Δημιουργούν επίσης νέους γεωοικονομικούς συσχετισμούς στη Μεσόγειο, οι οποίοι αρχίζουν να επηρεάζουν άμεσα τις οικονομίες των χωρών της περιοχής. Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι η Ισπανία.

Η ένταση στη θαλάσσια οδό που συνδέει την Ασία με την Ευρώπη μέσω της Διώρυγας του Σουέζ έχει οδηγήσει πολλές ναυτιλιακές εταιρείες να αλλάξουν πορεία. Αντί να περνούν από την Ερυθρά Θάλασσα και το Σουέζ, πολλά πλοία επιλέγουν πλέον τον περίπλου της Αφρικής μέσω του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας.

Η αλλαγή αυτή δεν είναι απλώς ζήτημα ναυτικών μιλίων. Αναδιαμορφώνει τη γεωγραφία των εμπορευματικών ροών και των κόμβων μεταφόρτωσης στη Μεσόγειο.

Σε αυτό το νέο περιβάλλον, το λιμάνι Port of Tanger Med στο Μαρόκο έχει αποκτήσει σημαντικό πλεονέκτημα έναντι ισπανικών λιμένων του Αλτζεσίρας, της Βαλένθια και της Βαρκελώνης.

Ο λόγος είναι γεωγραφικός αλλά και οικονομικός.

Όταν τα πλοία που ταξιδεύουν από την Ασία φτάνουν στον Ατλαντικό μετά τον περίπλου της Αφρικής, το Μαρόκο βρίσκεται στο πρώτο στρατηγικό σημείο πριν την είσοδο στη Μεσόγειο. Το Tanger Med λειτουργεί έτσι ως φυσικός κόμβος μεταφόρτωσης για φορτία που στη συνέχεια διανέμονται σε ευρωπαϊκά λιμάνια.

Αυτή η μετατόπιση έχει αρχίσει να επηρεάζει την Ισπανία, μια χώρα της οποίας η οικονομία συνδέεται στενά με τη λιμενική δραστηριότητα.

Σύμφωνα με στοιχεία του ισπανικού οργανισμού λιμένων Puertos del Estado, ο λιμενικός τομέας της χώρας δημιουργεί οικονομική δραστηριότητα περίπου 24 δισ. ευρώ ετησίως και στηρίζει περίπου 250.000 θέσεις εργασίας. Η συνολική συνεισφορά του αντιστοιχεί σε περίπου 2,2% του ισπανικού ΑΕΠ.

Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι το έμμεσο αποτύπωμα. Περίπου το 50% της ισπανικής οικονομικής δραστηριότητας εξαρτάται με τον έναν ή τον άλλο τρόπο από τη λειτουργία των λιμένων και των θαλάσσιων μεταφορών.

Η Ισπανία είναι άλλωστε μια από τις μεγαλύτερες ναυτιλιακές πύλες της Ευρώπης. Η θέση της στο δυτικό άκρο της Μεσογείου και κοντά στο Στενό του Γιβραλτάρ της έδωσε για δεκαετίες ένα σημαντικό συγκριτικό πλεονέκτημα. Λιμάνια όπως το Αλτζεσίρας εξελίχθηκαν σε μεγάλα κέντρα μεταφόρτωσης για το εμπόριο μεταξύ Ασίας, Ευρώπης και Αφρικής.

Σήμερα όμως το πλεονέκτημα αυτό αμφισβητείται.

Το Tanger Med έχει εξελιχθεί τα τελευταία χρόνια σε ένα από τα μεγαλύτερα λιμάνια μεταφόρτωσης στη Μεσόγειο. Η γεωγραφική του θέση, μόλις λίγα ναυτικά μίλια από το Στενό του Γιβραλτάρ, του επιτρέπει να λειτουργεί ως κόμβος για τα πλοία που κινούνται μεταξύ Ατλαντικού και Μεσογείου.

Επιπλέον, το λιμάνι έχει αναπτυχθεί με επιθετική επενδυτική στρατηγική. Διαθέτει σύγχρονες υποδομές, μεγάλες εκτάσεις για logistics και χαμηλότερο λειτουργικό κόστος σε σχέση με πολλούς ευρωπαϊκούς λιμένες.

Για τις μεγάλες ναυτιλιακές εταιρείες, οι οποίες προσπαθούν να μειώσουν το κόστος σε ένα περιβάλλον αυξημένων αποστάσεων και αβεβαιότητας, το πλεονέκτημα αυτό είναι σημαντικό και η κρίση στην Ερυθρά Θάλασσα επιτάχυνε αυτή τη διαδικασία.

Ο περίπλους της Αφρικής αυξάνει τον χρόνο ταξιδιού και το κόστος καυσίμων για τα πλοία που μεταφέρουν φορτία μεταξύ Ασίας και Ευρώπης. Για να αντισταθμίσουν αυτές τις πιέσεις, οι ναυτιλιακές γραμμές αναδιαμορφώνουν τα δίκτυα μεταφόρτωσης.

Σε πολλές περιπτώσεις επιλέγουν να συγκεντρώνουν φορτία σε λίγους μεγάλους κόμβους πριν τα διανείμουν σε μικρότερα ευρωπαϊκά λιμάνια.

Σε αυτό το μοντέλο, το Μαρόκο εμφανίζεται όλο και εντονότερα τον τελευταίο καιρό ως εναλλακτικός κόμβος σε σχέση με την Ισπανία.

Η μετατόπιση αυτή δεν σημαίνει ότι τα ισπανικά λιμάνια χάνουν τον ρόλο τους, αλλά ακόμη και οι πιο μικρές αλλαγές στις ροές των φορτίων μπορούν έχουν σημαντικό οικονομικό αντίκτυπο.

Αυτό συμβαίνει γιατί η λιμενική δραστηριότητα δεν αφορά μόνο τα πλοία που δένουν σε ένα τερματικό. Γύρω από τα μεγάλα λιμάνια αναπτύσσονται ολόκληρα οικοσυστήματα επιχειρήσεων, logistics, αποθήκες, μεταφορικές εταιρείες, τελωνειακές υπηρεσίες και βιομηχανικές δραστηριότητες.

Για την Ισπανία, η εξέλιξη αυτή έχει και μια συμβολική διάσταση. Για αιώνες η χώρα λειτουργούσε ως πύλη της Ευρώπης προς τον Ατλαντικό και τη Μεσόγειο. Σήμερα όμως η ίδια γεωγραφία δίνει αντίστοιχο πλεονέκτημα και στη βόρεια Αφρική.

Η απόσταση ανάμεσα στο νότιο άκρο της Ισπανίας και το Μαρόκο είναι μικρότερη από 15 χιλιόμετρα. Στην πράξη, δύο ανταγωνιστικά λιμενικά συστήματα λειτουργούν αντικριστά στις δύο πλευρές του Στενού του Γιβραλτάρ.

Και σε έναν κόσμο όπου οι θαλάσσιες διαδρομές μπορούν να αλλάξουν μέσα σε λίγους μήνες λόγω πολέμων, κυρώσεων ή γεωπολιτικών εντάσεων, τα λιμάνια δεν είναι απλώς υποδομές μεταφορών. Είναι στρατηγικά εργαλεία οικονομικής ισχύος.

Και όταν οι διαδρομές του παγκόσμιου εμπορίου μετακινούνται, ακόμη και λίγο, οι συνέπειες γίνονται αισθητές σε ολόκληρες οικονομίες.