Όπως αναφέρει το ΑΠΕ-ΜΠΕ, πρόκειται για έναν αλγόριθμο που μετρά τον βαθμό ομοιότητας μεταξύ διαφορετικών συνόλων δεδομένων. Στην πράξη, επιτρέπει στην εφορία να εντοπίζει κρυφές διασυνδέσεις ανάμεσα σε επιχειρήσεις, πρόσωπα και ΑΦΜ, αποκαλύπτοντας μοτίβα που δεν γίνονται αντιληπτά με τον παραδοσιακό έλεγχο.

Από το «κοινό μυστικό» στη συστηματική αποκάλυψη

Για δεκαετίες, στην αγορά κυκλοφορούσε ένα ανοιχτό μυστικό: εταιρείες δημιουργούνταν, συσσώρευαν χρέη προς το Δημόσιο και στη συνέχεια «έκλειναν», αφήνοντας πίσω τους απλήρωτους φόρους και εισφορές. Στη θέση τους εμφανιζόταν μια νέα επιχείρηση, συχνά με την ίδια δραστηριότητα, στην ίδια διεύθυνση, αλλά με διαφορετικό ΑΦΜ και διαφορετικό «υπεύθυνο».

Το κατάστημα συνέχιζε να λειτουργεί κανονικά, οι συναλλαγές προχωρούσαν χωρίς διακοπή και οι πελάτες δεν αντιλαμβάνονταν τίποτα. Στα μητρώα όμως της εφορίας, το προηγούμενο ΑΦΜ είχε «καεί», τα χρέη έμεναν ανείσπρακτα και οι πραγματικοί οργανωτές παρέμεναν στο απυρόβλητο.

Οι έλεγχοι μέχρι σήμερα ήταν αποσπασματικοί. Ακόμη κι όταν αποκαλυπτόταν ένα κομμάτι του κυκλώματος, το υπόλοιπο δίκτυο συνέχιζε να λειτουργεί. Ο λόγος ήταν απλός: ο κλασικός έλεγχος εξέταζε μία επιχείρηση τη φορά, χωρίς να μπορεί να «δει» το σύνολο των διασυνδέσεων.

Ο δείκτης Jaccard και η χαρτογράφηση δικτύων

Η νέα προσέγγιση αλλάζει τη φιλοσοφία των ελέγχων. Ο δείκτης Jaccard δεν εξετάζει μεμονωμένες εταιρείες, αλλά μετρά πόσο «μοιάζουν» μεταξύ τους διαφορετικά επιχειρηματικά σχήματα ως προς:

• τα φυσικά πρόσωπα που συμμετέχουν,
• τις διευθύνσεις εγκατάστασης,
• τους διαχειριστές και εκπροσώπους,
• τη διαδοχή ΑΦΜ,
• τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα συμπεριφοράς.

Όταν τα ίδια πρόσωπα ή οι ίδιες διευθύνσεις εμφανίζονται επανειλημμένα σε διαφορετικές εταιρείες που δημιουργούν χρέη και παύουν να λειτουργούν, το σύστημα «χτυπά συναγερμό». Το αποτέλεσμα είναι ένα πλέγμα διασυνδέσεων που αποκαλύπτει ολόκληρο το κύκλωμα και όχι απλώς έναν κρίκο της αλυσίδας.

Στόχος τα «ΑΦΜ μίας χρήσης»

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στα λεγόμενα «ΑΦΜ μίας χρήσης». Σε πολλές περιπτώσεις, αλλοδαποί ή πρόσωπα χωρίς ουσιαστική οικονομική δραστηριότητα – ακόμη και με κλεμμένα ή πλαστά στοιχεία ταυτότητας – εμφανίζονται ως διαχειριστές εταιρειών. Οι επιχειρήσεις δημιουργούν χρέη, τα ΑΦΜ εγκαταλείπονται και τα πρόσωπα εξαφανίζονται.

Έτσι, όταν οι αρχές αναζητούν μεγαλοοφειλέτες, εντοπίζουν «αχυράνθρωπους» χωρίς περιουσία και δυνατότητα αποπληρωμής, ενώ οι πραγματικοί ωφελούμενοι έχουν ήδη μεταφέρει τη δραστηριότητα σε νέο εταιρικό σχήμα.

Με το νέο μοντέλο, κάθε «γέννηση» και «θάνατος» εταιρείας αφήνει ψηφιακό αποτύπωμα. Ο αλγόριθμος αναλύει μαζικά τα δεδομένα και εντοπίζει επαναλαμβανόμενα μοτίβα σε κλίμακα που ο ανθρώπινος έλεγχος δεν θα μπορούσε να διαχειριστεί.

Από την έρευνα στην ταυτόχρονη έφοδο

Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά τη χρονική στιγμή της παρέμβασης. Ο επιτόπιος έλεγχος δεν θα ξεκινά για να «αναζητήσει» στοιχεία, αλλά θα ενεργοποιείται όταν η ψηφιακή ανάλυση έχει ήδη αποκαλύψει τη δομή του κυκλώματος.

Οι έφοδοι θα πραγματοποιούνται ταυτόχρονα σε όλα τα σημεία του δικτύου, με πλήρη εικόνα των διασυνδέσεων. Όπως σημειώνεται στη στρατηγική της ΑΑΔΕ, «τα δεδομένα αποκαλύπτουν τη δομή και οι έρευνες την επιβεβαιώνουν».

Με αυτόν τον τρόπο, η ΑΑΔΕ επιχειρεί να βάλει τέλος σε μια πρακτική δεκαετιών, δημιουργώντας ένα μόνιμο ψηφιακό «τείχος» απέναντι στις εικονικές εταιρείες και τα κυκλώματα με «αχυράνθρωπους». Το στοίχημα πλέον δεν είναι απλώς η αποκάλυψη μεμονωμένων παραβάσεων, αλλά η συνολική εξάρθρωση ολόκληρων δικτύων φοροδιαφυγής.