Οι πηγές, οι οποίες δεν είχαν την άδεια να τοποθετηθούν δημόσια πριν από την επίσημη ανακοίνωση της απόφασης, ανέφεραν ότι η συμφωνία μπορεί να ανακοινωθεί ακόμη και την Τετάρτη. Τις σχετικές πληροφορίες μετέδωσαν, μεταξύ άλλων, η Wall Street Journal και οι New York Times, όπως αναφέρει ο Guardian.
Η συμφωνία προβλέπεται να έχει ισχύ 30 ετών και να περιλαμβάνει τη συμμετοχή αμερικανικών εταιρειών στην ανάπτυξη των πυρηνικών υποδομών της Σαουδικής Αραβίας.
Παράλληλα, θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για τη δημιουργία εγκατάστασης εμπλουτισμού ουρανίου στο σαουδαραβικό έδαφος, μετά την ολοκλήρωση κοινής τεχνικής μελέτης από τις δύο χώρες.
Αντιδράσεις και προβληματισμοί στο αμερικανικό Κογκρέσο
Η συμφωνία αναμένεται να υποβληθεί προς έγκριση ή εξέταση στο αμερικανικό Κογκρέσο, όπου εκτιμάται ότι θα προκαλέσει αντιδράσεις από μέλη και των δύο σωμάτων.
Οι επικριτές της θεωρούν ότι η παραχώρηση στο Ριάντ του δικαιώματος να πραγματοποιεί εγχώριο εμπλουτισμό ουρανίου μπορεί να προκαλέσει νέο κύκλο πυρηνικού ανταγωνισμού και να ενισχύσει τη διάδοση πυρηνικών τεχνολογιών στη Μέση Ανατολή.
Η Σαουδική Αραβία αποτελεί μέλος του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA), ο οποίος εδρεύει στη Βιέννη και έχει ως αποστολή την προώθηση της ειρηνικής χρήσης της πυρηνικής ενέργειας, αλλά και την πραγματοποίηση ελέγχων για την αποτροπή κρυφών στρατιωτικών πυρηνικών δραστηριοτήτων.
Ωστόσο, σύμφωνα με μία από τις πηγές, η συμφωνία δεν αναμένεται να περιλαμβάνει το λεγόμενο «πρόσθετο πρωτόκολλο» του IAEA, το οποίο προβλέπει αυστηρότερους ελέγχους, περισσότερες επιθεωρήσεις και ενισχυμένες διαδικασίες επαλήθευσης.
Η συμφωνία εν μέσω της σύγκρουσης με το Ιράν
Η πιθανή ανακοίνωση της συμφωνίας έρχεται σε μια περίοδο έντασης λόγω του πολέμου κατά του Ιράν από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, με βασικό επιχείρημα την ανάγκη περιορισμού της δυνατότητας της Τεχεράνης να αποκτήσει πυρηνικό όπλο.
Το Ιράν υποστηρίζει ότι το πυρηνικό του πρόγραμμα έχει αποκλειστικά ειρηνικό χαρακτήρα. Ωστόσο, στο παρελθόν έχει γνωστοποιήσει ότι προχώρησε σε εμπλουτισμό ουρανίου σε επίπεδα πολύ κοντά σε αυτά που απαιτούνται για την κατασκευή πυρηνικής βόμβας.
Ο Λευκός Οίκος και οι σαουδαραβικές αρχές δεν είχαν προχωρήσει άμεσα σε σχόλια σχετικά με την απόφαση, η οποία αποκαλύφθηκε αρχικά από τη Wall Street Journal.
Τόσο ο Τραμπ όσο και ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ Τζο Μπάιντεν είχαν επιδιώξει στο παρελθόν την επίτευξη συμφωνίας με το Ριάντ για τη μεταφορά αμερικανικής πυρηνικής τεχνολογίας.
