Πιο αναλυτικά, στο πλαίσιο του πάνελ, «Η πρόκληση του παράνομου εμπορίου: Νέα στοιχεία, ρυθμιστικές πιέσεις και πολιτικές επιπτώσεις» (“The Illicit Trade Challenge: New Evidence, Regulatory Pressures and Policy Implications”), ο David Bird, Associate Director στη βρετανική KPMG, παρουσίασε στοιχεία αναφορικά με την ευρύτερη κατανάλωση προϊόντων νικοτίνης στην Ευρώπη την τελευταία πενταετία, εστιάζοντας παράλληλα και στην περίπτωση της Ελλάδας.
Σύμφωνα λοιπόν με τα στοιχεία που παρουσίασε, η κατανάλωση (νόμιμων) καπνικών προϊόντων στην Ευρώπη έχει μειωθεί κατά 4%. Η συγκεκριμένη μείωση οφείλεται ουσιαστικά στην πτώση κατά 5% των πωλήσεων στα τσιγάρα που έχουν παραχθεί με νόμιμο τρόπο.
Την ίδια στιγμή όμως, η κατανάλωση παράνομων καπνικών προϊόντων έχει αυξηθεί κατά 6%. Όπως επεσήμανε, η συγκεκριμένη αύξηση σχετίζεται κυρίως με προϊόντα απομίμησης πραγματικών brands καπνού. Η τάση αυτή έχει -όπως είναι αναμενόμενο- ιδιαίτερα σημαντικές φορολογικές και οικονομικές επιπτώσεις για την ΕΕ.
Ειδικότερα, όπως υπολογίζεται η ΕΕ στερήθηκε εντός του 2025 22 δισ. ευρώ σε φορολογικά έσοδα από το λαθρεμπόριο τσιγάρων.
Το γεγονός αυτό αποδίδεται σύμφωνα με τον ίδιο, στον καλύτερο συντονισμό, την οργάνωση, αλλά και την αποκέντρωση των δραστηριοτήτων των εγκληματικών οργανώσεων στο συγκεκριμένο πεδίο. Με άλλα λόγια, στον ιδιότυπο «επαγγελματισμό» τους.
Κατ’ επέκταση, μπορεί ορισμένες χώρες να μη συμμετέχουν στην κατανάλωση των συγκεκριμένων προϊόντων, ωστόσο μπορεί να συμβάλλουν είτε στη μεταφορά, είτε στην παραγωγή τους. Συνεπώς, πρόκειται για ένα ζήτημα που δημιουργεί σημαντικές προκλήσεις ως προς τον έλεγχο και τη ρύθμισή του.
Όσον αφορά τις χώρες όπου παρατηρείται η μεγαλύτερη κατανάλωση παράνομων προϊόντων καπνού, η Γαλλία έρχεται με μεγάλη διαφορά πρώτη (21 δισεκατομμύρια τσιγάρα καταναλώθηκαν το 2025), με το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ουκρανία να ακολουθούν.
Την ίδια ώρα, ενδιαφέρουσα είναι και η τάση της κατανάλωσης των θερμαινόμενων προϊόντων καπνού. Σύμφωνα με τα ίδια στοιχεία η κατανάλωσή τους έχει αυξηθεί στην Ευρώπη κατά 7%. Όσον αφορά τη χώρα μας, η Ελλάδα ανέρχεται τέταρτη στη συγκεκριμένη τάση με την αύξηση της χρήσης των συγκεκριμένων προϊόντων να ανέρχεται σε 17% το 2025. Το μερίδιο εδώ των λαθραίων εμπορευμάτων ανέρχεται σε μόλις 1%.
Η περίπτωση της Ελλάδας και η πρόκληση της φορολόγησης
Συνολικά, στην περίπτωση της Ελλάδας, η κατανάλωση παράνομων τσιγάρων έχει μειωθεί αισθητά -όπως και στην Ευρώπη. Η διαφορά όμως στην περίπτωση της χώρας μας είναι ότι η συγκεκριμένη μείωση ωθείται επί της ουσίας από τη μείωση της κατανάλωσης παράνομων καπνικών προϊόντων. Πρόκειται δηλαδή για την ακριβώς αντίστροφη τάση από εκείνη που επικρατεί στην Ευρώπη.
Όπως προκύπτει από τα παραπάνω στοιχεία, η μείωση της κατανάλωσης νόμιμων προϊόντων καπνού στην Ευρώπη δε «μεταφράζεται» αναγκαστικά και σε μείωση του καπνίσματος. Καθώς πολλοί είναι εκείνοι που αντί να εγκαταλείψουν το κάπνισμα διατηρούν την καπνιστική συνήθεια μέσω της αγοράς παράνομων και φθηνότερων προϊόντων που δεν υπόκεινται σε φορολόγηση.
Το γεγονός αυτό είναι που αναδεικνύει και την περιπλοκότητα του ζητήματος της φορολόγησης των προϊόντων καπνού. Η επιβάρυνση που συνιστά το κάπνισμα για τη δημόσια υγεία είναι δεδομένη, όπως και η σύνδεσή του με την πρόκληση καρδιαγγειακών νοσημάτων και καρκίνου.
Ωστόσο, όπως πολλοί υποστηρίζουν η περαιτέρω φορολόγηση των νόμιμων προϊόντων καπνού θα μπορούσε να εξελιχθεί σε «παγίδα», οδηγώντας μερίδα των καταναλωτών στη μαύρη αγορά, διατηρώντας τη δεδομένη επιβάρυνση για τα συστήματα υγείας και ωθώντας τους καταναλωτές σε παράνομα -και συνεπώς- πιο επικίνδυνα προϊόντα καπνού.
