Το δυσοίωνο αυτό ορόσημο καταγράφηκε την Κυριακή, όταν τα κυβερνητικά στοιχεία έδειξαν ότι οι επιβεβαιωμένοι θάνατοι ξεπέρασαν τον απολογισμό της επιδημίας Έμπολα που είχε πλήξει το Κονγκό την περίοδο 2018-2020 και μέχρι σήμερα θεωρούνταν η χειρότερη στην ιστορία της χώρας.
Σύμφωνα με το Reuters, η καθυστερημένη ανίχνευση των κρουσμάτων, οι υπερφορτωμένες ομάδες επιτήρησης, οι ένοπλες συγκρούσεις, αλλά και η έλλειψη εμβολίων και αποτελεσματικών θεραπειών για το συγκεκριμένο είδος του ιού έχουν επιτρέψει στον Έμπολα να εξαπλωθεί ταχύτερα από τις προσπάθειες περιορισμού του.
Πόσο γρήγορα εξαπλώνεται;
Οι υγειονομικές αρχές αναφέρουν ότι η σημερινή επιδημία εξαπλώνεται πέντε φορές ταχύτερα από ό,τι οι προηγούμενες επιδημίες στο Κονγκό στο αντίστοιχο στάδιο.
Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία που δημοσιεύθηκαν την Κυριακή, έχουν επιβεβαιωθεί 4.945 κρούσματα, εκ των οποίων 2.325 έχουν οδηγήσει σε θάνατο.
Η επιδημία του 2018-2020 στο Κονγκό είχε καταλήξει σε 3.481 κρούσματα και 2.299 θανάτους σε διάστημα δύο ετών.
Τότε χρειάστηκαν περισσότεροι από 10 μήνες για να ξεπεράσουν τα επιβεβαιωμένα κρούσματα τα 2.000. Στην τρέχουσα επιδημία, το ίδιο όριο ξεπεράστηκε μέσα σε περίπου δύο μήνες.
Η επιδημία στη Δυτική Αφρική, που παραμένει η φονικότερη στην ιστορία, είχε προκαλέσει περισσότερα από 28.000 κρούσματα και 11.000 θανάτους στη Λιβερία, τη Γουινέα και τη Σιέρα Λεόνε, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας.
Ο ιός είχε ήδη αποκτήσει προβάδισμα
Το σπάνιο είδος του ιού Έμπολα, γνωστό ως Bundibugyo, εξαπλωνόταν χωρίς να έχει εντοπιστεί για μήνες, προτού οι αρχές κηρύξουν επίσημα την επιδημία τον Μάιο.
Όπως έχει μεταδώσει το Reuters, τα πρώτα κρούσματα δεν εντοπίστηκαν εγκαίρως, ενώ ορισμένοι ασθενείς διαγνώστηκαν με άλλες παθήσεις, όπως περιτονίτιδα.
Οι τοπικές πρακτικές που ακολουθούνται στις κηδείες συνέβαλαν επίσης στην εξάπλωση του ιού προτού σημάνει συναγερμός και εξακολουθούν να δυσκολεύουν την αντιμετώπιση της επιδημίας.
Αρχικά, οι υγειονομικοί βασίζονταν σε τεστ για διαφορετικό είδος του ιού Έμπολα, ενώ δείγματα που αποστέλλονταν στην Κινσάσα δεν διαχειρίζονταν σωστά.
Μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο στο επιστημονικό περιοδικό Science κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η επιδημία είχε ξεκινήσει τουλάχιστον από τον Ιανουάριο, στα περίχωρα της μεταλλευτικής πόλης Μονγκμπουαλού.
Οι ομάδες επιτήρησης δεν προλαβαίνουν την εξάπλωση
Αξιωματούχοι του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας εκτιμούσαν τον Ιούλιο ότι περίπου το 80% των νέων λοιμώξεων προέρχεται από άγνωστες αλυσίδες μετάδοσης. Αυτό σημαίνει ότι η πλειονότητα των κρουσμάτων εντοπίζεται μόνο αφού ο ιός έχει ήδη εξαπλωθεί γρήγορα μέσα στις κοινότητες.
Οι ομάδες υγειονομικής επιτήρησης έχουν φτάσει στα όριά τους, ενώ η μη έγκαιρη ανίχνευση των κρουσμάτων μπορεί να οδηγήσει σε ακόμη μεγαλύτερη διασπορά.
Η αύξηση του ποσοστού των επιβεβαιωμένων ασθενών με Έμπολα που καταλήγουν έχει επίσης αναδειχθεί σε ένδειξη των επίμονων προβλημάτων στην αντιμετώπιση της επιδημίας, σύμφωνα με ειδικούς.
