Στο επίκεντρο βρίσκεται η εμπορική συμφωνία που υπέγραψε το Μεξικό με την Ευρωπαϊκή Ένωση τον Μάιο. Η συμφωνία προβλέπει ειδική προστασία για εκατοντάδες ευρωπαϊκά προϊόντα των οποίων οι ονομασίες συνδέονται με συγκεκριμένες γεωγραφικές περιοχές, μεταξύ αυτών το Parmigiano Reggiano, η φέτα και το manchego, ενώ παράλληλα παρέχει στην ΕΕ τη δυνατότητα προσφυγής κατά παραβιάσεων των σχετικών δικαιωμάτων.

Η Ουάσινγκτον αντιδρά, υποστηρίζοντας ότι η συμφωνία θα μπορούσε να περιορίσει τη δυνατότητα μελλοντικών Αμερικανών παραγωγών να διαθέτουν στο Μεξικό τυριά με ονομασίες όπως «parmesan» και «feta».

Η διαμάχη για τις ονομασίες

Οι ΗΠΑ υποστηρίζουν εδώ και χρόνια ότι ορισμένες από αυτές τις ονομασίες έχουν καταστεί γενικοί όροι και δεν θα πρέπει να περιορίζονται σε προϊόντα συγκεκριμένης γεωγραφικής προέλευσης.

Αντίθετα, η ΕΕ θεωρεί ότι η ονομασία parmesan πρέπει να αφορά αποκλειστικά το Parmigiano Reggiano που παράγεται στη βόρεια Ιταλία, ενώ η φέτα συνδέεται με συγκεκριμένες περιοχές της Ελλάδας.

«Είναι απολύτως λάθος αυτό που έκανε το Μεξικό», δήλωσε ο Τζέιμι Καστανιέντα, εκτελεστικός αντιπρόεδρος του U.S. Dairy Export Council.

Όπως υποστήριξε, η μεξικανική κυβέρνηση θα πρέπει να διασφαλίσει ότι τόσο οι ΗΠΑ όσο και οι Μεξικανοί παραγωγοί που χρησιμοποιούν κοινές ονομασίες τυριών θα συνεχίσουν να έχουν πρόσβαση στην αγορά.

Η αντιπαράθεση αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς Ουάσινγκτον και Μεξικό διεξάγουν δύσκολες διμερείς διαπραγματεύσεις για την επίτευξη μιας ενδιάμεσης εμπορικής συμφωνίας εντός του 2026, ενώ παράλληλα συζητούν την ανανέωση της συμφωνίας ΗΠΑ-Μεξικού-Καναδά (USMCA), η οποία αποτελεί βασικό πυλώνα της μεξικανικής οικονομίας.

Το Μεξικό βρίσκεται στη μέση

Οι διαπραγματεύσεις δίνουν στις ΗΠΑ σημαντικό περιθώριο πίεσης, καθώς η αγορά αμερικανικού τυριού στο Μεξικό έχει εξελιχθεί σε αγορά περίπου 1 δισ. δολαρίων ετησίως.

Παρότι η συμφωνία Μεξικού-ΕΕ έχει ήδη υπογραφεί, δεν έχει ακόμη τεθεί σε εφαρμογή, καθώς το Μεξικό δεν έχει ολοκληρώσει τις απαιτούμενες διαδικασίες. Εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δήλωσε ότι από ευρωπαϊκής πλευράς οι σχετικές διαδικασίες έχουν προχωρήσει, ενώ το υπουργείο Οικονομίας του Μεξικού διευκρίνισε ότι απαιτείται επικύρωση από το κοινοβούλιο.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει καταστήσει σαφές ότι δεν μπορεί να αλλάξει τους όρους της συμφωνίας, ενώ ανέφερε ότι έχει λάβει υπόψη τις αμερικανικές ενέργειες κατά της προστασίας των ευρωπαϊκών προϊόντων.

Παράλληλα, το Γραφείο του Εμπορικού Αντιπροσώπου των ΗΠΑ έχει επικρίνει στο παρελθόν το ευρωπαϊκό σύστημα προστασίας των Γεωγραφικών Ενδείξεων (GI).

Σε έκθεσή του τον Απρίλιο υποστήριξε ότι η ΕΕ επιδιώκει να επεκτείνει το σύστημα προστασίας των γεωγραφικών ενδείξεων εντός και εκτός της Ευρώπης, χαρακτηρίζοντάς το επιζήμιο για τους Αμερικανούς παραγωγούς.

Η αμερικανική πλευρά υποστηρίζει επίσης ότι η υποχρέωση παραγωγών εκτός ΕΕ να χρησιμοποιούν χαρακτηρισμούς όπως «imitation feta» ή «asiago-style» αυξάνει το κόστος χωρίς να είναι απαραίτητη.

Κατά την Ουάσινγκτον, τέτοιου είδους περιορισμοί συμβάλλουν στο έλλειμμα 1,2 δισ. δολαρίων που καταγράφουν οι ΗΠΑ στο εμπόριο τυριού με την ΕΕ.

Το Μεξικό, ο μεγαλύτερος αγοραστής αμερικανικού τυριού

Οι ΗΠΑ έχουν αυξήσει περισσότερο από τρεις φορές τις εξαγωγές τυριού από το 2010. Μόνο πέρυσι εξήγαγαν περισσότερους από 612.000 μετρικούς τόνους.

