Σε αυτό το πλαίσιο, ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννης Στουρνάρας, σκιαγράφησε πέντε βασικούς κινδύνους για την οικονομία, μιλώντας στο πλαίσιο συζήτησης κατά την ετήσια εκδήλωση της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων. Παράλληλα, ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης, τόνισε ότι το «απρόβλεπτο και το αβέβαιο» συνιστούν πλέον τη νέα κανονικότητα, υπογραμμίζοντας τη σημασία των μεταρρυθμίσεων και της ευρωπαϊκής κλίμακας δράσεων.
Καμία ανοχή στον εφησυχασμό
Ο κ. Στουρνάρας επισήμανε ότι η Ελλάδα –όπως και άλλες χώρες που βρέθηκαν σε πρόγραμμα– εμφανίζει πλέον καλύτερες επιδόσεις από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, καταγράφοντας πραγματική σύγκλιση στο κατά κεφαλήν ΑΕΠ. Ωστόσο, ξεκαθάρισε ότι «δεν υπάρχει περιθώριο εφησυχασμού», καθώς το διεθνές περιβάλλον παραμένει ιδιαίτερα απαιτητικό.
Πρώτος κίνδυνος: Γεωπολιτική αστάθεια και απώλεια προβλεψιμότητας
Στην πρώτη γραμμή των απειλών βρίσκεται η γεωπολιτική αστάθεια. Όπως σημείωσε ο διοικητής της ΤτΕ, «δεν γνωρίζεις τι μπορεί να φέρει η επόμενη ημέρα», περιγράφοντας ένα περιβάλλον στο οποίο οι εξελίξεις μπορούν να ανατρέψουν ισορροπίες σε ελάχιστο χρόνο.
Στο ίδιο μήκος κύματος, ο κ. Πιερρακάκης υπογράμμισε ότι το μεγαλύτερο πρόβλημα στο γεωπολιτικό και γεωοικονομικό πεδίο είναι η μείωση της προβλεψιμότητας. «Ζούμε σε έναν εκθετικό κόσμο, με ταχύτατες τεχνολογικές αλλαγές και μεταβολές σε κάθε πτυχή της ζωής μας. Σε αυτό το περιβάλλον καλούμαστε να κινηθούμε», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Δεύτερος κίνδυνος: Υπερβολικές αποτιμήσεις και Τεχνητή Νοημοσύνη
Ως δεύτερη πηγή κινδύνου, ο κ. Στουρνάρας αναφέρθηκε στις εξελίξεις στις αγορές και στις αποτιμήσεις των επενδύσεων, με επίκεντρο τις εταιρείες Τεχνητής Νοημοσύνης. Όπως σημείωσε, αρκετοί αναλυτές εκφράζουν ανησυχίες για το κατά πόσο οι υψηλές προσδοκίες γύρω από την ΤΝ αντανακλώνται ρεαλιστικά στις χρηματιστηριακές αποτιμήσεις, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο διορθωτικών κινήσεων.
Τρίτος κίνδυνος: Δασμοί και στασιμοπληθωρισμός
Τρίτος παράγοντας αβεβαιότητας παραμένουν οι δασμοί, οι οποίοι ενέχουν στασιμοπληθωριστικούς κινδύνους. Αν και μέχρι στιγμής οι επιπτώσεις τους αποδείχθηκαν ηπιότερες σε σχέση με τις αρχικές εκτιμήσεις, ο διοικητής της ΤτΕ ήταν σαφής: «Οι δασμοί δεν αποτελούν ποτέ καλή οικονομική πολιτική».
Τέταρτος κίνδυνος: Δημοσιονομικές ανισορροπίες
Ως τέταρτο κίνδυνο, ο κ. Στουρνάρας ανέδειξε τις δημοσιονομικές ανισορροπίες που αναπτύσσονται τόσο στην Ευρώπη όσο και στις Ηνωμένες Πολιτείες, με αιχμή τα αυξανόμενα ελλείμματα. Τόνισε, ωστόσο, ότι η Ελλάδα δεν εντάσσεται σε αυτή την κατηγορία, καθώς διανύει περίοδο δημοσιονομικής σταθερότητας.
