Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε την Τετάρτη την αποδέσμευση 4,2 δισ. ευρώ από τα ταμεία συνοχής, σε μια εξέλιξη που σηματοδοτεί την αλλαγή σελίδας στις σχέσεις της Βουδαπέστης με τις Βρυξέλλες. Η διαδικασία εξακολουθεί να απαιτεί την προβλεπόμενη έγκριση από τα κράτη-μέλη.

Παράλληλα, Ούγγροι φοιτητές και ερευνητές αναμένεται να επανενταχθούν στα εκπαιδευτικά προγράμματα της ΕΕ, μεταξύ των οποίων και το Erasmus, από τα οποία είχαν αποκλειστεί εξαιτίας των ανησυχιών της Ένωσης για τον πολιτικό έλεγχο που ασκούνταν σε πανεπιστημιακά ιδρύματα.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε συνδέσει την πρόσβαση της Ουγγαρίας σε σημαντικά ευρωπαϊκά κονδύλια με την εφαρμογή συγκεκριμένων μεταρρυθμίσεων στους τομείς του κράτους δικαίου, της δικαστικής ανεξαρτησίας, της καταπολέμησης της διαφθοράς και της διαφάνειας στις δημόσιες συμβάσεις.

Οι μεταρρυθμίσεις της κυβέρνησης Μαγιάρ

Ο πρωθυπουργός της Ουγγαρίας, Πέτερ Μαγιάρ, έχει θέσει ως μία από τις βασικές προτεραιότητες της νέας κυβέρνησης την αποκατάσταση της πρόσβασης στα ευρωπαϊκά κονδύλια που είχαν παγώσει τα προηγούμενα χρόνια.

Στο πλαίσιο αυτό, η Βουδαπέστη προχώρησε σε νομοθετικές αλλαγές που, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αποσκοπούν στην ενίσχυση της δικαστικής ανεξαρτησίας, στη μεγαλύτερη διαφάνεια των δημοσίων προμηθειών και στην ενίσχυση των μηχανισμών ελέγχου της διαχείρισης των ευρωπαϊκών πόρων.

Οι αλλαγές περιλαμβάνουν επίσης παρεμβάσεις στο σύστημα εποπτείας των πανεπιστημίων, με στόχο την απομάκρυνση φορέων που είχαν κατηγορηθεί για πολιτικοποίηση, καθώς και μέτρα για την ενίσχυση της παρακολούθησης του τρόπου με τον οποίο χρησιμοποιούνται τα χρήματα της ΕΕ.

Η Κομισιόν έχει επισημάνει εδώ και χρόνια ότι η εκταμίευση ευρωπαϊκών πόρων προς την Ουγγαρία εξαρτάται από την εκπλήρωση συγκεκριμένων προϋποθέσεων που αφορούν, μεταξύ άλλων, τη δικαστική ανεξαρτησία, τις δημόσιες συμβάσεις, τη σύγκρουση συμφερόντων και την καταπολέμηση της διαφθοράς.

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, δήλωσε ότι η Ουγγαρία έχει λάβει «σημαντικά μέτρα» για την ενίσχυση του κράτους δικαίου και την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης, υποστηρίζοντας ότι οι μεταρρυθμίσεις αρχίζουν να αποδίδουν.

Από τα παγωμένα κονδύλια στην αποδέσμευση δισεκατομμυρίων

Η απόφαση για τα 4,2 δισ. ευρώ έρχεται σε συνέχεια μιας ευρύτερης διαδικασίας αποκατάστασης της πρόσβασης της Ουγγαρίας στα ευρωπαϊκά ταμεία.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν γίνει γνωστά, οι μεταρρυθμίσεις είχαν ήδη συμβάλει στην αποδέσμευση περίπου 10 δισ. ευρώ από τα κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης, με την ουγγρική κυβέρνηση να αναμένει την εκταμίευσή τους υπό την προϋπόθεση της ολοκλήρωσης των απαιτούμενων διαδικασιών και της επικύρωσης των σχετικών μεταρρυθμίσεων και έργων.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει ότι το ουγγρικό σχέδιο ανάκαμψης περιλαμβάνει 47 επενδυτικές κατευθύνσεις και 67 μεταρρυθμίσεις, με συνολικά 6,512 δισ. ευρώ σε επιχορηγήσεις και 3,918 δισ. ευρώ σε δάνεια από τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.

Εφόσον ολοκληρωθούν οι επόμενες διαδικασίες, η Ουγγαρία θα έχει αποκτήσει πρόσβαση στο μεγαλύτερο μέρος των σχεδόν 17 δισ. ευρώ που είχαν βρεθεί υπό περιορισμό εξαιτίας των διαφωνιών με τις Βρυξέλλες κατά την περίοδο Όρμπαν.

Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη δημοσιονομική σημασία για τη νέα κυβέρνηση, καθώς η οικονομική κατάσταση της χώρας παραμένει πιεσμένη.

Στο 7,5% του ΑΕΠ το έλλειμμα

Η ουγγρική κυβέρνηση αντιμετωπίζει σημαντικές δημοσιονομικές πιέσεις, με το δημοσιονομικό έλλειμμα να αναμένεται να διαμορφωθεί φέτος στο 7,5% του ΑΕΠ.

Το οικονομικό επιτελείο του Πέτερ Μαγιάρ έχει θέσει ως στόχο τη σταδιακή μείωση του ελλείμματος στο 3% του ΑΕΠ έως το 2030, στο πλαίσιο της προσπάθειας της χώρας να προσεγγίσει τα δημοσιονομικά κριτήρια που απαιτούνται για την υιοθέτηση του ευρώ.

