Δεν είναι τυχαίο ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση εκτιμά ότι ο πληθωρισμός της θα μπορούσε να ξεπεράσει το 3% φέτος σε περίπτωση που ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή προκαλέσει τη διατήρηση των τιμών του πετρελαίου Brent γύρω στα 100 δολάρια το βαρέλι και οι τιμές του φυσικού αερίου παραμείνουν αυξημένες για μεγάλο χρονικό διάστημα, όπως μετέδωσε χθες το Bloomberg News.
Σε ένα τέτοιο σενάριο, η οικονομική ανάπτυξη το 2026 ενδέχεται να υποχωρήσει έως και 40 μονάδες βάσης κάτω από το προβλεπόμενο 1,4%, ανέφερε ο επίτροπος Οικονομίας, Βάλντις Ντομπρόβσκις σε υπουργούς Οικονομικών των κρατών-μελών της ΕΕ αυτήν την εβδομάδα, σύμφωνα με το Bloomberg News που επικαλείται καλά πληροφορημένες πηγές.
Συνολικά, ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή δεν απειλεί μόνο τις αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου. Η διαταραχή της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ μπορεί να προκαλέσει αλυσιδωτές επιπτώσεις στην παγκόσμια γεωργία και τελικά στις τιμές των τροφίμων, προειδοποιούν αναλυτές και οικονομολόγοι. Ο κρίσιμος θαλάσσιος διάδρομος αποτελεί βασική αρτηρία όχι μόνο για την ενέργεια αλλά και για τα λιπάσματα που στηρίζουν τη γεωργική παραγωγή σε όλο τον κόσμο.
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν κομβικό σημείο για τη μεταφορά πετρελαίου και LNG, αλλά και για την παγκόσμια αγορά λιπασμάτων – έναν κρίσιμο παράγοντα για τη γεωργία. Χώρες του Κόλπου όπως το Κατάρ, η Σαουδική Αραβία, το Ομάν και το Ιράν αποτελούν σημαντικούς εξαγωγείς ουρίας και φωσφορικών λιπασμάτων. Μεγάλο μέρος αυτών των φορτίων διέρχεται από το Ορμούζ πριν φτάσει στις διεθνείς αγορές. Αναλυτές προειδοποιούν ότι τυχόν παρατεταμένη διαταραχή στις μεταφορές θα μπορούσε να οδηγήσει σε αύξηση του κόστους παραγωγής για τους αγρότες, μείωση των αποδόσεων των καλλιεργειών και τελικά υψηλότερες τιμές τροφίμων για τους καταναλωτές. Όπως επισημαίνει το International Food Policy Research Institute (IFPRI), η άνοδος του ενεργειακού κόστους και των γεωργικών εισροών μπορεί να αναζωπυρώσει τον παγκόσμιο πληθωρισμό τροφίμων, τη στιγμή που σε πολλές χώρες οι τιμές είχαν αρχίσει να επιστρέφουν σε πιο φυσιολογικά επίπεδα.
Καμπανάκι για την ανάπτυξη
Στο μεταξύ, σε συνέντευξή του, χθες (12/3), στο iefimerida, o Πρωθυπουργός έκρουσε ένα ηχηρό «κώδωνα» κινδύνου. «Τα πράγματα ενδεχομένως να γίνουν πολύ σοβαρά εάν αυτός ο πόλεμος συνεχιστεί για πολύ. Το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και το 20% του υγροποιημένου φυσικού αερίου περνούν από τα Στενά του Ορμούζ. Αντιλαμβάνεστε, λοιπόν, ότι αν αυτή η σύγκρουση παραταθεί και αν υπάρχουν σημαντικές επιπτώσεις στη φυσική ροή του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, αυτό θα έχει αλυσιδωτές, πολύ σημαντικές επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία» ανέφερε και προσέθεσε: «Και, προφανώς, καμία οικονομία δεν μπορεί να είναι και να αισθάνεται απόλυτα οχυρωμένη. Προφανώς, επιπτώσεις θα υπάρχουν και στην ευρωπαϊκή και στην ελληνική οικονομία και πρέπει να είμαστε έτοιμοι για όλα τα ενδεχόμενα».
Η ΤτΕ
Την ίδια ώρα, ο διοικητής της ΤτΕ, Γιάννης Στουρνάρας ανέφερε ότι η ανάπτυξη θα κινηθεί στα επίπεδα του 2025, μόνο, όμως, αν η κρίση κρατήσει μόνο ένα μήνα.
