελληνικής πλευράς, κυβερνητικοί παράγοντες τήρησαν χαμηλότερο προφίλ, υπογραμμίζοντας την ανάγκη σεβασμού των υφιστάμενων συμβάσεων, χωρίς ωστόσο να διαψεύδουν πλήρως ότι το ζήτημα βρίσκεται πλέον υπό αξιολόγηση σε ευρύτερο γεωπολιτικό πλαίσιο.
Το λιμάνι του Πειραιά αποτελεί σήμερα έναν από τους πέντε μεγαλύτερους κόμβους διακίνησης εμπορευματοκιβωτίων στην Ευρώπη.
Η COSCO ελέγχει το 67% του ΟΛΠ, έχοντας δεσμευθεί για επενδύσεις που περιλαμβάνουν αναβάθμιση προβλητών, logistics υποδομές και ανάπτυξη ναυπηγοεπισκευαστικών δραστηριοτήτων.
Η παρουσία της θεωρήθηκε κεντρικό στοιχείο της κινεζικής στρατηγικής «Belt and Road», με στόχο τη δημιουργία μιας θαλάσσιας πύλης στην Ευρώπη. Η γεωοικονομική αυτή επιλογή συνδυάστηκε με αύξηση φορτίων, ιδιαίτερα από Ασία προς Δυτική και Κεντρική Ευρώπη, με τον Πειραιά να λειτουργεί ως σημείο εισόδου.
Όμως, τα τελευταία δύο χρόνια, ιδιαί τερα μετά την κλιμάκωση των τεχνολογικών και αμυντικών εντάσεων ΗΠΑ Κίνας, ο Πειραιάς αποκτά διαφορετική βαρύτητα, καθώς από υποδομή οικονομικής συνεργασίας εξελίσσεται σε σημείο ευρύτερης στρατηγικής προσοχής. Οι δηλώσεις της πρέσβειρας λειτουργούν ως σήμα ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες αντιμετωπίζουν πλέον τα λιμάνια όχι μόνο ως εμπορικά σημεία αλλά ως κρίσιμες δομές ασφάλειας. Στο πλαίσιο αυτό, η κυριαρχία ενός κινεζικού κρατικού ομίλου σε βασικό κόμβο της Ανατολικής Μεσογείου κρίνεται ως παράγοντας στρατηγικού κινδύνου.
Ωστόσο, σύμφωνα με παράγοντες της ναυτιλιακής κοινότητας, υπάρχει διάχυτος προβληματισμός ως προς το πώς θα εξελιχθεί η κατάσταση σε περίπτωση που η δημόσια αντιπαράθεση μεταξύ Ουάσιγκτον και Πεκίνου ενταθεί. Αναφέρεται ότι η οποιαδήποτε αναθεώρηση της παραχώρησης θα πρέπει να λάβει υπόψη τόσο το πλαίσιο συλλογικών συμβάσεων όσο και τις λειτουργικές ανάγκες του λιμανιού, ώστε να αποφευχθούν εκτεταμένες επιπτώσεις σε εργασιακό επίπεδο.
Παράλληλα, σύμφωνα με εκτιμήσεις διπλωματικών πηγών, η Ουάσιγκτον επιδιώκει τη δημιουργία εναλλακτικών κόμβων – συμπεριλαμβανομένων άλλων ελληνικών λιμανιών, όπως της Ελευσίνας ή της Αλεξανδρούπολης – μέσω συμμετοχής δυτικών επενδυτικών σχημάτων. Αυτό δεν αποσκοπεί άμεσα στην αποδυνάμωση της COSCO στον Πειραιά, αλλά στη διασπορά επιρροής, ώστε να μην παραμένει εστιασμένη πάνω στον κινεζικό όμιλο.
Η ΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ
Στην Αθήνα, η κατάσταση δεν αντιμετωπίζεται μονοδιάστατα. Η κυβέρνηση γνωρίζει ότι ενδεχόμενη επαναδιαπραγμάτευση της παραχώρησης θα δημιουργούσε νομικές και χρηματοοικονομικές επιπλοκές, πιθανώς και επίπτωση στην αξιοπιστία της χώρας έναντι ξένων επενδυτών.
Ταυτόχρονα, οι πιέσεις από διεθνή συμμαχικά κέντρα – σε πολιτικό και αμυντικό επίπεδο – είναι υπαρκτές και αυξανόμενες. Το ζητούμενο είναι κατά πόσο η ελληνική πλευρά μπορεί να διαμορφώσει σταδιακή στρατηγική μετάβασης προς ένα μοντέλο όπου ο ρόλος του λιμένα θα καθορίζεται με όρους εθνικής ασφάλειας και όχι μόνο εμπορικής δραστηριότητας.
Στο εσωτερικό του λιμανιού, η κατάσταση παραμένει πρακτικά σταθερή. Οι εργασίες συνεχίζονται κανονικά, η διακίνηση φορτίων δεν έχει επηρεαστεί και δεν υφίσταται οργανωμένη αντίδραση από εργαζομένους ή τοπικούς φορείς. Ωστόσο, σύμφωνα με παράγοντες της ναυτιλιακής κοινότητας, υπάρχει διάχυτος προβληματισμός ως προς το πώς θα εξελιχθεί η κατάσταση σε περίπτωση που η δημόσια αντιπαράθεση μεταξύ Ουάσιγκτον και Πεκίνου ενταθεί.
