Επιχειρώντας να καθησυχάσουν τις αγορές και να ενισχύσουν την αβεβαιότητα της Τεχεράνης, τόσο ο Αμερικανός πρόεδρος, όσο και ο Ισραηλινός πρωθυπουργός, αποφεύγουν συστηματικά να δώσουν ένα χρονοδιάγραμμα για τη λήξη της σύγκρουσης. Μόλις την Πέμπτη (19/3), ο Μπενιαμίν Νετανιάχου δήλωσε ότι ο πόλεμος θα τελειώσει «πολύ πιο γρήγορα απ’ όσο πιστεύουν οι περισσότεροι», ενώ ο Τραμπ ανέφερε ότι οι ΗΠΑ θα ολοκληρώσουν τη σύγκρουση «στο άμεσο μέλλον». Ωστόσο, την ίδια ώρα, το Πεντάγωνο αποστέλλει χιλιάδες επιπλέον πεζοναύτες στη Μέση Ανατολή και σχεδιάζει – σύμφωνα με πληροφορίες του CBS – μία ενδεχόμενη χερσαία επέμβαση.

Παράλληλα, αποδεικνύεται ότι – παρά τις δηλώσεις Τραμπ – Νετανιάχου για την καταστροφή εκτοξευτών και αποθεμάτων πυραύλων – το Ιράν διατηρεί τη δυνατότητα να εκτοξεύει δεκάδες βαλλιστικούς πυραύλους και ακόμη περισσότερα drones καθημερινά σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή. Ενδεικτικό είναι πως ο αριθμός των επιθέσεων που εξαπολύει αυξάνεται, ενώ αυτήν την εβδομάδα προκάλεσε εκτεταμένες ζημιές σε κρίσιμες ενεργειακές εγκαταστάσεις στο Κατάρ, τη Σαουδική Αραβία, το Κουβέιτ, το Μπαχρέιν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Την ίδια ώρα, οι ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου συνεχίζουν να αυξάνονται.

Η δύσκολη «εξίσωση» των Στενών

Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν τον βασικότερο μοχλό πίεσης της Τεχεράνης, καθώς η ναυσιπλοΐα μέσω του κρίσιμου περάσματος του Περσικού Κόλπου, παραμένει εφικτή μόνο με την άδεια του Ιράν, ενώ οι αυξανόμενες τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου επιβαρύνουν ολοένα και περισσότερο τις οικονομίες παγκοσμίως, ασκώντας πίεση στον Τραμπ.

«Οι Ιρανοί δεν είναι έτοιμοι να τερματίσουν τον πόλεμο, επειδή έχουν διδαχθεί ένα σημαντικό μάθημα: μπορούν σχετικά εύκολα και με χαμηλό κόστος να προκαλούν μεγάλες ζημιές και αναταράξεις. Τώρα θέλουν να το καταλάβει και ο υπόλοιπος κόσμος», δήλωσε στη Wall Street Journal η Dina Esfandiary, διεθνολόγος και αναλύτρια για το Ιράν.

Σε αυτό το πλαίσιο, η Τεχεράνη, αντιλαμβανόμενη τη διαπραγματευτική της ισχύ, έχει καταστήσει σαφές ότι θα συμφωνήσει σε κατάπαυση του πυρός μόνο εφόσον οι ΗΠΑ και τα κράτη του Κόλπου καταβάλουν υψηλό τίμημα.

Πολλές δηλώσεις είναι ενδεικτικές αυτού του κλίματος. Για παράδειγμα, ο εκπρόσωπος της Επιτροπής Εξωτερικών και Άμυνας του ιρανικού κοινοβουλίου, Εμπραχίμ Ρεζαΐ, δήλωσε μετά από συνάντηση με στρατιωτικούς διοικητές ότι οι συνομιλίες με τις ΗΠΑ «δεν βρίσκονται στην ατζέντα», καθώς η Τεχεράνη «επικεντρώνεται στην τιμωρία των επιτιθέμενων».

Ακόμη, ο Ιρανός ΥΠΕΞ, Αμπάς Αραγτσί, επιμένει να χαρακτηρίζει το Ιράν «ένα νέο Βιετνάμ» για τις ΗΠΑ.

Ωστόσο, σύμφωνα με σχετική ανάλυση της WSJ, παρότι η ιρανική ηγεσία διαθέτει σήμερα σημαντικά διαπραγματευτικά πλεονεκτήματα, έχει ιστορικό προσκόλλησης σε άκαμπτες θέσεις. Απόδειξη αυτού – όπως σημειώνεται – οι χειρισμοί του Ιράν στον πόλεμο με το Ιράκ: παρόλο που η Τεχεράνη είχε ανακτήσει όλα τα εδάφη της ήδη από το 1982, συμφώνησε σε κατάπαυση πυρός μόλις το 1988, έπειτα από τεράστιες απώλειες και καταστροφές.

«Το Ιράν έχει ιστορικό στο να μην αξιοποιεί ευκαιρίες, τόσο διπλωματικά όσο και στρατιωτικά», σημειώνει ο Ιρανοαμερικανός αναλυτής Alex Vatanka και προσθέτει ότι «το καθεστώς ενδιαφέρεται έντονα για την εικόνα του και για το να μη φανεί αδύναμο. Όμως δεν είναι μόνο το Ιράν που μπορεί να κλιμακώσει· και οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν».

Πράγματι, για τον Λευκό Οίκο, η στάση του Ιράν ερμηνεύεται ως «επικίνδυνη αλαζονεία», όπως υπογραμμίζει ο Jason Greenblatt, πρώην ειδικός απεσταλμένος του Λευκού Οίκου για τη Μέση Ανατολή, συμπληρώνοντας πως «δεν κατανοούν ότι ο πρόεδρος Τραμπ δεν θα τους επιτρέψει ποτέ να κερδίσουν. Δεν αντιλαμβάνονται μέχρι πού είναι διατεθειμένος να φτάσει».

