Πιο αναλυτικά, σύμφωνα με την έρευνα EU-SILC και τον δείκτη AROPE1, ο κίνδυνος φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού στον γενικό πληθυσμό στην Ελλάδα διαμορφώθηκε στο 26,9%, κατατάσσοντας τη χώρα στην 3η θέση μεταξύ των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μετά τη Βουλγαρία (30,3%) και τη Ρουμανία (27,9%). Ο αντίστοιχος ευρωπαϊκός μέσος όρος διαμορφώθηκε στο 21,0%.
Ως προς τον παιδικό πληθυσμό, ο ίδιος δείκτης δείχνει ότι το 2024 ο κίνδυνος φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού στην Ελλάδα παρουσίασε μικρή μείωση σε σχέση με το 2023, διαμορφούμενος στο 27,9%, έναντι 28,1% το προηγούμενο έτος.
Ωστόσο, παρά τη μεταβολή αυτή, η Ελλάδα εξακολουθεί να συγκαταλέγεται στις χώρες με τα υψηλότερα ποσοστά στην Ευρωπαϊκή Ένωση, καταλαμβάνοντας την 4η θέση μετά τη Βουλγαρία (35,1%), την Ισπανία (34,6%) και τη Ρουμανία (33,8%), ενώ ο αντίστοιχος ευρωπαϊκός μέσος όρος ανέρχεται στο 24,2%.
Παράλληλα, σύμφωνα με τον Δείκτη Πολυδιάστατης Παιδικής Φτώχειας του ΚΕΠΕ, ο οποίος στηρίζεται σε ανάλυση πρωτογενών μικροδεδομένων σε τοπικό επίπεδο, το ποσοστό της πολυδιάστατης παιδικής φτώχειας για την περίοδο 2024–2025 στην Ελλάδα ανέρχεται στο 5,5%.
Ποιες περιφέρειες «πρωταγωνιστούν» στην παιδική φτώχεια
Η Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας καταγράφει το υψηλότερο ποσοστό πολυδιάστατης παιδικής φτώχειας (8,56%), ενώ ακολουθούν οι Περιφέρειες Αττικής (6,74%), Θεσσαλίας (6,25%) και Ιονίων Νήσων (6,25%).
Οι έντονες διαπεριφερειακές ανισότητες που προκύπτουν καταδεικνύουν ότι, οι περιφέρειες με τα υψηλότερα ποσοστά πολυδιάστατης παιδικής φτώχειας χρειάζεται να αναπτύξουν ολοκληρωμένα σχέδια δράσης.
Τα ανωτέρω ευρήματα αναδεικνύουν – όπως τονίζεται σε ανάλυση του ΚΕΠΕ – τη σημασία της ύπαρξης εργαλείων μέτρησης που υπερβαίνουν την εθνική κλίμακα και επιτρέπουν τη συστηματική ανάλυση της παιδικής φτώχειας σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Υπό αυτό το πρίσμα, η ύπαρξη αξιόπιστων, συγκρίσιμων και χωρικά αναλυτικών εργαλείων μέτρησης, βασισμένων σε ανάλυση πρωτογενών μικροδεδομένων, καθίσταται κρίσιμη για τον τεκμηριωμένο σχεδιασμό πολιτικών, την ιεράρχηση αναγκών και την ενεργοποίηση στοχευμένων παρεμβάσεων.
Έτσι, ο σχετικός Δείκτης του ΚΕΠΕ μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο τεκμηρίωσης για την ενεργοποίηση και τον στοχευμένο σχεδιασμό Τοπικών Σχεδίων Δράσης, ιδίως σε Περιφέρειες όπου παρατηρείται αυξημένη ένταση του φαινομένου.
Η παιδική φτώχεια στα Ιόνια νησιά
Σύμφωνα με το ΚΕΠΕ, η έλλειψη της Γενικής Παιδικής Ευημερίας στην Περιφέρεια Ιόνιων Νήσων, για το σχολικό έτος 2024−2025 εκτιμάται στο 6,25%. Η έλλειψη της Οικονομικής Παιδικής Ευημερίας (Οικονομική Παιδική Φτώχεια) διαμορφώνεται στο 12,50%, ενώ η έλλειψη της Μη Οικονομικής (Μη Οικονομική Παιδική Φτώχεια) είναι υψηλότερη και ανέρχεται στο 13,39%.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει ότι το υψηλότερο ποσοστό παιδιών (27,27%) στερείται την οικονομική ευημερία σε μονογονεϊκές οικογένειες με τη μητέρα ως επικεφαλής. Αυτό, όπως τονίζεται στο report του ΚΕΠΕ, υποδηλώνει την ευρύτερη ανάγκη να διασφαλιστεί ισχυρότερα η ισότητα των φύλων στην ελληνική κοινωνία. Παράλληλα, ιδιαίτερο προβληματισμό προκαλεί το γεγονός ότι τα παιδιά που βιώνουν μη οικονομική φτώχεια, αλλά και πολυδιάστατη φτώχεια κινδυνεύουν να απωλέσουν σε μεγάλο βαθμό την αίσθηση της ευτυχίας τους.