Το ποσοστό θνητότητας, όπως ονομάζεται ο δείκτης, έχει αυξηθεί από περίπου 20% στις αρχές Ιουνίου σε 47%, σύμφωνα με τα κυβερνητικά στοιχεία.
Η εξέλιξη αυτή, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι ο ιός έχει γίνει πιο θανατηφόρος.
Οι ειδικοί εκτιμούν ότι το αρχικό ποσοστό ήταν πιθανότατα υποεκτιμημένο, ενώ η αύξησή του καταδεικνύει ότι πολλά κρούσματα εξακολουθούν να εντοπίζονται με μεγάλη καθυστέρηση.
Περικοπές στην ανθρωπιστική βοήθεια και απλήρωτοι εργαζόμενοι
Οι περικοπές στη διεθνή βοήθεια έχουν επιβαρύνει περαιτέρω τις προσπάθειες επιτήρησης.
Η USAID είχε αναθέσει το 2025 πενταετές συμβόλαιο για την υγειονομική επιτήρηση στο Κονγκό, όταν η υπηρεσία έκλεισε αιφνιδίως, δήλωσε στο Reuters ο Τομ Βαν Μπόβεν, επικεφαλής της ομάδας παγκόσμιας υγειονομικής ασφάλειας.
Το Reuters είχε μεταδώσει τον Ιούνιο ότι κρίσιμα τμήματα της επιχείρησης αντιμετώπισης του Έμπολα βρίσκονταν αντιμέτωπα με ελλείψεις χρηματοδότησης και προσωπικού.
Μέχρι τα μέσα Ιουλίου, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας είχε λάβει λιγότερο από το μισό της χρηματοδότησης που απαιτείται για την αντιμετώπιση της επιδημίας στο ανατολικό Κονγκό.
Παράλληλα, εργαζόμενοι στον τομέα της υγείας έχουν προχωρήσει σε διαμαρτυρίες λόγω καθυστερήσεων στην καταβολή των μισθών τους.
Χωρίς εμβόλιο και αποδεδειγμένη θεραπεία
Σε αντίθεση με το συχνότερο είδος του ιού Έμπολα, τον Zaire, που προκάλεσε την επιδημία του 2018-2020 και για τον οποίο υπάρχουν διαθέσιμα εμβόλια και θεραπείες, δεν υπάρχει εγκεκριμένο εμβόλιο ούτε αποδεδειγμένη θεραπεία για το είδος Bundibugyo.
Τα περισσότερα εμβόλια που αναπτύχθηκαν την τελευταία δεκαετία επικεντρώθηκαν στο είδος Zaire.
Ένας μικρός αριθμός πειραματικών εμβολίων και θεραπειών βρίσκεται υπό αξιολόγηση, ενώ οι διεθνείς υγειονομικές αρχές εξετάζουν κατά πόσο οι υπάρχουσες θεραπείες για τον Έμπολα θα μπορούσαν να προσφέρουν προστασία.
Μέχρι στιγμής, ωστόσο, τα διαθέσιμα στοιχεία περιορίζονται σε μελέτες σε ζώα.
Πόλεμος και δυσπιστία δυσκολεύουν την αντιμετώπιση
Η επιδημία επικεντρώνεται στο ανατολικό Κονγκό, μια περιοχή που πλήττεται εδώ και δεκαετίες από βία και ένοπλες συγκρούσεις.
Οι συγκρούσεις έχουν καθυστερήσει την πρόσβαση των υγειονομικών σε κοινότητες, έχουν διαταράξει τη μετακίνηση προσωπικού και προμηθειών και έχουν καταστήσει δυσκολότερη την ιχνηλάτηση των επαφών των ασθενών.
Παράλληλα, συνεχίζονται οι επιθέσεις σε νοσοκομεία και υγειονομικές ομάδες, θέτοντας σε κίνδυνο τους εργαζόμενους που συμμετέχουν στην αντιμετώπιση της επιδημίας.
Το ανατολικό Κονγκό βρίσκεται πάνω σε σημαντικές εμπορικές και μεταναστευτικές διαδρομές, με ανθρώπους να μετακινούνται μεταξύ πόλεων, καταυλισμών εκτοπισμένων και γειτονικών χωρών.
Τον Ιούνιο, το Reuters είχε μεταδώσει πληροφορίες για δεκάδες θανάτους σε καταυλισμό εκτοπισμένων που ενδέχεται να συνδέονται με τον Έμπολα, εντείνοντας τις ανησυχίες ότι ο ιός μπορεί να εξαπλώνεται με ταχύτητα σε πληθυσμούς που είναι δύσκολο να παρακολουθηθούν και οι οποίοι βρίσκονται συνεχώς σε μετακίνηση.