Η Ουγγαρία εξακολουθεί, πάντως, να βρίσκεται σε διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος σε επίπεδο ΕΕ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταγράφει ενεργή διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος για τη χώρα και συνεχή παρακολούθηση της δημοσιονομικής της πορείας.

Η επιστροφή των ευρωπαϊκών πόρων αποκτά επομένως ιδιαίτερη σημασία για τον κρατικό προϋπολογισμό, καθώς τα κεφάλαια μπορούν να χρηματοδοτήσουν επενδύσεις και έργα χωρίς να επιβαρύνουν στον ίδιο βαθμό τα δημόσια οικονομικά.

Τι παραμένει «παγωμένο»

Παρά την πρόοδο, δεν έχουν αρθεί όλοι οι περιορισμοί που έχουν επιβληθεί στην Ουγγαρία.

Περίπου 2,2 δισ. ευρώ παραμένουν δεσμευμένα λόγω εκκρεμοτήτων που συνδέονται με την ακαδημαϊκή ελευθερία, ενώ επιπλέον 500 εκατ. ευρώ παραμένουν υπό περιορισμό εν αναμονή της έγκρισης νέου νομοθετικού πλαισίου για την προστασία των παιδιών.

Η Κομισιόν εξακολουθεί να παρακολουθεί την εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων, καθώς η αποδέσμευση των χρηματοδοτήσεων δεν αποτελεί μόνιμη και χωρίς όρους απόφαση. Η Επιτροπή έχει καταστήσει σαφές ότι μπορεί να επανέλθει σε περιορισμούς εάν διαπιστωθεί ότι οι προϋποθέσεις του κράτους δικαίου δεν τηρούνται στην πράξη.

Παράλληλα, η Ουγγαρία συνεχίζει να αντιμετωπίζει διαμάχη με την ΕΕ για το μεταναστευτικό και το σύστημα ασύλου. Η χώρα καταβάλλει ημερήσιο πρόστιμο 1 εκατ. ευρώ στα ευρωπαϊκά ταμεία λόγω μη συμμόρφωσης με απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με την πολιτική ασύλου.

Ο επόμενος στόχος: τα ευρωπαϊκά κονδύλια για την άμυνα

Η κυβέρνηση Μαγιάρ έχει θέσει ως επόμενο στόχο την πρόσβαση σε μέρος των αδιάθετων πόρων του ευρωπαϊκού ταμείου άμυνας, συνολικού ύψους 150 δισ. ευρώ.

Η Ουγγαρία είναι, σύμφωνα με το υπό εξέταση σχέδιο, η μοναδική χώρα της ΕΕ της οποίας το σχετικό εθνικό σχέδιο δεν έχει ακόμη εγκριθεί.

Η Βουδαπέστη αναμένεται να καταθέσει νέο σχέδιο προκειμένου να διεκδικήσει πρόσβαση σε μέρος αυτών των χρηματοδοτήσεων, προσθέτοντας ακόμη ένα μέτωπο στις προσπάθειές της να αποκαταστήσει πλήρως την πρόσβαση στους ευρωπαϊκούς πόρους.

Στόχος της κυβέρνησης είναι να επιλύσει έως το τέλος του έτους και τις υπόλοιπες εκκρεμότητες με τις Βρυξέλλες, μεταξύ των οποίων το ημερήσιο πρόστιμο για το άσυλο και οι απαιτήσεις που συνδέονται με το νέο πλαίσιο προστασίας των παιδιών.

Επιστροφή φοιτητών και ερευνητών στα ευρωπαϊκά προγράμματα

Ιδιαίτερη συμβολική και πρακτική σημασία έχει, παράλληλα, η επανένταξη Ούγγρων φοιτητών και ερευνητών στα ευρωπαϊκά εκπαιδευτικά προγράμματα.

Η συμμετοχή της Ουγγαρίας στο Erasmus είχε περιοριστεί εξαιτίας των προβλημάτων που είχαν εντοπιστεί στη λειτουργία των λεγόμενων ιδρυμάτων δημόσιου συμφέροντος και στις δομές διοίκησης των πανεπιστημίων.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε συνδέσει την πρόσβαση σε ευρωπαϊκά προγράμματα με ζητήματα ακαδημαϊκής ελευθερίας και σύγκρουσης συμφερόντων. Οι σχετικές μεταρρυθμίσεις αποτελούν πλέον μέρος της ευρύτερης προσπάθειας της νέας κυβέρνησης να αποκαταστήσει την πρόσβαση της χώρας στα ευρωπαϊκά εργαλεία χρηματοδότησης και συνεργασίας.

Η εξέλιξη σηματοδοτεί έτσι μια σημαντική αλλαγή στη σχέση Βουδαπέστης και Βρυξελλών, με την Ουγγαρία να επιχειρεί να μετατρέψει τις μεταρρυθμίσεις στο κράτος δικαίου σε πρόσβαση σε ευρωπαϊκούς πόρους, ενώ η ΕΕ εξακολουθεί να διατηρεί μηχανισμούς ελέγχου για τις εκκρεμότητες που παραμένουν.

Η διαδικασία δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί: η αποδέσμευση των 4,2 δισ. ευρώ συνδέεται με την προβλεπόμενη έγκριση από τα κράτη-μέλη, ενώ σειρά άλλων κονδυλίων εξακολουθεί να τελεί υπό περιορισμό.