Η αποκοπή της ομαλής ενεργειακής ροής προκάλεσε προσωρινό «πάγωμα» στις περισσότερες οικονομικές και κοινωνικές δραστηριότητες της Ιβηρικής, ιδιαίτερα στην Ισπανία, όπου κηρύχθηκε κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Σε ορισμένες περιοχές χρειάστηκε να περάσουν δεκάδες ώρες για να αποκατασταθεί πλήρως η λειτουργία της ροής ρεύματος.
Το τεχνικό σκέλος του ενεργειακού ατυχήματος
Οι εικασίες για τα αίτια του blackout ξεκίνησαν πριν καν αποκατασταθεί η ροή. Το ενδεχόμενο κυβερνοεπίθεσης απορρίφθηκε σχετικά γρήγορα, ενώ η εξήγηση περί σπάνιου ατμοσφαιρικού φαινομένου δεν φάνηκε να πείθει. Ορισμένες φωνές υποστήριξαν ότι η ζημιά προκλήθηκε από την παραγωγή ΑΠΕ, ενώ τέθηκαν επίσης ερωτήματα για την κατάσταση του ευρωπαϊκού ενεργειακού δικτύου συνολικά.
Όσο οι ισπανικές αρμόδιες αρχές ερευνούσαν ακόμη τα αίτια γύρω από το blackout της Ιβηρικής, το Reporter.gr συνομίλησε με τον Ομότιμο Καθηγητή του ΕΜΠ, Πρώην Πρόεδρο και Διευθύνων Σύμβουλο της ΔΕΔΔΗΕ και Πρόεδρο της EE CIGRE Νίκο Χατζηαργυρίου, ώστε να μας παρουσιάσει το τεχνικό πλαίσιο του blackout:
«Στις 12:20 περίπου εμφανίσθηκαν ταλαντώσεις χαμηλής συχνότητας στο ευρωπαϊκό σύστημα, οι οποίες δεν είναι ακόμα γνωστό τι τις προκάλεσε και αν είχαν κάποια επίδραση στο blackout. Μετά από 12 λεπτά περίπου και συγκεκριμένα στις 12:32:57, 12:33:16 και 12:33:18, αποσυνδέθηκαν από το σύστημα 3 μονάδες παραγωγής στη Νοτιοδυτική Ισπανία συνολικής ισχύος 2.2 GW, κατά πάσα πιθανότητα λόγω υπερτάσεων. Υπερτάσεις είχαν παρατηρηθεί και σε άλλες περιπτώσεις πριν από τις συγκεκριμένες διαταραχές απώλειες της παραγωγής και μάλιστα 3 μήνες πριν είχαν προκαλέσει την αποσύνδεση ενός πυρηνικού σταθμού 1 GW.
Ως αποτέλεσμα της μειωμένης παραγωγής μειώθηκε η συχνότητα και παρατηρήθηκε αύξηση της τάσης στην Ισπανία και Πορτογαλία, η οποία ενδεχομένως να έβγαλε εκτός και άλλες μονάδες παραγωγής Στις 12:33:20 άνοιξε η διασυνδετική γραμμή Ισπανίας/Γαλλίας το πιθανότερο λόγω απώλειας συγχρονισμού των δύο συστημάτων, αποκόπτοντας το Ιβηρικό σύστημα από το Ευρωπαϊκό (νησιδοποίηση). Ακολούθησε μαζική αποσύνδεση μονάδων διεσπαρμένης παραγωγής (~15 GW) σε ευρεία γεωγραφική περιοχή, και ως αποτέλεσμα το σύστημα κατέρρευσε αμέσως μετά στις 12:33:24».
Παράλληλα, ο Ομότιμος Καθηγητής του ΕΜΠ δεν θεωρεί βάσιμη τη σύγκριση του blackout στην Ιβηρική με το ζήτημα της πλεονάζουσας παραγωγής ΑΠΕ που αντιμετωπίζει κατά καιρούς το Ελληνικό Σύστημα.
