Ειδικότερα, το νέο εργαλείο, που αναπτύχθηκε από ερευνητική ομάδα του ΕΚΠΑ στο πλαίσιο του έργου SHINE (Έγκαιρη Ανίχνευση HPV Σχετιζόμενων Νεοπλασιών μέσω Επιγενετικών Βιοδεικτών), αξιοποιεί τους σύγχρονους επιγενετικούς βιοδείκτες και παρέχει τη δυνατότητα στις γυναίκες να πραγματοποιούν αυτοδειγματοληψία κατ’ οίκον, διευκολύνοντας την έγκαιρη ανίχνευση προκαρκινικών αλλοιώσεων που σχετίζονται με τον ιό HPV.
Ο ιός HPV είναι ένας από τους συνηθέστερους ιούς παγκοσμίως και ευθύνεται αιτιολογικά για μεγάλο ποσοστό 11 διαφορετικών τύπων καρκίνου στην πρωκτογεννητική περιοχή.
Κάθε χρόνο στην Ελλάδα:
- περίπου 1.100 άνθρωποι διαγιγνώσκονται με HPV-σχετιζόμενους καρκίνους
- 443 χάνουν τη ζωή τους – σχεδόν ένας θάνατος την ημέρα
- το 60% των θανάτων αφορά τον καρκίνο τραχήλου μήτρας
Η διεθνής εμπειρία
Η διεθνής εμπειρία αποδεικνύει ότι ο συνδυασμός εμβολιασμού και συστηματικού ελέγχου μπορεί να οδηγήσει ακόμη και στην εξάλειψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας ως προβλήματος δημόσιας υγείας.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του μοντέλου πρόληψης για τον HPV που εφαρμόζει η Σουηδία, όπου η ευρεία εφαρμογή του εμβολιασμού έναντι του HPV, σε συνδυασμό με προγράμματα αυτοδειγματοληψίας, έχει αυξήσει σημαντικά τη συμμετοχή στον προληπτικό έλεγχο και έχει επιταχύνει τον στόχο εξάλειψης του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, με τη χώρα να αναμένεται να την επιτύχει ήδη από το 2027.
Αντίστοιχα ενθαρρυντικά είναι τα δεδομένα από τη Μεγάλη Βρετανία. Σύμφωνα με ανάλυση που δημοσιεύτηκε πρόσφατα στην ιατρική επιθεώρηση The Lancet, περίπου 200 ζωές γυναικών έχουν σωθεί μέχρι στιγμής στην Αγγλία χάρη στο εμβόλιο HPV. Η ίδια έρευνα του Πανεπιστημίου Queen Mary του Λονδίνου δείχνει ότι οι θάνατοι από καρκίνο του τραχήλου της μήτρας έχουν ουσιαστικά μηδενιστεί στις νεαρές γυναίκες που εμβολιάστηκαν, υπογραμμίζοντας με σαφήνεια την αποτελεσματικότητα του εμβολίου ως εργαλείου πρόληψης.
Πρόκειται για την πρώτη μελέτη του είδους της που εξετάζει άμεσα τη θνησιμότητα μετά την εισαγωγή του εμβολιασμού. Σύμφωνα με τα ευρήματα, από το 2020 έως το 2024 δεν καταγράφηκε κανένας θάνατος από καρκίνο τραχήλου της μήτρας σε γυναίκες ηλικίας 20–24 ετών στην Αγγλία.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι χωρίς το πρόγραμμα εμβολιασμού θα αναμένονταν περίπου 23 θάνατοι στην ίδια ηλικιακή ομάδα κατά την περίοδο αυτή. Η Αγγλία δεσμεύτηκε το 2025 για εξάλειψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας έως το 2040.
Η πρόκληση της εμβολιαστικής κάλυψης στην Ελλάδα
Παρά τα ενθαρρυντικά δεδομένα, η εμβολιαστική κάλυψη στην Ελλάδα εξακολουθεί να υπολείπεται των επιθυμητών επιπέδων και η χώρα μας παρουσιάζει μέτρια έως χαμηλή ετοιμότητα για την επίτευξη του στόχου του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας 90-70-90, μέχρι το 2030.
Σύμφωνα με τους στόχους αυτούς:
- το 90% των κοριτσιών πρέπει να έχει εμβολιαστεί πλήρως έως την ηλικία των 15 ετών
- το 70% των γυναικών να υποβάλλεται σε έλεγχο υψηλής απόδοσης έως τα 35 έτη και ξανά έως τα 45
- το 90% των γυναικών με προκαρκινική ή διηθητική νόσο να λαμβάνει κατάλληλη θεραπεία
Η ενημέρωση και η ευαισθητοποίηση των γονέων παραμένουν κρίσιμες, καθώς το εμβόλιο προσφέρει τη μέγιστη προστασία όταν χορηγείται πριν από την έκθεση στον ιό, σε παιδιά και εφήβους.
Ο εμβολιασμός αφορά εξίσου αγόρια και κορίτσια, καθώς συμβάλλει στη μείωση της εξάπλωσης του ιού στον πληθυσμό και προστατεύει από πολλούς HPV-σχετιζόμενους καρκίνους. Αν δεν υπάρξει ωστόσο ακόμα μεγαλύτερη αύξηση εμβολιαστικής κάλυψης και συμμετοχής στον προσυμπτωματικό έλεγχο, χιλιάδες κορίτσια και αγόρια μπορεί να παραμείνουν απροστάτευτα τα επόμενα χρόνια. Ήδη καταγράφεται αύξηση 239% στην εμβολιαστική κάλυψη σε σχέση με την περίοδο 2017-2019. Στην Ελλάδα, το εμβόλιο χορηγείται δωρεάν και για τα δύο φύλα (αγόρια και κορίτσια) από την ηλικία των 9 ετών.
Από τη διάγνωση στην αποτροπή
Το νέο ελληνικό self-test αποτελεί ένα ακόμη βήμα προς μια πιο προσβάσιμη και εξατομικευμένη πρόληψη. Όσο όμως εξελιγμένα κι αν γίνουν τα διαγνωστικά εργαλεία, το μήνυμα παραμένει ίδιο: η έγκαιρη πρόληψη σώζει ζωές. Ο εμβολιασμός κατά του HPV, σε συνδυασμό με τον τακτικό προληπτικό έλεγχο, μπορεί να μειώσει δραστικά τη νοσηρότητα και τη θνησιμότητα από καρκίνους που σήμερα μπορούν σε μεγάλο βαθμό να προληφθούν. Το μέλλον της πρόληψης δεν βρίσκεται μόνο στην έγκαιρη διάγνωση, αλλά στην αποτροπή της νόσου πριν ακόμη αυτή εμφανιστεί.
