Η άνοδος του Brent πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι αποτυπώνει το υψηλό γεωπολιτικό ασφάλιστρο που έχει επιστρέψει στις αγορές ενέργειας. Η αβεβαιότητα γύρω από το Ορμούζ, σε συνδυασμό με τις πιέσεις που δέχονται εναλλακτικές υποδομές μεταφοράς πετρελαίου στη Μέση Ανατολή, ενισχύει τις ανησυχίες ότι μια παρατεταμένη διαταραχή μπορεί να διατηρήσει υψηλό το ενεργειακό κόστος για την Ευρώπη.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Ελλάδα αποκτά μεγαλύτερη σημασία ως νότια ενεργειακή πύλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. TAP, Ρεβυθούσα, Αλεξανδρούπολη, ελληνοβουλγαρικός αγωγός IGB και Κάθετος Διάδρομος δημιουργούν ένα πλέγμα υποδομών μέσω του οποίου φυσικό αέριο διαφορετικής προέλευσης μπορεί να κατευθυνθεί προς τα Βαλκάνια και βαθύτερα στην ευρωπαϊκή αγορά.
Βασικός άξονας είναι ο TAP, μέσω του οποίου φυσικό αέριο από τα κοιτάσματα της Κασπίας διασχίζει Γεωργία και Τουρκία, εισέρχεται στην Ελλάδα και μέσω Αλβανίας καταλήγει στην Ιταλία.
Η σημασία του Αζερμπαϊτζάν δεν βρίσκεται τόσο στο μέγεθος των ποσοτήτων –καλύπτει λιγότερο από το 4% των εισαγωγών φυσικού αερίου της ΕΕ– όσο στη δυνατότητα παροχής μιας εναλλακτικής χερσαίας διαδρομής που δεν εξαρτάται ούτε από τη Ρωσία ούτε από το Ορμούζ.
Το δεύτερο σκέλος της ελληνικής ενεργειακής θέσης είναι το LNG. Η Ρεβυθούσα και το FSRU της Αλεξανδρούπολης δίνουν τη δυνατότητα εισαγωγής φορτίων από διαφορετικούς προμηθευτές της παγκόσμιας αγοράς. Το κρίσιμο στοιχείο, όμως, είναι ότι οι ποσότητες αυτές μπορούν πλέον να κινηθούν πέρα από τα ελληνικά σύνορα.
Μέσω του IGB και του Κάθετου Διαδρόμου διαμορφώνεται ένας άξονας Νότου-Βορρά που συνδέει την Ελλάδα με τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία και από εκεί με τη Μολδαβία και την Ουκρανία, καθώς και με τις αγορές της Ουγγαρίας και της Σλοβακίας. Η συμμετοχή της Σερβίας και της Βόρειας Μακεδονίας διευρύνει παράλληλα το δίκτυο προς τα Δυτικά Βαλκάνια.
Πρόκειται για σημαντική αλλαγή της ενεργειακής γεωγραφίας της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Για δεκαετίες οι κύριες ροές φυσικού αερίου ακολουθούσαν κατεύθυνση από τον ρωσικό Βορρά προς τον Νότο. Οι νέες υποδομές επιτρέπουν σταδιακά την αντίστροφη κίνηση, αέριο που εισέρχεται από την Ελλάδα μπορεί να κατευθυνθεί προς τον ευρωπαϊκό Βορρά.
Η κρίση του Ορμούζ προσθέτει τώρα μια νέα παράμετρο. Η ευρωπαϊκή στρατηγική διαφοροποίησης, που επιταχύνθηκε μετά την ενεργειακή κρίση του 2022, αποδείχθηκε αποτελεσματική ως προς την αποφυγή γενικευμένων ελλείψεων. Δεν κατάφερε όμως να απομονώσει την ευρωπαϊκή οικονομία από τις διεθνείς ανατιμήσεις. Κατά τη διάρκεια της κρίσης του Ορμούζ, ο συνολικός λογαριασμός φυσικού αερίου των 27 κρατών-μελών εκτιμάται ότι αυξήθηκε κατά περίπου 48%.
Αυτό ακριβώς εξηγεί γιατί η διαφοροποίηση των διαδρομών αποκτά πλέον την ίδια σημασία με τη διαφοροποίηση των προμηθευτών. Η Ευρώπη δεν αναζητά μία νέα πηγή που θα αντικαταστήσει τη Ρωσία ή τη Μέση Ανατολή, αλλά ένα σύστημα μέσα στο οποίο διαφορετικές πηγές μπορούν να λειτουργούν συμπληρωματικά.
Σε αυτό το μοντέλο η Ελλάδα βρίσκεται στη διασταύρωση τριών ενεργειακών κατευθύνσεων, της Κασπίας μέσω του TAP, της παγκόσμιας αγοράς LNG μέσω των ελληνικών τερματικών σταθμών και της Νοτιοανατολικής Ευρώπης μέσω του Κάθετου Διαδρόμου.