«Φαίνεται ότι αυτό το blackout δεν έχει σχέση με το πρόβλημα της πλεονάζουσας παραγωγής των ΑΠΕ που αντιμετωπίζει το Ελληνικό Σύστημα σε περιόδους χαμηλού φορτίου. Υπάρχουν, ωστόσο, μια σειρά ερωτήματα τα οποία δεν έχουν απαντηθεί ακόμα με βεβαιότητα. π.χ. δεν είμαστε βέβαιοι γιατί άνοιξε η διασυνδετική γραμμή Ισπανίας-Γαλλίας. Επίσης, αν και μετά την πτώση της συχνότητας και το άνοιγμα της διασύνδεσης φαίνεται να ενεργοποιήθηκαν όλες οι βαθμίδες προστασίας αποκοπής φορτίου, το σύστημα δεν ισορρόπησε, όπως είχε συμβεί σε αντίστοιχη νησιδοποίηση τον Ιούλιο του 2021».
Το πόρισμα των ισπανικών αρχών
Η παραπάνω εκτίμηση του κ. Χατζυαργυρίου είχε γίνει πριν την πρόσφατη δημοσιοποίηση του πορίσματος των ισπανικών αρχών για τα αίτια του blackout.
Υπενθυμίζεται ότι o πρωθυπουργός της Ισπανίας Πέδρο Σάντσες είχε άμεσα προχωρήσει σε σύσταση επιτροπής για διερεύνηση των αιτιών του blackout. Το πρώτο επίσημο πόρισμα παρουσιάστηκε από την Υπουργό Οικολογικής Μετάβασης Σάρα Άαχεσεν την Τρίτη (17/6).
Σύμφωνα με τις επίσημες εκτιμήσεις της επιτροπής, το blackout προκλήθηκε από φαινόμενα υπερτάσεων στο ισπανικό δίκτυο, με αποτέλεσμα την πρόκληση αλυσιδωτής αντίδρασης που «έριξε» σύστημα. Στην έκθεση επιρρίπτονται επίσης ευθύνες στους διαχειριστές του δικτύου.
Επιπλέον, η Άαχεσεν απέρριψε εκ νέου τον ισχυρισμό ότι το blackout προκλήθηκε από υπερπαραγωγή ΑΠΕ. Από τα πρώτα συμπεράσματα των ισπανικών αρχών αναδεικνύεται η πολυσύνθετη αιτία του γεγονότος.
Σε νέα επικοινωνία του Reporter.gr ο κ. Χατζηαργυρίου σχολιάζει αναφορικά με τα συμπεράσματα που προκύπτουν από το πόρισμα που παρουσίασε η ισπανική κυβέρνηση:
«Η πρόσφατη έκθεση της RED ELECTRICA μας δίνει περισσότερες πληροφορίες για το blackout και ξεκαθαρίζει τα αρχικά του στάδια.
Συγκεκριμένα το σύστημα όντως αντιμετώπισε χαμηλής συχνότητας ταλαντώσεις πριν το blackout. Αυτές οδήγησαν σε χειρισμούς σύνδεσης νέων γραμμών και μείωσης των ροών στη Γαλλία με αποτέλεσμα την εμφάνιση των υπερτάσεων που προκάλεσαν την αποσύνδεση των πρώτων μονάδων παραγωγής με την ακολουθία των αλυσιδωτών γεγονότων. Συνολικά ήταν ένα πρόβλημα αστάθειας τάσεων και δεν είχε καμία σχέση με μειωμένη αδράνεια και ΑΠΕ. Θα έλεγα ότι η έκθεση της RED ELECTRICA επιβεβαιώνει την ανάγκη καλύτερου ελέγχου της τάσης, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης των ηλεκτρονικών μετατροπέων που συνδέουν τις ΑΠΕ».