Περίπου το ένα τρίτο αυτών των εξαγωγών κατευθύνθηκε στο Μεξικό, καθιστώντας τη χώρα τη σημαντικότερη ξένη αγορά για το αμερικανικό τυρί, με μεγάλη διαφορά από τη δεύτερη Νότια Κορέα.

Η αμερικανική βιομηχανία τυριού εξάγει στο Μεξικό προϊόντα αξίας περίπου 1 δισ. δολαρίων κάθε χρόνο, ενώ οι συνολικές εξαγωγές γαλακτοκομικών προϊόντων της ΕΕ προς τη χώρα ανέρχονται σε περίπου 200 εκατ. δολάρια.

Η ιδιαίτερη σχέση του Μεξικού με το τυρί

Το Μεξικό συγκαταλέγεται στις χώρες με τη μεγαλύτερη κατανάλωση τυριού παγκοσμίως. Οι καταναλωτές προτιμούν παραδοσιακά εγχώριες ποικιλίες, όπως το Oaxaca, που χρησιμοποιείται ευρέως σε quesadillas, και το queso fresco, το οποίο συχνά συνοδεύει το πρωινό.

Ωστόσο, οι εισαγωγές τυριού, κυρίως από τις ΗΠΑ, αυξάνονται από τη δεκαετία του 1980 και πλέον αντιστοιχούν σε σχεδόν 30% της εγχώριας κατανάλωσης.

Στην άνοδο των εισαγωγών έχουν συμβάλει προϊόντα όπως η τριμμένη παρμεζάνα της Kraft και το manchego της σειράς Great Value της Walmart, αλλά και η ολοένα μεγαλύτερη δημοτικότητα των πιτσαριών στη χώρα.

Ευρωπαϊκή παράδοση έναντι αμερικανικής μαζικής παραγωγής

Ευρωπαίοι παραγωγοί τυριού θεωρούν ότι η αντιπαράθεση αποτυπώνει δύο διαφορετικές αγροτικές και παραγωγικές φιλοσοφίες: από τη μία τη μαζική παραγωγή και από την άλλη την προστασία προϊόντων που συνδέονται με συγκεκριμένες περιοχές και παραδόσεις.

Ο Αντόνιο Μαρτίνεθ, επικεφαλής οργανισμού που προστατεύει την περιφερειακή ονομασία του manchego, υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ χαρακτηρίζονται διαχρονικά από υψηλή κατανάλωση, κάτι που βρίσκεται στον αντίποδα της λογικής των προστατευόμενων ονομασιών προέλευσης.

Όπως ανέφερε, η μικρότερη κλίμακα παραγωγής του manchego στην Ισπανία είναι μέρος της «γοητείας και της μοναδικής ταυτότητάς» του.

Από την άλλη πλευρά, έμποροι τυριών στο Μεξικό βλέπουν θετικά τη συμφωνία με την ΕΕ, καθώς η μείωση των δασμών θα μπορούσε να καταστήσει τα ευρωπαϊκά τυριά πιο προσιτά.

Ο Ροδόλφο Ναβάρο, επικεφαλής οικογενειακής επιχείρησης διανομής τυριών, εκτιμά ότι τα ευρωπαϊκά προϊόντα θα απευθύνονται σε διαφορετικό, πιο premium τμήμα της αγοράς.

Ωστόσο, ο ίδιος και άλλοι Μεξικανοί παραγωγοί επικρίνουν τους Αμερικανούς ανταγωνιστές, τους οποίους κατηγορούν ότι πιέζουν τις τιμές και υπονομεύουν την εγχώρια παραγωγή.

Το Institute for Agriculture and Trade Policy είχε προειδοποιήσει ήδη από το 2023 ότι οι Μεξικανοί παραγωγοί γαλακτοκομικών είναι ευάλωτοι στις φθηνές αμερικανικές εισαγωγές.

«Πλημμυρίζουν την αγορά με φθηνό τυρί»

Τα αμερικανικά τυριά αντιμετωπίζουν επίσης ζήτημα εικόνας στην αγορά, καθώς μέρος των καταναλωτών τα θεωρεί χαμηλότερης ποιότητας σε σχέση με τα ευρωπαϊκά.

Η αντίληψη αυτή ενισχύεται από τη δημοτικότητα του λεγόμενου American cheese, των επεξεργασμένων φετών που παρασκευάζονται με γαλακτοκομικά συστατικά και γαλακτωματοποιημένα άλατα, καθώς και από προϊόντα τυριού σε μορφή σπρέι.

Οι Αμερικανοί παραγωγοί, από την πλευρά τους, επισημαίνουν ότι τα τυριά τους έχουν διακριθεί σε διεθνείς διαγωνισμούς, ενώ οι καταναλωτές που προτιμούν τα επεξεργασμένα προϊόντα αναγνωρίζουν ως πλεονεκτήματά τους τη μεγάλη διάρκεια ζωής, την ευκολία χρήσης και το χαμηλό κόστος.

«Οι ΗΠΑ κατακλύζουν τη μεξικανική αγορά με τα τυριά τους επειδή μπορούν να τα πουλήσουν πολύ φθηνά», δήλωσε η Γεορχίνα Γέσκας Τρουχάνο, συνιδρύτρια της μεξικανικής επιχείρησης τυριών Lactography.

Η ίδια τάχθηκε υπέρ της μείωσης των δασμών στα ευρωπαϊκά τυριά, υποστηρίζοντας ότι αυτό θα μπορούσε να προσφέρει στους Μεξικανούς καταναλωτές μεγαλύτερη πρόσβαση σε προϊόντα ευρωπαϊκής προέλευσης.