Εξετάζοντας σε βάθος, την οικονομική παιδική φτώχεια σε μονογονεϊκά νοικοκυριά με τη μητέρα ως επικεφαλής, διαπιστώνεται ότι αυτή συνδέεται με τις δυσχερείς συνθήκες διαβίωσης στο σπίτι, αλλά και με την ανεργία του νοικοκυριού. Η ανεργία οδηγεί σε διάβρωση της παροχής κατάλληλων υλικών συνθηκών διαβίωσης για τα παιδιά, όπως για παράδειγμα, την ανεπάρκεια διατήρησης ενός σπιτιού διαρκώς ζεστού, κ.ά. Το μεγαλύτερο ποσοστό άνεργων γυναικών που μεγαλώνουν μόνες τα παιδιά τους, σε σύγκριση με άνεργους άνδρες που επίσης μεγαλώνουν μόνοι τα παιδιά τους, ίσως υποδηλώνει την ανάγκη ευαισθητοποίησης της τοπικής κοινωνίας ως προς τις μόνες μητέρες, ώστε να υποστηρίζονται περισσότερο κατά τη διαδικασία εύρεσης εργασίας.
Το ΚΕΠΕ, λοιπόν, σημειώνει ότι είναι απαραίτητο να ληφθούν δραστικά μέτρα υποστήριξης άνεργων γυναικών που μεγαλώνουν μόνες τα παιδιά τους, ως προς το να βρουν άμεσα μια εργασία, ενώ μέτρα χρειάζονται και για τους άνεργους άνδρες που επίσης στηρίζουν μονογονεϊκές οικογένειες.
Ακόμη, αξίζει να σημειωθεί ότι τα παιδιά σε ανάγκη και ιδιαίτερα τα παιδιά που αντιμετωπίζουν σοβαρές στερήσεις στέγασης/κατοικίας είναι περισσότερο συγκεντρωμένα σε μη κεντρικούς δήμους με χαρακτηριστικά γεωγραφικής απομόνωσης, έντονης νησιωτικότητας ή/και περιορισμένης προσβασιμότητας και μάλιστα με ισχυρή στατιστική σημαντικότητα.
Επομένως, το ΚΕΠΕ προτείνει οι Δήμοι να ταξινομηθούν ανάλογα με τα χαρακτηριστικά τους σε κεντρικούς και μη κεντρικούς, και η έμφαση κατά την ανάπτυξη των τοπικών σχεδίων δράσης για την αντιμετώπιση της παιδικής φτώχειας να δοθεί κυρίως στους μη κεντρικούς.
Τα παιδιά με μεταναστευτικό ή προσφυγικό υπόβαθρο και τα παιδιά Ρομά, αντιμετωπίζουν σοβαρές στερήσεις σε επίπεδο διατροφής. Ωστόσο, έντονους προβληματισμούς εγείρει το γεγονός ότι η παιδική φτώχεια υπό το πρίσμα της κατάλληλης ποιοτικά και ποσοτικά διατροφής, είναι η μεγαλύτερη μεταξύ των υπόλοιπων προσδιοριστικών παραγόντων της παιδικής φτώχειας. Αυτό υποδηλώνει ότι, εκτός από την ανωτέρω ομάδα-στόχο, θα πρέπει να υιοθετηθούν και οριζόντια μέτρα στην Περιφέρεια των Ιόνιων Νήσων για την αντιμετώπιση της παιδικής φτώχειας σε όρους διατροφής.
Προτεινόμενο σχέδιο δράσης
Σύμφωνα με τις παραπάνω παρατηρήσεις, το σχέδιο δράσει που προτείνεται στο report του ΚΕΠΕ περιλαμβάνει τόσο οριζόντια μέτρα όσο και στοχευμένα, τα οποία διαφοροποιούνται ανάλογα με την ομάδα-στόχο, τη γεωγραφική κατανομή και χαρτογράφηση της φτώχειας σε κεντρικούς και μη κεντρικούς δήμους, καθώς και το είδος της παιδικής στέρησης.
Α) Προτεινόμενα (Προαιρετικά) Οριζόντια Μέτρα:
- Ένα βασικό, εισοδηματικό πρώτο βοήθημα για κάθε παιδί, ανεξαρτήτως εισοδηματικών ή άλλων κριτηρίων.