Οι εικόνες χάους και το κόστος του blackout
Το blackout παρέλυσε, από τη μία στιγμή στην άλλη, ολόκληρη την οικονομική και κοινωνική ζωή της Ιβηρικής, με την Ισπανία να αντιμετωπίζει τα σοβαρότερα προβλήματα.
Πολλά δρομολόγια του σιδηρόδρομου αναβλήθηκαν. Στα αεροδρόμια υπήρξαν ακυρώσεις και τροποποιήσεις στα δρομολόγια των πτήσεων. Οι δρόμοι γέμισαν με αυτοκίνητα που δεν μπορούσαν να προσανατολιστούν καθώς το blackout «έριξε» ακόμη και τα φανάρια.
Χαρακτηριστικές είναι επίσης οι εικόνες εκείνης της ημέρας από τα σούπερ μάρκετ, πολλά εκ των οποίων βυθίστηκαν στο σκοτάδι, με τους καταναλωτές να κρατούν τα κινητά τους, έχοντας ενεργοποιήσει τη λειτουργία του φακού. Επιπλέον, προβλήματα προκλήθηκαν στη λειτουργία των νοσοκομείων, ενώ σε ορισμένες περιοχές παρέλυσε ακόμη και το τηλεφωνικό δίκτυο.
Σε δύσκολη θέση βρέθηκαν επίσης άνθρωποι που έτυχε να μην έχουν πάνω τους μετρητά, καθώς «πάγωσαν» σε μεγάλο βαθμό οι πληρωμές μέσω τραπεζικής κάρτας, τη στιγμή μάλιστα που δεν μπορούσαν να πραγματοποιηθούν αναλήψεις από τα ΑΤΜ. Όπως είναι φυσικό, η διακοπή της ροής ρεύματος ουσιαστικά έβαλε προσωρινό «λουκέτο» στις περισσότερες επιχειρήσεις.
Πέραν του γενικότερου χάους που προκλήθηκε, το κόστος του blackout κόστισε τόσο σε ανθρώπινες ζωές, όσο και σε οικονομικό επίπεδο.
Οι ισπανικές αρχές ανακοίνωσαν 7 θανάτους. Ένας θάνατος επιβεβαιώθηκε στην Πορτογαλία.
Όσον αφορά το οικονομικό τίμημα, η Ισπανική Συνομοσπονδία Επιχειρηματικών Οργανώσεων (CEOE) ανέφερε στις πρώτες εκτιμήσεις της ότι υπολόγιζε ζημιές ύψους 1,6 δισ. ευρώ. Στην Πορτογαλία το κόστος του blackout ενδέχεται να φτάσει στα 2 δισ. ευρώ σύμφωνα με την Πορτογαλική Βιομηχανική Ένωση (ΑΙΡ).
Ποια μέτρα πρόληψης μπορεί να πάρει το Ελληνικό Σύστημα Ενέργειας
Οι εικόνες και οι συνέπειες του blackout της Ιβηρικής γεννούν εύλογα το ερώτημα του πώς μπορεί το ελληνικό οικοσύστημα να περιορίσει τις πιθανότητες ενός ατυχήματος, που θα έθετε εκτός λειτουργίας τις ενεργειακές του υποδομές.
«Τα blackouts δε μπορούν να αποκλειστούν σε κανένα σύστημα, γιατί συνήθως οφείλονται σε ένα συνδυασμό απρόβλεπτων γεγονότων,» υπογραμμίζει ο κ. Χατζηαργυρίου σε σχετικό ερώτημα του Reporter.gr.
Προσθέτει ωστόσο ότι αυτό που μπορεί να γίνει είναι «να μειωθεί σημαντικά η πιθανότητα να συμβούν με κατάλληλη προετοιμασία και ενίσχυση του ελληνικού συστήματος. Ένα βασικό μέτρο είναι η σε βάθος κατανόηση και ενίσχυση της δυναμικής συμπεριφοράς του συστήματος με προσθήκη σύγχρονων πυκνωτών και την εφαρμογή νέων τεχνικών ελέγχου των ηλεκτρονικών μετατροπέων ώστε να στηρίζουν το δίκτυο και να παρέχουν εικονική αδράνεια από συσκευές αποθήκευσης ή και από μονάδες ΑΠΕ».