Τι επιδιώκει η Τεχεράνη για τα Στενά

Μεταξύ των απαιτήσεων που έχουν διατυπώσει Ιρανοί αξιωματούχοι για τον τερματισμό του πολέμου περιλαμβάνονται υψηλές αποζημιώσεις από τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους, καθώς και η αποχώρηση των αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων από την περιοχή. Παράλληλα, ζητούν τη μετατροπή των Στενών του Ορμούζ – διεθνούς θαλάσσιας οδού όπου η ελεύθερη ναυσιπλοΐα κατοχυρώνεται από το διεθνές δίκαιο – σε έναν μηχανισμό ελέγχου υπό το Ιράν, που θα επιβάλλει τέλη διέλευσης σε περίπου το ένα τρίτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου.

«Το Ιράν σχεδιάζει να θεσπίσει ένα “νέο καθεστώς” για τα Στενά του Ορμούζ, που θα υποχρεώνει κάθε διερχόμενο πλοίο να καταβάλλει τέλη στην Τεχεράνη», δήλωσε ο Μοχάμαντ Μοχμπέρ, μέλος του Συμβουλίου Σκοπιμότητας και σύμβουλος του ανώτατου ηγέτη για οικονομικά θέματα.

«Το Ιράν θα μετατραπεί από χώρα υπό κυρώσεις σε ενισχυμένη δύναμη στην περιοχή και στον κόσμο», ανέφερε ακόμη, προσθέτοντας: «Θα επιβάλουμε εμείς κυρώσεις στις δυνάμεις που επιδιώκουν την κυριαρχία».

Ωστόσο, ένα τέτοιο ενδεχόμενο είναι δύσκολο να γίνει αποδεκτό από τις Ηνωμένες Πολιτείες ή τα κράτη του Κόλπου. Ο Τραμπ έχει επανειλημμένα δεσμευτεί ότι θα επαναφέρει την ελεύθερη ναυσιπλοΐα στο Στενό του Ορμούζ, ακόμη και με τη χρήση στρατιωτικής ισχύος, και έχει διατάξει την αποστολή εκστρατευτικών μονάδων πεζοναυτών στη Μέση Ανατολή. Ο ίδιος, μάλιστα, χαρακτήρισε μια επιχείρηση διασφάλισης των θαλάσσιων οδών ως «απλό στρατιωτικό ελιγμό» με «ελάχιστο ρίσκο».

Πόσο εύκολη είναι, όμως, στην πραγματικότητα η ανάκτηση του ελέγχου στα Στενά;

Όπως τονίζει σχετική ανάλυση της WSJ, στην εποχή των drones και των φορητών αντιαποβατικών πυραύλων, η ανάκτηση του ελέγχου των Στενών του Ορμούζ κάθε άλλο παρά απλή υπόθεση είναι· αν και όχι αδύνατη, σύμφωνα με στρατιωτικούς αναλυτές. Η συνεχής επιτήρηση και η υπεροχή της αμερικανικής αεροπορίας, σε συνδυασμό με την ταχεία στόχευση ιρανικών οπλικών συστημάτων, θα μπορούσαν να αποδειχθούν καθοριστικές.

«Δεν πρόκειται να συμβεί από τη μια μέρα στην άλλη, αλλά με τον χρόνο τα Στενά του Ορμούζ θα επανέλθουν στα επίπεδα ναυσιπλοΐας που υπήρχαν πριν από τη σύγκρουση. Είναι ρεαλιστικό να μιλάμε για διάστημα κάποιων εβδομάδων», δήλωσε στην αμερικανική εφημερίδα ο απόστρατος αντιπτέραρχος της αμερικανικής πολεμικής αεροπορίας Ντέιβιντ Ντέπτουλα, σημειώνοντας πως: «Οι Ιρανοί δεν θα καταλήξουν να ελέγχουν το Στενό· εμείς θα το ελέγχουμε».

Ωστόσο, αν οι ΗΠΑ αποτύχουν, τι θα σημαίνει αυτό σε γεωπολιτικό επίπεδο;

Διπλωμάτες και αναλυτές εκτιμούν πως, ακόμη κι αν οι ΗΠΑ αποδέχονταν έναν τέτοιο συμβιβασμό υπό την πίεση των αγορών ή της κοινής γνώμης, δύσκολα θα ήταν βιώσιμος, και προειδοποιούν για νέο κύκλο συγκρούσεων.

«Αν οι ΗΠΑ αποχωρήσουν, αφήνοντας την Ισλαμική Δημοκρατία να κάνει αυτό που γνωρίζει καλύτερα – να κρατά τους πάντες “ομήρους” – τότε ο πόλεμος θα αποτελεί πλήρη αποτυχία και για τη χώρα και για τον πρόεδρο Τραμπ», δήλωσε η Sanam Vakil από το Chatham House.

«Μια τέτοια κατάσταση δεν θα ήταν ανεκτή για τα κράτη του Κόλπου, ούτε για τους βασικούς πελάτες της ενέργειάς τους· ούτε καν για την Κίνα, πόσο μάλλον για την Ινδία και την Ιαπωνία», σημειώνει, με τη σειρά του, ο Robin Mills, επικεφαλής της Qamar Energy. «Ακόμη και για τις ΗΠΑ, η ταπείνωση θα οδηγούσε αργά ή γρήγορα σε νέα προσπάθεια ανατροπής της κατάστασης», συμπληρώνει.