Στο επίκεντρο της νέας έντασης βρίσκεται το μνημόνιο κατανόησης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν. Η Τεχεράνη επικαλείται την πέμπτη παράγραφο της συμφωνίας, σύμφωνα με την οποία δεσμεύεται να καταβάλει «τη μέγιστη δυνατή προσπάθεια» για την ασφαλή διέλευση των πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ. Ωστόσο, η συμφωνία δεν προσδιόριζε τις ακριβείς θαλάσσιες διαδρομές, ενώ προέβλεπε ότι το μελλοντικό καθεστώς διαχείρισης του περάσματος θα καθοριστεί από το Ιράν και το Ομάν, σε διαβούλευση με τα υπόλοιπα κράτη του Κόλπου.
«Το βασικό πρόβλημα είναι ότι το μνημόνιο δεν έλυσε το ζήτημα της διαχείρισης της ναυσιπλοΐας. Ουσιαστικά το παρέπεμψε για αργότερα», σχολιάζει στο CNBC ο Ντέιβιντ Γκόλντγουιν, πρώην ειδικός απεσταλμένος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ για διεθνή ενεργειακά θέματα.
Οι τόνοι ανέβηκαν ακόμη περισσότερο όταν οι Φρουροί της Επανάστασης προειδοποίησαν ότι οποιαδήποτε αμερικανική στρατιωτική παρέμβαση στον καθορισμό των θαλάσσιων διαδρόμων θα προκαλέσει «αποφασιστική απάντηση» και θα θέσει σε κίνδυνο την ομαλή επαναλειτουργία της ναυσιπλοΐας στα Στενά.
Παράλληλα, η Ουάσιγκτον επανέφερε τις κυρώσεις στις εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου, ενώ ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ απείλησε με επαναφορά του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού, ως απάντηση στις επιθέσεις κατά των δεξαμενόπλοιων. Η Τεχεράνη χαρακτήρισε την επαναφορά των κυρώσεων «ουσιώδη παραβίαση» της συμφωνίας, προειδοποιώντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα φέρουν την πλήρη ευθύνη για τις συνέπειες.
Από την πλευρά της, η αμερικανική κυβέρνηση διαμηνύει ότι μπορεί να διασφαλίσει τη ροή του πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο ακόμη και χωρίς συμφωνία με το Ιράν. Ο υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ, Κρις Ράιτ, δήλωσε ότι η Ουάσιγκτον διαθέτει τα μέσα ώστε να κρατήσει ανοικτά τα Στενά του Ορμούζ.
Ωστόσο, σύμφωνα με ειδικούς στο διεθνές ναυτικό δίκαιο, το Ιράν δεν έχει δικαίωμα να ελέγχει τη ναυσιπλοΐα στα Στενά, καθώς η διεθνής κοινότητα διατηρεί απρόσκοπτο δικαίωμα διέλευσης. Παρ' όλα αυτά, οι πρόσφατες επιθέσεις έχουν ήδη επηρεάσει τις εμπορικές ροές, με αρκετούς πλοιοκτήτες να επιλέγουν πλέον διαδρομές που βρίσκονται πιο κοντά στις ιρανικές ακτές.
Ο Ντέιβιντ Γκόλντγουιν εκτιμά ότι η κατάσταση έχει επιστρέψει στο σημείο όπου βρισκόταν πριν από τη συμφωνία: το Ιράν απειλεί όσα πλοία δεν ακολουθούν τις δικές του κατευθύνσεις, ενώ οι ΗΠΑ αδυνατούν να επιβάλουν την ελεύθερη ναυσιπλοΐα μόνο με στρατιωτικά μέσα. Κατά τον ίδιο, οι επιλογές της Ουάσιγκτον περιορίζονται είτε σε έναν πλήρη ναυτικό αποκλεισμό είτε σε στοχευμένα στρατιωτικά πλήγματα κατά του Ιράν.
Οι εξελίξεις έχουν ήδη επηρεάσει τις αγορές ενέργειας. Οι τιμές του πετρελαίου ενισχύθηκαν περισσότερο από 4% μέσα στην εβδομάδα, με το αμερικανικό αργό να διαπραγματεύεται κοντά στα 71 δολάρια το βαρέλι και το Brent λίγο κάτω από τα 76 δολάρια. Αναλυτές προειδοποιούν ότι ενδεχόμενη επαναφορά του αμερικανικού αποκλεισμού θα αφαιρούσε περίπου 1,5 εκατ. βαρέλια ιρανικού πετρελαίου ημερησίως από την αγορά, προκαλώντας νέα άνοδο στις τιμές.
Σε βάθος χρόνου, πάντως, αρκετοί ειδικοί θεωρούν ότι η προσπάθεια της Τεχεράνης να ελέγξει τα Στενά του Ορμούζ δύσκολα μπορεί να διατηρηθεί. Μια τέτοια πρακτική θα δημιουργούσε επικίνδυνο προηγούμενο για άλλα στρατηγικά θαλάσσια περάσματα, όπως τα Στενά της Μαλάκκας ή τα Δανικά Στενά, ενώ θα μπορούσε να ωθήσει τις πετρελαιοπαραγωγές χώρες του Κόλπου να στραφούν σε εναλλακτικές διαδρομές μεταφοράς μέσω αγωγών, περιορίζοντας τελικά τη γεωπολιτική επιρροή του ίδιου του Ιράν.