Ο κύριος Χατζηαργυρίου συμπληρώνει ακόμη ότι «εκτός της διαχείρισης της υπερπαραγωγής ΑΠΕ, η οποία αντιμετωπίζεται σήμερα με στοχευμένους περιορισμούς της παραγωγής τους, απαιτείται τακτική επαναρρύθμιση των προστασιών των σταθμών ΑΠΕ και ιδιαίτερα των διασπαρμένων μονάδων σύμφωνα με τα χαρακτηριστικά των εξελισσόμενων δικτύων, ώστε να αποφευχθεί η αιφνίδια απώλεια παραγωγής λόγω διαταραχών στη συχνότητα και τάση».
Ο Πρόεδρος της EE CIGRE προβάλει επίσης την ανάγκη χρήσης ψηφιακών τεχνολογιών για καλύτερη διαχείριση των εκτάκτων καταστάσεων: «Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να ενισχυθούν τα συστήματα εποπτείας και ελέγχου των συστημάτων μεταφοράς και δικτύων διανομής με νέες ψηφιακές τεχνολογίες, ώστε να μπορούν να διαχειρίζονται έκτακτες καταστάσεις και καταστάσεις με υψηλή αβεβαιότητα που προέρχεται από την στοχαστική παραγωγή των ΑΠΕ. Τέτοιες τεχνολογίες περιλαμβάνουν συστήματα τηλεδιαχείρισης για τον real-time έλεγχο των μονάδων και του δικτύου, φασιθέτες, εξελιγμένα εργαλεία προβλέψεων, συστήματα ανάλυσης δυναμικής ασφάλειας σε πραγματικό χρόνο, εφαρμογές τεχνητής μάθησης κτλ.».
Οι λόγοι για τους οποίους πρέπει να επιμείνουμε στις ΑΠΕ
Τέλος, ο κ. Χατζηαργυρίου εστιάζει στην ανάγκη συνέχισης στήριξης των ΑΠΕ, εξηγώντας ότι φαινόμενα blackout έχουν προκληθεί ανεξάρτητα από την χρήση τους και ότι εξακολουθούν αποτελούν την πιο ασφαλή και οικονομικά προσιτή μορφή ενέργειας.
«Τα blackouts δεν αποτελούν καινούργια φαινόμενα, έχουν σημειωθεί και στο παρελθόν σε όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένης της χώρας μας, και μάλιστα σε περιόδους χωρίς υψηλή διείσδυση ΑΠΕ. Θα πρέπει να τονίσουμε ότι η ασφαλής λειτουργία ενός συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας αποτελεί μια εξαιρετικά πολύπλοκη διαδικασία, αφού απαιτεί την κάθε στιγμή ισορροπία της παραγωγής και του φορτίου και τη διατήρηση της ευστάθειας των τάσεων και των γωνιών σε όλους τους ζυγούς κατά την κανονική λειτουργία του και ύστερα από διαταραχές. Η διείσδυση των ΑΠΕ περιπλέκει τη διαχείριση, λόγω της στοχαστικής παραγωγής τους και της διασύνδεσής τους μέσω ηλεκτρονικών μετατροπέων αλλά είναι επιβεβλημένη από την ανάγκη μείωσης των επιπτώσεων της παραγωγής ενέργειας στο περιβάλλον. Επιπλέον, οι ΑΠΕ ως εγχώρια πηγή ενέργειας συμβάλλουν στην ενεργειακή ασφάλεια της χώρας και αποτελούν την πιο οικονομική μορφή ενέργειας».
