Πρόκειται για την πρώτη φορά εδώ και περίπου δύο δεκαετίες που το Συμβούλιο Ασφαλείας καλείται να εξετάσει εκ νέου τη μη συμμόρφωση του Ιράν με τις υποχρεώσεις του σε σχέση με το πυρηνικό του πρόγραμμα. Η απόφαση έχει ως στόχο να αυξήσει τη διεθνή πίεση προς την Τεχεράνη, ενώ η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη σημασία λόγω της περιορισμένης πρόσβασης των επιθεωρητών του ΔΟΑΕ στις πυρηνικές εγκαταστάσεις της χώρας.
Το ψήφισμα εγκρίθηκε με 23 ψήφους υπέρ, 3 κατά και 8 αποχές. Κατά τάχθηκαν η Ρωσία, η Κίνα και ο Νίγηρας.
Στο κείμενο εκφράζεται «βαθιά ανησυχία» για τη συνεχιζόμενη έλλειψη συμμόρφωσης του Ιράν και ζητείται από τον γενικό διευθυντή του ΔΟΑΕ, Ραφαέλ Γκρόσι, να διαβιβάσει στο Συμβούλιο Ασφαλείας την απόφαση, προηγούμενα ψηφίσματα και την τελευταία έκθεση του Οργανισμού για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα.
Η απάντηση της Τεχεράνης
Το Ιράν απέρριψε την απόφαση, χαρακτηρίζοντάς την πολιτικά υποκινούμενη.
Ο μόνιμος αντιπρόσωπος του Ιράν στη Βιέννη, Ρεζά Νατζαφί, χαρακτήρισε το ψήφισμα «πολιτικό εργαλείο» και δήλωσε ότι η Τεχεράνη θα συνεργάζεται με τον ΔΟΑΕ μόνο στον βαθμό που, όπως υποστηρίζει, το επιτρέπουν οι συνθήκες και η ασφάλεια.
Η ιρανική πλευρά υποστηρίζει ότι οι συνθήκες ασφαλείας έχουν επιδεινωθεί σημαντικά μετά τις επιθέσεις του Ισραήλ και των ΗΠΑ στις πυρηνικές εγκαταστάσεις της χώρας τον Ιούνιο του 2025. Έκτοτε, ο ΔΟΑΕ έχει περιορισμένη πρόσβαση σε κρίσιμες εγκαταστάσεις, ενώ ο Οργανισμός έχει επανειλημμένα ζητήσει να του επιτραπεί η επιστροφή των επιθεωρητών του.
Βρετανία, Γαλλία, Γερμανία και ΗΠΑ πίσω από την πρωτοβουλία
Το ψήφισμα προωθήθηκε από τις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Βρετανία, τη Γαλλία και τη Γερμανία, οι οποίες επιδιώκουν την ενίσχυση της πίεσης προς την Τεχεράνη ώστε να συμμορφωθεί με τις υποχρεώσεις της έναντι του ΔΟΑΕ και να αποκαταστήσει την πρόσβαση των επιθεωρητών.
Ο ΔΟΑΕ προειδοποιεί ότι η απουσία επαρκών πληροφοριών και η αδυναμία επαλήθευσης της κατάστασης του πυρηνικού υλικού του Ιράν δημιουργούν κίνδυνο για το διεθνές καθεστώς μη διάδοσης των πυρηνικών όπλων. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει επίσης εκφράσει «βαθιά ανησυχία» για την αναστολή της συνεργασίας της Τεχεράνης με τον Οργανισμό.
Ο αναλυτής του International Crisis Group, Αλί Βάεζ, εκτίμησε ότι για ορισμένες χώρες η πρωτοβουλία υπαγορεύεται από πραγματικές ανησυχίες για τη διάδοση των πυρηνικών, ενώ άλλες τη θεωρούν ευκαιρία για περαιτέρω ενίσχυση της νομικής και οικονομικής πίεσης προς το Ιράν.
«Υπερεπείγουσα» η κατάσταση για τον ΔΟΑΕ
Ο Οργανισμός έχει επανειλημμένα επισημάνει ότι η έλλειψη πρόσβασης και επαρκών πληροφοριών δεν του επιτρέπει να έχει πλήρη εικόνα για την κατάσταση του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.
Το ψήφισμα καλεί την Τεχεράνη να δεσμευτεί σοβαρά και χωρίς προϋποθέσεις σε διαπραγματεύσεις, με στόχο την αποκατάσταση της διεθνούς εμπιστοσύνης ως προς τον ειρηνικό χαρακτήρα του πυρηνικού της προγράμματος.
Ο Ραφαέλ Γκρόσι έχει υπογραμμίσει ότι η επαναφορά της πρόσβασης των επιθεωρητών θα μπορούσε να έχει θετικές συνέπειες για το Ιράν και να συμβάλει στην αποκλιμάκωση της αντιπαράθεσης.
Το ζήτημα του εμπλουτισμένου ουρανίου
Το Ιράν αρνείται ότι επιδιώκει την απόκτηση πυρηνικών όπλων και υποστηρίζει ότι το πυρηνικό του πρόγραμμα έχει αποκλειστικά ειρηνικό χαρακτήρα, επικαλούμενο το δικαίωμά του στην ειρηνική χρήση της πυρηνικής τεχνολογίας.
Ωστόσο, σύμφωνα με τα στοιχεία του ΔΟΑΕ, το Ιράν έχει εμπλουτίσει ουράνιο σε επίπεδο έως και 60%, ποσοστό πολύ υψηλότερο από το όριο του 3,67% που προβλεπόταν στο πλαίσιο της πυρηνικής συμφωνίας του 2015 και πολύ κοντά στο επίπεδο εμπλουτισμού που απαιτείται για στρατιωτική χρήση.
Πριν από τις επιθέσεις του Ιουνίου 2025, ο ΔΟΑΕ εκτιμούσε ότι το Ιράν διέθετε περίπου 440 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου έως 60%. Η ποσότητα αυτή παραμένει ένα από τα βασικά σημεία ανησυχίας, καθώς ο Οργανισμός δεν έχει καταφέρει έκτοτε να επαληθεύσει πλήρως την κατάσταση των αποθεμάτων και των σχετικών εγκαταστάσεων.
Η παραπομπή στο Συμβούλιο Ασφαλείας αποτελεί σημαντική διπλωματική κλιμάκωση, χωρίς ωστόσο να σημαίνει αυτομάτως ότι θα ακολουθήσουν άμεσα νέα μέτρα σε βάρος της Τεχεράνης. Η Ρωσία και η Κίνα, που καταψήφισαν το ψήφισμα στον ΔΟΑΕ, διαθέτουν δικαίωμα βέτο στο Συμβούλιο Ασφαλείας, γεγονός που αναμένεται να επηρεάσει τις επόμενες κινήσεις.