Πιο συγκεκριμένα, μιλώντας χθες στο Ceos Club ανέφερε ότι οι προοπτικές για την ελληνική οικονομία παραμένουν θετικές, παρά τις δυσμενείς εξωτερικές επιδράσεις. Πολλά βεβαίως θα εξαρτηθούν από την εξέλιξη της κρίσης στη Μέση Ανατολή και από τη διάρκεια της στρατιωτικής σύγκρουσης. Αν η διάρκεια αυτή δεν ξεπεράσει το μήνα, το 2026 ο ρυθμός αύξησης του πραγματικού ΑΕΠ αναμένεται να διαμορφωθεί σε γενικές γραμμές κοντά σε αυτόν του 2025, υπερβαίνοντας σε κάθε περίπτωση τον μέσο όρο της ζώνης του ευρώ και ενισχύοντας την περαιτέρω σύγκλιση με τα επίπεδα εισοδήματος των Ευρωπαίων εταίρων μας. Η ανάπτυξη αναμένεται να βασιστεί κυρίως στην κατανάλωση, ενώ οι επενδύσεις θα συνεχίσουν να συμβάλλουν θετικά. Βραχυπρόθεσμα οι επενδύσεις θα υποστηριχθούν από τους υπόλοιπους διαθέσιμους πόρους του RRF
Παρέμβαση της ΓΣΕΒΕΕ
Στο μεταξύ, στο φόντο των πρώτων παρεμβάσεων της κυβέρνησης στην αγορά, προτάσεις κατέθεσε η ΓΣΕΒΕΕ για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων του πολέμου στην Μέση Ανατολή.
Όπως ανέφερε, «η ελληνική οικονομία βρίσκεται στα πρόθυρα μιας νέας κρίσης, χωρίς ακόμα να έχουν παρέλθει οι επιπτώσεις όλων των προηγούμενων. Τα νέα δεδομένα που δημιουργεί αρχικά στην οικονομία ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή είναι ήδη ορατά στις αντλίες βενζίνης/ πετρελαίου προκαλώντας έντονες ανησυχίες στην εφοδιαστική αλυσίδα αρχικά για την εκτίναξη του κόστους μεταφοράς προϊόντων, στο σύνολο των επιχειρήσεων για την επίδραση στο κόστος πρώτων υλών και ενέργειας, αλλά και στο σύνολο των νοικοκυριών για ένα νέο κύμα εκτεταμένων ανατιμήσεων.
Οι αυξήσεις που σημειώθηκαν ουσιαστικά πριν τα διυλιστήρια να αρχίσουν να προμηθεύονται πετρέλαιο με τις τρέχουσες διεθνείς τιμές, επομένως προληπτικά, δεν είναι δυνατόν να απορροφηθούν από τις ελληνικές επιχειρήσεις. Κάθε καθυστέρηση επομένως στη λήψη των αναγκαίων προστατευτικών μέτρων για το σύνολο των επιχειρήσεων και των νοικοκυριών θα έχει ευρύτερες επιπτώσεις στο σύνολο της εθνικής οικονομίας και της παραγωγής».
Στο πλαίσιο αυτό η ΓΣΕΒΕΕ προτείνει την άμεση εφαρμογή έκτακτου πλαισίου προστασίας της οικονομίας και τον σχεδιασμό από τώρα κατάλληλων παρεμβάσεων που θα ενεργοποιούνται ανάλογα με την χρονική έκταση των επιπτώσεων του πολέμου.
Όπως αναφέρει, «με γνώμονα την θετική και αρνητική εμπειρία από την διαχείριση των προηγούμενων κρίσεων, η ΓΣΕΒΕΕ προτείνει ένα πλέγμα μέτρων που είναι:
- εμπροσθοβαρή, για να αποφευχθεί η είσοδος της ελληνικής οικονομίας σε μια περίοδο γενικευμένης αβεβαιότητας ή, ακόμα χειρότερα, ενός φαύλου κύκλου στασιμοπληθωρισμού,
- στοχευμένα, ώστε να μην επιβαρύνεται υπέρμετρα ο κρατικός προϋπολογισμός και να εξασφαλιστεί ότι η στήριξη θα δοθεί εκεί όπου υπάρχει μεγαλύτερη ανάγκη και εκεί όπου θα έχει τη μέγιστη απόδοση για το σύνολο της οικονομίας,
- δίκαια, ώστε να εξασφαλιστεί ότι το κόστος της κρίσης θα κατανεμηθεί αναλογικά και δεν θα μεταφερθεί μόνο στα νοικοκυριά ή στις μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις, και
- κλιμακούμενα, με την έννοια ότι κατατίθενται και προτάσεις για μέτρα που ενδέχεται να χρειαστεί να ληφθούν αν η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή και η διεθνής αστάθεια εξακολουθήσει, για τα οποία πρέπει η ελληνική πολιτεία να προετοιμάζεται από σήμερα.
Τα μέτρα για την προστασία της ελληνικής οικονομίας που προτείνει η ΓΣΕΒΕΕ κινούνται πάνω σε πέντε πυλώνες:
Πυλώνας πρώτος: Συγκράτηση των τιμών των καυσίμων.
Στην κατεύθυνση αυτή, είναι σημαντικοί οι έλεγχοι για την καταπολέμηση φαινομένων αισχροκέρδειας. Παράλληλα, το κράτος θα πρέπει να μην αντλεί το ίδιο υπερκέρδη, λόγω των έμμεσων φόρων, από τις αυξήσεις στην τιμή των καυσίμων, αλλά να αποκλιμακώσει τους συντελεστές διατηρώντας τα δημόσια έσοδα στο προϋπολογισθέν ύψος τους.