Αναφέρεται ότι η οποιαδήποτε αναθεώρηση της παραχώρησης θα πρέπει να λάβει υπόψη τόσο το πλαίσιο συλλογικών συμβάσεων όσο και τις λειτουργικές ανάγκες του λιμανιού, ώστε να αποφευχθούν εκτεταμένες επιπτώσεις σε εργασιακό επίπεδο.
ΣΤΗ ΜΕΣΗ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΕΦΟΠΛΙΣΤΕΣ
Το ζήτημα αγγίζει και τη ναυτιλία. Ελληνικές ναυτιλιακές εταιρείες χρησιμοποιούν συστηματικά τον Πειραιά ως βάση ανεφοδιασμού και υποστήριξης. Οποιαδήποτε αποσταθεροποίηση θα δημιουργούσε πρόσθετο διαχειριστικό ρίσκο, σε περίοδο που η ναυλαγορά ήδη δέχεται πιέσεις από γεωπολιτικά γεγονότα, επιθέσεις σε θαλάσσιες οδούς και αβεβαιότητα ως προς την ενεργειακή μετάβαση.
Στο επίπεδο της διεθνούς εφοδιαστικής αλυσίδας, η θέση του Πειραιά θεωρείται κρίσιμη λόγω γεωγραφίας. Η απώλεια ή ο περιορισμός της επιχειρησιακής του σταθερότητας θα μπορούσε να έχει αναλύσιμο κόστος στην ευρωπαϊκή αγορά.
Η συζήτηση καθιστά σαφές ότι το υφιστάμενο μοντέλο παραχώρησης, που υιοθετήθηκε όταν ο βασικός στόχος ήταν η άμεση προσέλκυση επενδύσεων, δεν επαρκεί πλήρως ως πλαίσιο για την επόμενη περίοδο.
Η Ελλάδα καλείται να διαμορφώσει μακροπρόθεσμη στρατηγική για τις λιμενικές υποδομές, η οποία θα συνδέεται με την εθνική ασφάλεια, την ενεργειακή πολιτική και την ευρωπαϊκή επιτροπεία κρίσιμων δομών.
Σενάρια που εξετάζονται σε διεθνή κέντρα περιλαμβάνουν την είσοδο δυτικών κεφαλαίων σε παράλληλες ή συμπληρωματικές εγκαταστάσεις, χωρίς άμεση αποδυνάμωση της COSCO, ή την προώθηση ενός μοντέλου μικτής διαχείρισης με αυξημένο κρατικό έλεγχο σε θέματα κύριας στρατηγικής.
Το ερώτημα δεν είναι αν ο Πειραιάς θα παραμείνει εμπορικός κόμβος – αυτό θεωρείται δεδομένο – αλλά με ποιους όρους και υπό ποιο καθεστώς ελέγχου. Για την ελληνική πλευρά, κρίσιμο ζητούμενο είναι να αποφευχθεί η αντίληψη ότι το λιμάνι αποτελεί αντικείμενο διεκδίκησης μεταξύ διεθνών δυνάμεων. Η εθνική στρατηγική επιβάλλει να τεθεί σε πρώτο πλάνο η λειτουργική συνέχεια, η προστασία της εργασίας και η δυνατότητα μεταβίβασης τεχνογνωσίας και πρόσθετης αξίας στην εγχώρια οικονομία. Επίσης, είναι σαφές ότι τυχόν εξέλιξη θα πρέπει να προκύψει μέσα από θεσμική διαπραγμάτευση και όχι μέσω δημόσιας ρητορικής αντιπαράθεσης.
Η υπόθεση του Πειραιά δεν είναι μεμονωμένη. Επενδύσεις σε λιμενικές υποδομές στην ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου εξελίσσονται σε αντικείμενο διεθνούς ανταγωνισμού. Η Ελλάδα, λόγω γεωγραφίας και θαλάσσιου χαρακτήρα, βρίσκεται σε προνομιακή, αλλά και εκτεθειμένη θέση.
Το ερχόμενο διάστημα απαιτεί προσεκτική στάθμιση επιλογών με στόχο την εξισορρόπηση επιρροών. Το λιμάνι δεν αποτελεί μόνο πηγή εσόδων και θέσεων εργασίας· αποτελεί παράγοντα στρατηγικής αυτονομίας. Η δημόσια συζήτηση που άνοιξε με αφορμή τις δηλώσεις Γκιλφόιλ δεν θα κλείσει σύντομα. Αντίθετα, ενδέχεται να αποτελέσει το έναυσμα για αναδιαμόρφωση του τρόπου με τον οποίο η Ελλάδα αντιμετωπίζει τις λιμενικές υποδομές στη νέα εποχή γεωπολιτικής αστάθειας. Το ζητούμενο είναι να επιβεβαιωθεί ότι ο Πειραιάς παραμένει μέρος της ελληνικής στρατηγικής και όχι εργαλείο τρίτων.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο Reporter Magazine Δεκεμβρίου
