Η έκθεση καταγράφει για 11η συνεχόμενη χρονιά περισσότερες χώρες να παρουσιάζουν δημοκρατική οπισθοδρόμηση παρά βελτίωση, γεγονός που, σύμφωνα με τους συντάκτες της, συνιστά τη μεγαλύτερη περίοδο συνεχούς υποχώρησης από την έναρξη της σχετικής καταγραφής.
Η ετήσια μελέτη του διακυβερνητικού οργανισμού, με έδρα τη Στοκχόλμη, θεωρείται μία από τις πλέον ολοκληρωμένες αξιολογήσεις της παγκόσμιας δημοκρατίας. Καλύπτει 174 χώρες και εξετάζει τη δημοκρατική τους επίδοση σε βάθος 50 ετών, από το 1975.
Πίεση στο κράτος δικαίου
Σύμφωνα με τα ευρήματα της International IDEA, η δικαστική ανεξαρτησία, η αξιοπιστία των εκλογών, η ελευθερία της έκφρασης, η ελευθερία του Τύπου και η πρόσβαση στη δικαιοσύνη έχουν υποχωρήσει σε ιδιαίτερα χαμηλά επίπεδα σε παγκόσμια κλίμακα.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί, σύμφωνα με την έκθεση, η κατάσταση του κράτους δικαίου, το οποίο αναδεικνύεται στον πιο αδύναμο τομέα της δημοκρατίας για το 2025. Συνολικά 71 χώρες, που αντιστοιχούν στο 41% των χωρών που αξιολογήθηκαν, κατατάσσονται στις χώρες με χαμηλές επιδόσεις, ενώ σε 29 χώρες καταγράφηκε περαιτέρω επιδείνωση.
Οι συντάκτες της έκθεσης υποστηρίζουν ότι οι παγκόσμιες προκλήσεις για τη δημοκρατία εντάθηκαν το 2025 και επηρεάστηκαν, μεταξύ άλλων, από τις πολιτικές εξελίξεις στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Όπως αναφέρεται στην έκθεση, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ συγκέντρωσε σημαντικές εξουσίες στην εκτελεστική εξουσία και τις αξιοποίησε για την προώθηση συγκεκριμένων πολιτικών στόχων και την αντιμετώπιση πολιτικών αντιπάλων. Κατά την International IDEA, οι εξελίξεις αυτές είχαν ευρύτερες επιπτώσεις στο κράτος δικαίου, τόσο στο εσωτερικό των ΗΠΑ όσο και σε διεθνές επίπεδο, ενώ δοκιμάστηκαν και μακροχρόνιες συμμαχίες και πολυμερείς συνεργασίες.
Δημοκρατία και κίνδυνος συγκρούσεων
Ο γενικός γραμματέας της International IDEA, Κέβιν Κάσας-Σαμόρα, προειδοποίησε ότι η υποχώρηση της δημοκρατίας συνδέεται με αυξημένους κινδύνους για την ασφάλεια και τις διεθνείς συγκρούσεις.
«Το βασικό μήνυμα από την έρευνά μας είναι ότι η επένδυση στη δημοκρατία θα πρέπει να βρίσκεται στο επίκεντρο της στρατηγικής ασφαλείας κάθε χώρας», ανέφερε, υποστηρίζοντας ότι η σχέση μεταξύ της επιδείνωσης της δημοκρατικής ποιότητας και της αύξησης των συγκρούσεων δεν αποτυπώνεται επαρκώς ούτε στη χάραξη πολιτικής ούτε στον δημόσιο διάλογο.
Τα στοιχεία του Προγράμματος Δεδομένων Συγκρούσεων της Ουψάλα, που λειτουργεί στο Πανεπιστήμιο της Ουψάλα στη Σουηδία, καταγράφουν, παράλληλα, ότι το 2025 ήταν το πιο βίαιο έτος που έχει καταγραφεί στο αρχείο του, το οποίο ξεκινά το 1946.
Οι θετικές εξελίξεις
Παρά τη συνολικά αρνητική εικόνα, η έκθεση καταγράφει και ορισμένες θετικές εξελίξεις. Στην Αυστραλία, μεταξύ άλλων, προωθήθηκαν διαδικασίες διαβούλευσης με τους πολίτες για ζητήματα όπως η αντιμετώπιση του ρατσισμού και η προστασία της ιδιωτικής ζωής των παιδιών στο διαδίκτυο.
Στη Συρία, η ανατροπή του καθεστώτος του Μπασάρ αλ-Άσαντ καταγράφεται επίσης ως σημαντική πολιτική αλλαγή, ενώ στο Μπαγκλαντές, το Νεπάλ και τη Σρι Λάνκα μαζικές κινητοποιήσεις, στις οποίες πρωταγωνίστησαν νέοι, οδήγησαν στην απομάκρυνση ηγετών με μακρά παραμονή στην εξουσία.
Ωστόσο, η International IDEA επισημαίνει ότι η μετάβαση από τις πολιτικές ανατροπές σε ουσιαστικές και εκτεταμένες θεσμικές μεταρρυθμίσεις παραμένει δύσκολη.
Οι ΗΠΑ στη λίστα των δημοκρατιών σε οπισθοδρόμηση
Ο Κάσας-Σαμόρα ανέφερε ότι η International IDEA ενέταξε για πρώτη φορά τις ΗΠΑ στην κατηγορία των δημοκρατιών που παρουσιάζουν οπισθοδρόμηση το 2021, υποστηρίζοντας ότι η επιδείνωση της δημοκρατικής ποιότητας στη χώρα ήταν ήδη εμφανής από το 2019.
«Ό,τι συμβαίνει στις ΗΠΑ γίνεται παγκόσμιο», δήλωσε, εκφράζοντας παράλληλα ανησυχία για την εξάπλωση της αμφισβήτησης των εκλογικών διαδικασιών.
Η International IDEA αξιολογεί τις χώρες με βάση ένα σύστημα δημοκρατικών δεικτών που καλύπτει πέντε δεκαετίες και τις κατατάσσει σε τρεις ευρύτερες κατηγορίες: δημοκρατίες, «υβριδικές» κυβερνήσεις και αυταρχικά καθεστώτα.
Παρά τη γενικότερη επιδείνωση, ο Κάσας-Σαμόρα υπογράμμισε ότι η τάση δεν είναι αναπόφευκτο να συνεχιστεί. Όπως ανέφερε, η ποιότητα της δημοκρατίας μπορεί να βελτιωθεί, καθώς οι πολιτικές εξελίξεις σε έναν ασταθή κόσμο μπορούν να δημιουργήσουν νέα περιθώρια για θετικές αλλαγές.