Πυλώνας δεύτερος : Έλεγχος των τιμών της ενέργειας.
Πρέπει να ληφθεί μέριμνα για τη διατήρηση των τιμών ρεύματος στα τρέχοντα επίπεδα, με τη λήψη κατάλληλων μέτρων (π.χ. αλλαγή στον τρόπο υπολογισμού του κόστους της ενέργειας, θέσπιση ανώτατου ορίου στην τιμή κιλοβατώρας για οικιακή ή επαγγελματική χρήση κ.ά.), καθώς και με συγκράτηση των λοιπών χρεώσεων που επιβάλλονται στους λογαριασμούς του ρεύματος και συνεισπράττονται με αυτούς. Ιδιαίτερη σημασία έχει η στήριξη των επιχειρήσεων ανάλογα με τις ιδιαίτερες ενεργειακές τους ανάγκες (π.χ. αρτοζαχαροπλαστική).
Πυλώνας τρίτος : Μέτρα για τη ρευστότητα των επιχειρήσεων
Η τόνωση της ρευστότητας των επιχειρήσεων ώστε να είναι σε θέση να ανταποκριθούν βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα στο εξωτερικό σοκ είναι ιδιαίτερα σημαντική για τη βιωσιμότητά τους. Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να εξεταστούν μέτρα για τη στήριξη των επιχειρήσεων, και ιδίως των μικρών και πολύ μικρών, στο να ανταποκριθούν σε ενδεχόμενα έκτακτα έξοδα (π.χ. λόγω τυχόν αύξησης των επιτοκίων της ΕΚΤ), η ελάφρυνση και ρύθμιση φορολογικών και ασφαλιστικών υποχρεώσεων, και ιδίως η άρση των μέτρων υπερφορολόγησης των επιχειρήσεων και των αυτοαπασχολούμενων (π.χ. προκαταβολή φόρου, τεκμαρτή φορολόγηση κ.λπ.), αλλά και η προστασία των επιχειρήσεων από άλλες αυξήσεις στο κόστος λειτουργίας τους (π.χ. ύδρευση). Τέλος, θα πρέπει να εξεταστεί, εφ’ όσον απαιτηθεί, η επαναφορά του μέτρου της επιστρεπτέας προκαταβολής, που αποδείχθηκε εξαιρετικά αποτελεσματικό για τη βιωσιμότητα των επιχειρήσεων και τη διατήρηση της απασχόλησης την περίοδο της πανδημίας.
Πυλώνας τέταρτος : Στήριξη της αγοραστικής δύναμης των νοικοκυριών
Η στήριξη της αγοραστικής δύναμης των νοικοκυριών αποτελεί σημαντική παράμετρο προστασίας της κοινωνικής συνοχής και ταυτόχρονα μπορεί να συμβάλλει, χάρη στην τόνωση της εσωτερικής ζήτησης. Στο πλαίσιο αυτό, καθοριστικό ρόλο θα μπορούσε να παίξει η μείωση των έμμεσων φόρων (ΦΠΑ) σε κατηγορίες βασικών αγαθών και στον κλάδο της εστίασης, στην κατεύθυνση που προαναφέρθηκε, να μην αντλεί δηλαδή το κράτος φορολογικά υπερκέρδη λόγω της ανόδου των τιμών. Ταυτόχρονα, πρέπει να γίνουν όλες οι αναγκαίες προπαρασκευαστικές ενέργειες, ώστε να διασφαλιστεί η επάρκεια σε κύρια αγαθά, αλλά και σε σημαντικές πρώτες και ενδιάμεσες ύλες (όπως π.χ. τα λιπάσματα).
Πυλώνας πέμπτος : Ρήτρα προτεραιότητας πολύ μικρών και μικρών επιχειρήσεων
Οι πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις διαδραματίζουν κρίσιμο οικονομικό και κοινωνικό ρόλο, ειδικά στην Ελλάδα, όπου αποτελούν το 99,4% του συνόλου των επιχειρήσεων και απασχολούν το 70,8% των εργαζομένων. Είναι επομένως σημαντικό κάθε μέτρο που θα ληφθεί για την αντιμετώπιση της κρίσης να ακολουθεί την αρχή της προτεραιότητας στις μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις και στις ανάγκες τους, καθώς και εξασφαλιστεί ότι ικανό τμήμα των δημόσιων πόρων που θα διατεθούν για τη στήριξη της οικονομίας θα κατευθυνθεί πράγματι προς τις μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις.
Εν κατακλείδι, τόσο οι πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις όσο και η συντριπτική πλειοψηφία των νοικοκυριών δεν είναι σε θέση να ανταποκριθούν οικονομικά και ψυχολογικά σε μια νέα αγνώστων διαστάσεων κρίση, καθώς οι προηγούμενες διαδοχικές κρίσεις έχουν εξαντλήσει και ξεπεράσει κάθε περιθώριο αντοχής ή προσαρμογής. Είναι επομένως περισσότερο από αναγκαίο να συνδράμουν όλοι στην προσπάθεια προστασίας της οικονομίας και της κοινωνίας.