Πέμπτος κίνδυνος: Αμφισβήτηση της ανεξαρτησίας των Κεντρικών Τραπεζών
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στον πέμπτο και κρίσιμο κίνδυνο που αφορά τις αμφισβητήσεις γύρω από την ανεξαρτησία των Κεντρικών Τραπεζών. Ουσιαστικά παρέπεμψε στις εξελίξεις στις ΗΠΑ, με τις επιθέσεις του προέδρου Τραμπ κατά του επικεφαλής της Fed, Τζερόμ Πάουελ, αλλά και σε προηγούμενα παραδείγματα, όπως οι πιέσεις που είχε ασκήσει ο πρόεδρος Ερντογάν στην Κεντρική Τράπεζα της Τουρκίας.
Όπως τόνισε, η διεθνής εμπειρία μετά τον πληθωρισμό της δεκαετίας του 1970 έχει δείξει ότι η ανεξαρτησία των Κεντρικών Τραπεζών συνδέεται με χαμηλότερο πληθωρισμό, ευνοϊκότερη σχέση πληθωρισμού-ανεργίας και χαμηλότερα επιτόκια. Στο ίδιο πλαίσιο, υπογράμμισε ότι η σημερινή ελληνική κυβέρνηση σέβεται πλήρως την ανεξαρτησία της Τράπεζας της Ελλάδος, στο πλαίσιο μιας θεσμικής και παραγωγικής συνεργασίας.
Το διαρθρωτικό στοίχημα των επενδύσεων
Πέρα από τους βραχυπρόθεσμους κινδύνους, ο διοικητής της ΤτΕ επανέφερε στο προσκήνιο το διαρθρωτικό ζήτημα των επενδύσεων. Παρά τη σημαντική πρόοδο που έχει καταγραφεί τα τελευταία χρόνια –με τις επενδύσεις να αυξάνονται στο 17% του ΑΕΠ από 11% το 2019– το επενδυτικό κενό σε σχέση με την ευρωζώνη παραμένει, καθώς ο ευρωπαϊκός μέσος όρος κινείται στο 21%-22%.
Όπως σημείωσε, η περαιτέρω ενίσχυση των επενδύσεων είναι καθοριστικής σημασίας για τη μελλοντική πορεία της οικονομίας και για την αλλαγή του αναπτυξιακού προτύπου, με έμφαση στην καινοτομία, την παραγωγικότητα, τις εξωστρεφείς εμπορεύσιμες δραστηριότητες, την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και τη διευκόλυνση της πράσινης μετάβασης.
Η αύξηση της παραγωγής διεθνώς εμπορεύσιμων αγαθών και υπηρεσιών οδηγεί στην ενίσχυση των εξαγωγών, στην υποκατάσταση εισαγωγών και, κατ’ επέκταση, στη μείωση του ελλείμματος τρεχουσών συναλλαγών. Παράλληλα, οι επενδυτικές δαπάνες μπορούν να στηρίξουν την ανάπτυξη τόσο μέσω υποδομών, εκπαίδευσης και υγείας όσο και μέσω επενδύσεων σε παραγωγικό εξοπλισμό, μηχανήματα, άυλα στοιχεία ενεργητικού και τεχνολογίες αιχμής, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που προωθούν τον πράσινο μετασχηματισμό.
Ιδιαίτερη σημασία απέδωσε στις συνέργειες μεταξύ υλικού και άυλου κεφαλαίου, επισημαίνοντας ότι η ταυτόχρονη επένδυση σε νέες τεχνολογίες και ανθρώπινο κεφάλαιο με ψηφιακές δεξιότητες οδηγεί σε υψηλότερους μακροχρόνιους ρυθμούς αύξησης της παραγωγικότητας της εργασίας.
Το επενδυτικό κενό: Ποσοτικό ή ποιοτικό;
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, οι επενδύσεις ανέρχονται πλέον στο 22,5% του ΑΕΠ, ποσοστό αντίστοιχο με εκείνο των Ηνωμένων Πολιτειών. Ωστόσο, όπως τόνισε ο κ. Στουρνάρας, το πρόβλημα δεν είναι ποσοτικό αλλά ποιοτικό, καθώς η Ευρώπη συνεχίζει να επενδύει κυρίως σε παραδοσιακούς κλάδους, υστερώντας σε Τεχνητή Νοημοσύνη, ψηφιακές και προηγμένες τεχνολογίες.
Την ίδια στιγμή, η Ευρώπη αποταμιεύει περισσότερα από όσα επενδύει, με αποτέλεσμα σημαντικά κεφάλαια να κατευθύνονται εκτός όπως ηπείρου. Για την αντιστροφή όπως όπως τάσης απαιτείται η άρση του οικονομικού κατακερματισμού, η εμβάθυνση όπως Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων και η δημιουργία πανευρωπαϊκών «ασφαλών» επενδυτικών εργαλείων, ιδίως για τη χρηματοδότηση κοινών αγαθών, όπως η άμυνα.
