Ιστορικό ράλι στις τιμές του πετρελαίου
Σε αυτό το πλαίσιο, το αμερικανικό αργό πετρέλαιο West Texas Intermediate (WTI) κατέγραψε εντυπωσιακή άνοδο την Παρασκευή, εν μέσω αυξανόμενων ανησυχιών για σοβαρές διαταραχές στην παγκόσμια αγορά ενέργειας. Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του WTI εκτινάχθηκαν κατά 12,21%, δηλαδή κατά 9,89 δολάρια, κλείνοντας στα 90,90 δολάρια το βαρέλι.
Παρόμοια ήταν η εικόνα και για το Brent, το διεθνές σημείο αναφοράς των τιμών πετρελαίου, το οποίο σημείωσε άνοδο 8,93%, ή 7,28 δολάρια, διαμορφούμενο στα 93,04 δολάρια το βαρέλι.
Σε εβδομαδιαία βάση, το αμερικανικό αργό κατέγραψε άνοδο 35,63%, που αποτελεί τη μεγαλύτερη εβδομαδιαία αύξηση από τότε που ξεκίνησε η διαπραγμάτευση των συγκεκριμένων συμβολαίων το 1983. Το Brent ενισχύθηκε περίπου κατά 28%, σημειώνοντας τη μεγαλύτερη εβδομαδιαία άνοδο από τον Απρίλιο του 2020, όταν η αγορά πετρελαίου είχε αναστατωθεί από την πανδημία.
Η άνοδος αυτή αντανακλά την αυξανόμενη ανησυχία των επενδυτών ότι η πολεμική σύγκρουση στη Μέση Ανατολή μπορεί να προκαλέσει σοβαρές διαταραχές στην προσφορά πετρελαίου και φυσικού αερίου σε παγκόσμιο επίπεδο.
Ο πόλεμος και ο κίνδυνος ενεργειακής κρίσης
Η ένταση κλιμακώθηκε περαιτέρω μετά τη δήλωση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ την Παρασκευή, ο οποίος ζήτησε την άνευ όρων παράδοση του Ιράν. Η δήλωση αυτή ενίσχυσε τους φόβους ότι η σύγκρουση μπορεί να παραταθεί και να προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στην παγκόσμια αγορά ενέργειας.
Ήδη η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ – έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαδρόμους στον κόσμο – έχει σχεδόν σταματήσει. Από το στενό αυτό διέρχεται καθημερινά περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου.
Ο υπουργός Ενέργειας του Κατάρ, Σαάντ αλ-Καάμπι, προειδοποίησε ότι οι τιμές του αργού θα μπορούσαν να εκτοξευθούν έως και στα 150 δολάρια το βαρέλι μέσα στις επόμενες εβδομάδες εάν τα δεξαμενόπλοια συνεχίσουν να μην μπορούν να διέρχονται από το στρατηγικό αυτό πέρασμα.
Όπως δήλωσε στους Financial Times, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να «ρίξει τις οικονομίες όλου του κόσμου». Ο ίδιος εκτίμησε ότι σύντομα πολλοί εξαγωγείς ενέργειας στην περιοχή του Κόλπου θα αναγκαστούν να επικαλεστούν ρήτρα ανωτέρας βίας (force majeure), απαλλασσόμενοι από τις συμβατικές τους υποχρεώσεις λόγω έκτακτων συνθηκών.
Ακόμη κι αν οι συγκρούσεις σταματήσουν άμεσα, η επαναφορά της παραγωγής στα κανονικά επίπεδα θα μπορούσε να διαρκέσει εβδομάδες ή και μήνες.
Διακοπές παραγωγής και φόβοι για νέα άνοδο τιμών
Οι επιπτώσεις του πολέμου στην παραγωγή πετρελαίου αρχίζουν ήδη να γίνονται αισθητές. Σύμφωνα με δύο Ιρακινούς αξιωματούχους που μίλησαν στο Reuters, το Ιράκ έχει ήδη διακόψει παραγωγή ύψους 1,5 εκατομμυρίου βαρελιών την ημέρα.
Παράλληλα, το Κουβέιτ ξεκίνησε να μειώνει την παραγωγή του καθώς οι διαθέσιμοι χώροι αποθήκευσης έχουν αρχίσει να γεμίζουν, σύμφωνα με πηγές που επικαλείται η Wall Street Journal.
