Πιο αναλυτικά, υπενθυμίζεται ότι το μνημόνιο κατανόησης της 17ης Ιουνίου εγκαινίασε μια περίοδο διαπραγματεύσεων διάρκειας 60 ημερών σχετικά με τα Στενά του Ορμούζ, τις κυρώσεις, καθώς και τα πυρηνικά και πυραυλικά προγράμματα του Ιράν. Ωστόσο, η συμφωνία άρχισε να κλονίζεται μέσα σε λίγες εβδομάδες, καθώς οι ιρανικές επιθέσεις κατά της εμπορικής ναυσιπλοΐας οδήγησαν σε νέα κλιμάκωση.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες επανέλαβαν τις επιθέσεις τους για 13 συνεχόμενες νύχτες, μέχρι που τις ανέστειλαν στις 24 Ιουλίου. Ωστόσο, οι εχθροπραξίες ξανάρχισαν την Τρίτη, με νέες επιδρομές κατά τη διάρκεια της νύχτας της Τετάρτης και της Πέμπτης. Ο ιρανικός στρατός ανακοίνωσε την Παρασκευή ότι εξαπέλυσε επιθέσεις εναντίον στρατηγικών αμερικανικών στόχων και στρατιωτικών βάσεων στο Κουβέιτ και στο Μπαχρέιν.
Σε αυτό το φόντο, όπως επισημαίνει το CNBC, όποτε κι αν επαναληφθούν οι διαπραγματεύσεις, η σύνθετη και αδιαφανής δομή εξουσίας του Ιράν θα καθορίσει όχι μόνο το περιεχόμενο οποιασδήποτε συμφωνίας, αλλά και το κατά πόσο αυτή θα μπορέσει να εφαρμοστεί στην πράξη.
Κατ’ επέκταση, μια ενδεχόμενη κατάπαυση του πυρός θα πρέπει να εγκριθεί και να εφαρμοστεί μέσα από πολλαπλά επίπεδα διοίκησης, ενώ οι διοικητές των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) και οι οργανώσεις που ευθυγραμμίζονται με την Τεχεράνη ενδέχεται να ερμηνεύσουν διαφορετικά τους όρους της συμφωνίας.
Παράλληλα, οι επιθέσεις που αποδόθηκαν αυτή την εβδομάδα σε φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ κατά πετρελαϊκών εγκαταστάσεων της Σαουδικής Αραβίας, καθώς και στους Χούθι της Υεμένης κατά υποδομών αγωγών, δείχνουν ότι ομάδες που πρόσκεινται στο Ιράν θα μπορούσαν να διευρύνουν περαιτέρω τη σύγκρουση.
Γιατί η δομή εξουσίας του Ιράν περιπλέκει μια συμφωνία κατάπαυσης του πυρός
Επισημαίνεται ότι οι επιθέσεις κατά της εμπορικής ναυσιπλοΐας θα μπορούσαν να αποτελέσουν την πρώτη δοκιμασία της ισορροπίας ισχύος στο Ιράν κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Από την πλευρά τους, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν διαχρονικά τονίσει ότι επιθυμούν την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ χωρίς την επιβολή διοδίων ή τελών διέλευσης. Ενώ η πολιτική κυβέρνηση της Τεχεράνης επιδιώκει οικονομική ανακούφιση και χαλάρωση των κυρώσεων, κύκλοι του μηχανισμού ασφαλείας ενδέχεται να θεωρούν ότι η διατήρηση της πίεσης στα Στενά αποτελεί σημαντικό διαπραγματευτικό μοχλό.
Από την άλλη πλευρά, η πολιτική κυβέρνηση του Ιράν ελπίζει να αποδεσμεύσει «παγωμένα» κεφάλαια, προκειμένου να προσφέρει οικονομική ανακούφιση στον πληθυσμό της -άνω των 90 εκατομμυρίων κατοίκων-, ο οποίος έχει πληγεί από δεκαετίες κυρώσεων. Ωστόσο, η κυβέρνηση υπονομεύεται εδώ και καιρό από τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), οι οποίοι αποτελούν «την κυρίαρχη δύναμη σε ζητήματα πολέμου και εθνικής ασφάλειας», όπως δήλωσε στο CNBC η Σάναμ Βακίλ, διευθύντρια του Προγράμματος Μέσης Ανατολής και Βόρειας Αφρικής.
Όπως εξήγησε, οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης διαχειρίζονται «τους πυραύλους, τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη, τα δίκτυα πληροφοριών και τις περιφερειακές ένοπλες συνεργασίες, ενώ κατά τη διάρκεια ενεργών συγκρούσεων οι διοικητές τους μπορούν να ασκούν σημαντικό βαθμό επιχειρησιακής αυτονομίας».