Πιερρακάκης: Μεταρρυθμίσεις και ευρωπαϊκή κλίμακα
Από την πλευρά του, ο κ. Πιερρακάκης εστίασε στην ανάγκη παρεμβάσεων σε επίπεδο ΕΕ, τονίζοντας ότι οι βασικές ευρωπαϊκές ατζέντες αφορούν την Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, την άρση των εμποδίων μεταξύ κρατών-μελών, τη θεμελίωση του ψηφιακού ευρώ και τη συνολική ψηφιοποίηση του νομισματικού συστήματος, πάντα στο πλαίσιο δημοσιονομικής σταθερότητας.
Όπως ανέφερε, τα δημοσιονομικά δεδομένα έχουν πλέον αντιστραφεί σε σχέση με μια δεκαετία πριν, σημειώνοντας ότι αν κάποιος «κοιμόταν το 2015 και ξυπνούσε το 2025 ή το 2026, θα έβλεπε έναν κόσμο εντελώς διαφορετικό».
Η ατζέντα των μεταρρυθμίσεων στην Ευρωζώνη
Ο πρόεδρος του Eurogroup χαρακτήρισε ως θεμελιώδη μεταρρύθμιση την Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, η οποία περιλαμβάνει τόσο την κεφαλαιακή όσο και την τραπεζική ένωση, καθώς και την άρση των εμποδίων που δεν επιτρέπουν στις επιχειρήσεις να αποκτήσουν ευρωπαϊκή κλίμακα.
«Αυτό είναι το μεγάλο στοίχημα της γενιάς μας στην Ευρώπη», τόνισε, προσθέτοντας ότι η μεταρρύθμιση αυτή έχει καθυστερήσει σημαντικά και αποτελεί τον βασικό καταλύτη για όλες τις χώρες, πέρα από τις επιμέρους εθνικές ιδιαιτερότητες.
Μεταρρυθμίσεις στην Ελλάδα και ρόλος των επενδύσεων
Αναφερόμενος στην Ελλάδα, υπογράμμισε την ανάγκη για έναν νέο κύκλο μεταρρυθμίσεων σε κάθε πτυχή της οικονομικής, κοινωνικής και πολιτικής δραστηριότητας. Έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στον ρόλο της ψηφιοποίησης ως οριζόντιου καταλύτη αλλαγών, επισημαίνοντας ότι απαιτούνται περαιτέρω παρεμβάσεις σε τομείς όπως η Δικαιοσύνη και ο χωροταξικός σχεδιασμός, σε συνάρτηση με τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας.
«Κλειδί» για την οικονομία χαρακτήρισε τις επενδύσεις, υπενθυμίζοντας ότι το 2019 αυτές βρίσκονταν στο 11% του ΑΕΠ, έναντι ευρωπαϊκού μέσου όρου 21%-22%, ενώ σήμερα προσεγγίζουν το 17%, περιλαμβάνοντας και τις δημόσιες επενδύσεις. Όπως σημείωσε, απαιτούνται περισσότερες ιδιωτικές και κυρίως διασυνοριακές επενδύσεις, χωρίς φόβο για την ανάπτυξη ευρωπαϊκής κλίμακας και την προσέλκυση ισχυρών ευρωπαϊκών «πρωταθλητών».
Μετά το Ταμείο Ανάκαμψης
Τέλος, ο κ. Πιερρακάκης αναφέρθηκε στην επόμενη ημέρα του Ταμείου Ανάκαμψης (RRF), επισημαίνοντας ότι το πρώτο ζητούμενο είναι η επιτυχής ολοκλήρωσή του και η επιβεβαίωση του αναπτυξιακού πολλαπλασιαστή των έργων.
Όπως τόνισε, η φιλοσοφία της ενίσχυσης της παραγωγικότητας, της οικοδόμησης κλίμακας και της προώθησης μεταρρυθμίσεων πρέπει να συνεχιστεί με μεγαλύτερη ταχύτητα. «Θεμελιώθηκε ότι μπορούμε. Τώρα είναι η ώρα να αποδείξουμε ότι μπορούμε γρηγορότερα και ότι δεν θα οπισθοδρομήσουμε, γιατί απλώς δεν έχουμε αυτή την πολυτέλεια», κατέληξε.