- Δωρεάν παροχή ποιοτικών αθλητικών και καλλιτεχνικών δραστηριοτήτων σε κάθε παιδί, ανεξαρτήτως εισοδηματικών ή άλλων κριτηρίων.
- Παροχή ποιοτικών σχολικών γευμάτων σε κάθε παιδί, ανεξαρτήτως σχολικής βαθμίδας και εισοδηματικών κριτηρίων.
- Κατάργηση του ΦΠΑ στα βασικά είδη παιδικής διατροφής και διεύρυνση της λίστας των προϊόντων που θεωρούνται παιδική διατροφή.
Β) Προτεινόμενα (Προαιρετικά) Στοχευμένα Μέτρα:
- Επιδόματα ή άλλες πρωτοβουλίες που στοχεύουν στη διασφάλιση κατάλληλων συνθηκών διαβίωσης, και αφορούν παιδιά που αντιμετωπίζουν σοβαρές στερήσεις στέγασης/κατοικίας και παιδιά που διαβιούν σε επισφαλείς οικογενειακές καταστάσεις, θα πρέπει να απευθύνονται σε μονογονεϊκές οικογένειες με τη μητέρα ως επικεφαλής, καθώς και σε νοικοκυριά με παιδιά που διαμένουν σε μη κεντρικούς δήμους με χαρακτηριστικά γεωγραφικής απομόνωσης, έντονης νησιωτικότητας ή/και περιορισμένης προσβασιμότητας, χωρίς εισοδηματικά ή άλλα κριτήρια.
- Υποστήριξη της ένταξης στην απασχόληση μητέρων που μεγαλώνουν μόνες τα παιδιά τους, μέσω της ευαισθητοποίησης της τοπικής κοινωνίας και της προώθησης της ισότητας των φύλων.
- Επιδόματα ή άλλες πρωτοβουλίες που στοχεύουν στη διασφάλιση της κατάλληλης ποιοτικά και ποσοτικά διατροφής θα πρέπει να απευθύνονται σε νοικοκυριά με μεταναστευτικό ή προσφυγικό υπόβαθρο με εξαρτώμενα τέκνα, χωρίς εισοδηματικά ή άλλα κριτήρια. Το μέτρο αυτό κρίνεται συμπληρωματικό και παράλληλο προς τα ανωτέρω οριζόντια μέτρα για τη διατροφή, και απευθύνεται συγκεκριμένα στα παιδιά με μεταναστευτικό ή προσφυγικό υπόβαθρο και στα παιδιά Ρομά.
- Διαρκής και απρόσκοπτη πρόσβαση σε δωρεάν υπηρεσίες υγείας υψηλής ποιότητας, ιδίως σε οδοντιατρικές, οδοντοτεχνικές και τυχόν άλλες ιατρικές ανάγκες που δεν καλύπτονται επαρκώς από το δημόσιο σύστημα υγείας, για όλα τα παιδιά οικογενειών με τρία τέκνα και άνω, συμπεριλαμβανομένων των παιδιών με αναπηρία και των παιδιών που αντιμετωπίζουν προβλήματα ψυχικής υγείας, χωρίς εισοδηματικά ή άλλα κριτήρια.
Σύμφωνα με το ΚΕΠΕ, τα ανωτέρω, προτεινόμενα μέτρα εξασφαλίζουν πλήρως όλα τα παιδιά σε ανάγκη στην Περιφέρεια Ιονίων Νήσων, σύμφωνα με τις ομάδες-στόχους παιδιών που ορίζονται στην Ευρωπαϊκή Εγγύηση για το Παιδί, υπό το πρίσμα ενός ολοκληρωμένου σχεδίου δράσης αντιμετώπισης της παιδικής φτώχειας . Με τον τρόπο αυτό, διασφαλίζεται η ορθή κατανομή των διαθέσιμων πόρων, αποφεύγοντας σπατάλες και ενισχύοντας την αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων.
Η προσέγγιση αυτή συμβάλλει στον περιορισμό της δυσανάλογης χρηματοδότησης δαπανηρών ενδιάμεσων μηχανισμών, διασφαλίζοντας ότι οι διαθέσιμοι πόροι κατευθύνονται κατά προτεραιότητα απευθείας στα παιδιά που τους έχουν πραγματικά ανάγκη. Προκειμένου να καταστεί επιτυχής η αντιμετώπιση της παιδικής φτώχειας, θα πρέπει να εξευρεθούν οι κατάλληλοι πόροι, ώστε τα μέτρα αυτά να καταστούν μόνιμα και όχι περιορισμένης διάρκειας, στο πλαίσιο μίας μόνο προγραμματικής περιόδου.