«Η πολιτική κυβέρνηση εξακολουθεί να έχει σημασία και ο πρόεδρος μπορεί να επηρεάζει τη διπλωματία, την οικονομική πολιτική και το έργο του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας, αλλά δεν διοικεί τις ένοπλες δυνάμεις», πρόσθεσε η Βακίλ.
Ο σύνθετος ρόλος των Φρουρών της Επανάστασης
Ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν ηγείται της πολιτικής κυβέρνησης του Ιράν, όμως η ύψιστη εξουσία σε θέματα εθνικής ασφάλειας ανήκει στον Ανώτατο Ηγέτη, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ενώ οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) διαθέτουν σημαντική επιχειρησιακή αυτονομία.
Παρότι ο Ανώτατος Ηγέτης έχει τον τελικό λόγο σε ζητήματα εθνικής ασφάλειας, «δεν διευθύνει προσωπικά κάθε τακτική στρατιωτική επιχείρηση», σημείωσε η Βακίλ.
Σε αυτό το πλαίσιο λοιπόν, όπως τονίζεται οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης έχουν εξελιχθεί στον κυρίαρχο στρατιωτικό μηχανισμό του Ιράν, επιβλέποντας τις πυραυλικές δυνάμεις, τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη, τις περιφερειακές επιχειρήσεις και τις σχέσεις με ένοπλες οργανώσεις που ευθυγραμμίζονται με την Τεχεράνη.
Ενώ όπως σημειώνεται υπάγονται απευθείας στον Ανώτατο Ηγέτη και όχι στην πολιτική κυβέρνηση.
Οι Φρουροί συνυπάρχουν με τις συμβατικές ένοπλες δυνάμεις του Ιράν, αλλά διαθέτουν μεγαλύτερη πολιτική ισχύ και έχουν την ευθύνη των επιχειρήσεων στο εξωτερικό, καθώς και των συμμάχων και πληρεξούσιων οργανώσεων του Ιράν, όπως η Χεζμπολάχ.
Καθοριστικό στοιχείο είναι ότι οι οργανώσεις αυτές προωθούν την ιδεολογία της Ισλαμικής Δημοκρατίας μέσω της παροχής όπλων, εκπαίδευσης και χρηματοδότησης. Οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης επιβλέπουν επίσης την εσωτερική ασφάλεια της χώρας μέσω της παραστρατιωτικής δύναμης Μπασίτζ.
Τι σημαίνουν όλα αυτά για τις διαπραγματεύσεις
Υπενθυμίζεται ότι η εβδομάδα που διανύουμε σηματοδότησε το τέλος της προσωρινής παύσης των εχθροπραξιών, μετά τα πλήγματα που εξαπέλυσαν οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Σαουδική Αραβία εναντίον φιλοϊρανικών πολιτοφυλακών στο Ιράκ. Σε απάντηση, το Ιράν πραγματοποίησε αιφνιδιαστική πυραυλική επίθεση κατά αμερικανικών δυνάμεων στην Ιορδανία, με τον αμερικανικό στρατό να ανακοινώνει ότι όλοι οι πύραυλοι αναχαιτίστηκαν.
Η επίθεση αυτή ανέδειξε πόσο γρήγορα μπορεί να διευρυνθεί η σύγκρουση, ακόμη και την ώρα που οι διπλωμάτες επιχειρούν να επανεκκινήσουν τις διαπραγματεύσεις.
Νωρίτερα μέσα στην εβδομάδα, διπλωμάτες προσπάθησαν να δώσουν στις ειρηνευτικές συνομιλίες «τον απαραίτητο χώρο» για να προχωρήσουν. Τη Δευτέρα, ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγαεΐ, δήλωσε ότι το Ιράν δεν διεξάγει επί του παρόντος «καμία διαπραγμάτευση με τις Ηνωμένες Πολιτείες».
Ο Άμος Χόχσταϊν, πρώην ανώτερος σύμβουλος του προέδρου Τζο Μπάιντεν και διαχειριστικός εταίρος της TWG Global, δήλωσε στο CNBC: «Το Ιράν δεν έχει καμία πρόθεση να επιστρέψει στο καθεστώς που επικρατούσε πριν από τον πόλεμο».
«Μια κατάπαυση του πυρός δεν είναι ένας διακόπτης που μπορεί απλώς να ενεργοποιηθεί. Το Ιράν επιδιώκει να μετατρέψει τα δεδομένα που διαμορφώθηκαν στο πεδίο της μάχης σε πολιτικά οφέλη, πριν δεσμευτεί σε ένα νέο status quo», δήλωσε στο CNBC ο Άλεξ Βατάνκα, ανώτερος ερευνητής του Middle East Institute.