Αναλυτές της JPMorgan προειδοποιούν, όπως μεταδίδει το BBC, ότι η αγορά πετρελαίου μεταβαίνει πλέον από την τιμολόγηση γεωπολιτικού κινδύνου σε μια πραγματική επιχειρησιακή κρίση εφοδιασμού. Όπως ανέφερε σε ενημέρωση προς πελάτες της η επικεφαλής έρευνας εμπορευμάτων της τράπεζας, Νατάσα Κανέβα, η μείωση της παραγωγής θα μπορούσε να φτάσει τα 6 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως έως το τέλος της επόμενης εβδομάδας εάν δεν αποκατασταθεί η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ.
Η JPMorgan εκτιμά επίσης ότι τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ενδέχεται να αντιμετωπίσουν περιορισμούς στην προσφορά ήδη από τις επόμενες ημέρες.
Σε μια προσπάθεια να περιορίσει την κρίση, η αμερικανική κυβέρνηση ανακοίνωσε πρόγραμμα ασφάλισης ύψους 20 δισεκατομμυρίων δολαρίων για δεξαμενόπλοια που δραστηριοποιούνται στον Περσικό Κόλπο. Ωστόσο, το μέτρο δεν κατάφερε να καθησυχάσει τις αγορές.
Παγκόσμιες οικονομικές συνέπειες
Οι πρώτες επιπτώσεις έχουν ήδη αρχίσει να εμφανίζονται στις τιμές καυσίμων. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η μέση τιμή της απλής βενζίνης αυξήθηκε κατά σχεδόν 27 σεντ μέσα σε μία εβδομάδα, φτάνοντας τα 3,25 δολάρια ανά γαλόνι.
Η σύγκρουση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν εισήλθε την Παρασκευή στην έβδομη ημέρα της, με τον Αμερικανό υπουργό Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ να δηλώνει ότι οι ΗΠΑ «μόλις άρχισαν να πολεμούν», απορρίπτοντας την εκτίμηση ότι η Ουάσινγκτον δεν μπορεί να αντέξει έναν παρατεταμένο πόλεμο.
Αναλυτές προειδοποιούν ότι η διάρκεια της κρίσης θα καθορίσει και το εύρος των οικονομικών επιπτώσεων. Σύμφωνα με τον Χόρχε Λεόν της Rystad Energy, ο κόσμος βρίσκεται «στο όριο μεταξύ μιας σύντομης ενεργειακής κρίσης και μιας μεγάλης παγκόσμιας οικονομικής αναταραχής».
Εάν η κατάσταση διαρκέσει περισσότερο από δύο εβδομάδες, οι πιθανότητες για σοβαρές επιπτώσεις στο παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα και στην οικονομία αυξάνονται σημαντικά.
Χώρες όπως η Κίνα, η Ινδία και η Ιαπωνία – από τους μεγαλύτερους εισαγωγείς πετρελαίου που διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ – θα μπορούσαν να επηρεαστούν ιδιαίτερα έντονα.
Παρότι η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα διαθέτουν αγωγούς που επιτρέπουν τη μεταφορά πετρελαίου χωρίς τη χρήση του συγκεκριμένου θαλάσσιου περάσματος, οι αναλυτές προειδοποιούν ότι όσο αυξάνεται η απειλή για τα πλοία στην περιοχή, τόσο θα αυξάνεται και το κόστος μεταφοράς και ασφάλισης του πετρελαίου.
Σε περίπτωση που οι τιμές ξεπεράσουν σταθερά τα 100 δολάρια το βαρέλι, πολλές κυβερνήσεις αναμένεται να προχωρήσουν σε απελευθέρωση στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου, όπως είχε συμβεί μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία.
Πάντως, σύμφωνα με την επενδυτική στρατηγό Λίντσεϊ Τζέιμς της Quilter, το πιο ακραίο σενάριο θα ήταν μια πλήρης και παρατεταμένη διακοπή παραγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου στον Περσικό Κόλπο.
Οι αγορές, προς το παρόν, φαίνεται να εκτιμούν ότι η κρίση θα επιλυθεί σχετικά γρήγορα. Ωστόσο, όπως επισημαίνουν οι αναλυτές, κάθε επιπλέον ημέρα σύγκρουσης αυξάνει τον κίνδυνο μιας βαθύτερης ενεργειακής και οικονομικής κρίσης σε παγκόσμιο επίπεδο.