Οι ανησυχίες για πιθανή στρατιωτική χρήση
Ειδικοί σε θέματα μη διάδοσης των πυρηνικών όπλων προειδοποιούν ότι η εγκατάσταση φυγοκεντρητών στη Σαουδική Αραβία θα μπορούσε να αποτελέσει ένα πρώτο βήμα προς την ανάπτυξη στρατιωτικού πυρηνικού προγράμματος.
Οι φυγοκεντρητές αποτελούν βασικό εξοπλισμό για τον εμπλουτισμό ουρανίου. Παρότι η χρήση τους δεν σημαίνει αυτομάτως ότι μια χώρα οδηγείται στην κατασκευή πυρηνικού όπλου, παρέχουν μια κρίσιμη τεχνολογική δυνατότητα προς αυτή την κατεύθυνση.
Για την ανάπτυξη ενός πυρηνικού όπλου απαιτούνται και άλλες τεχνολογίες, όπως η κατασκευή προηγμένων συμβατικών εκρηκτικών μηχανισμών. Ωστόσο, η δυνατότητα εμπλουτισμού ουρανίου θεωρείται παράγοντας που μπορεί να επιτρέψει μελλοντική στρατιωτική αξιοποίηση.
Ο de facto ηγέτης της Σαουδικής Αραβίας, πρίγκιπας διάδοχος Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, έχει δηλώσει ότι το βασίλειο δεν θα απέκλειε την απόκτηση πυρηνικού όπλου στην περίπτωση που το Ιράν αποκτήσει αντίστοιχη δυνατότητα.
Οι διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ριάντ
Ο υπουργός Ενέργειας της κυβέρνησης Τραμπ, Κρις Ράιτ, είχε επισκεφθεί τη Σαουδική Αραβία το 2025, λίγο πριν από την επίσκεψη του Αμερικανού προέδρου στη χώρα.
Κατά τη διάρκεια των επαφών του με τον Σαουδάραβα υπουργό Ενέργειας, συζητήθηκε η ανάπτυξη της εμπορικής πυρηνικής βιομηχανίας του βασιλείου.
Το αμερικανικό υπουργείο Ενέργειας δεν είχε απαντήσει άμεσα σε αίτημα για σχολιασμό αργά το βράδυ της Τρίτης.
Παράλληλα, η Σαουδική Αραβία έχει υπογράψει συμφωνία αμοιβαίας άμυνας με το Πακιστάν, χώρα που διαθέτει πυρηνικό οπλοστάσιο, μετά την ισραηλινή επίθεση στο Κατάρ με στόχο στελέχη της Χαμάς.
Ο υπουργός Άμυνας του Πακιστάν είχε δηλώσει τότε ότι το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας του «θα τεθεί στη διάθεση» της Σαουδικής Αραβίας σε περίπτωση ανάγκης. Η δήλωση αυτή ερμηνεύτηκε ως μήνυμα προς το Ισραήλ, το οποίο θεωρείται ευρέως η μόνη πυρηνικά εξοπλισμένη δύναμη στη Μέση Ανατολή.
Το μοντέλο των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, γειτονική χώρα της Σαουδικής Αραβίας, είχαν συνάψει με τις ΗΠΑ τη λεγόμενη «συμφωνία 123» για την κατασκευή του πυρηνικού σταθμού Μπαρακά, με τη συμμετοχή της Νότιας Κορέας.
Τα Εμιράτα, ωστόσο, συμφώνησαν να αναπτύξουν πυρηνική ενέργεια χωρίς να αποκτήσουν τη δυνατότητα να εμπλουτίζουν ουράνιο στο έδαφός τους.
Η συγκεκριμένη συμφωνία θεωρείται από ειδικούς στον τομέα της μη διάδοσης των πυρηνικών ως πρότυπο για χώρες που επιδιώκουν την ανάπτυξη πυρηνικής ενέργειας χωρίς να δημιουργούνται ανησυχίες για πιθανή στρατιωτική χρήση.
