Κομβικό στοιχείο του νέου μοντέλου αποτελεί η αξιοποίηση Συμβάσεων Ενεργειακής Απόδοσης (ESCO). Στην πράξη, οι πάροχοι ενέργειας ή άλλοι ιδιώτες θα μπορούν να χρηματοδοτούν εξ ολοκλήρου τις παρεμβάσεις – από τα υλικά έως την εγκατάσταση.
Η αποπληρωμή θα γίνεται σταδιακά μέσω των λογαριασμών ηλεκτρικού ρεύματος (on-bill financing), με βάση την εξοικονόμηση ενέργειας που επιτυγχάνεται σε κάθε ακίνητο. Με τον τρόπο αυτό επιχειρείται να αρθεί το βασικό εμπόδιο συμμετοχής, δηλαδή η έλλειψη αρχικού κεφαλαίου από τα νοικοκυριά.
Ήδη, στα μέσα Μαρτίου, δέσμη 25 παρεμβάσεων συνολικού ύψους 5,3 δισ. ευρώ για την ενίσχυση 1,5 εκατ. ευάλωτων νοικοκυριών και 70.000 πολύ μικρών επιχειρήσεων προκειμένου να προχωρήσουν σε επενδύσεις ενεργειακής αναβάθμισης κτιρίων, την κοινωνική στέγαση και τις δημόσιες και ιδιωτικές μεταφορές παρουσίασαν σε κοινή συνέντευξη Τύπου ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Κωστής Χατζηδάκης, ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου και ο αναπληρωτής υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Νίκος Παπαθανάσης.
Πρόκειται για δράσεις που περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων προγράμματα «Εξοικονομώ» για ενεργειακή αναβάθμιση 62.000 κατοικιών και 10.000 μικρών επιχειρήσεων, εγκατάσταση 280.000 αντλιών θερμότητας και ηλιακών θερμοσιφώνων σε κατοικίες, ανέγερση 2.350 κατοικιών που θα στεγάσουν ευάλωτα νοικοκυριά, αύξηση έως και 100 ευρώ το χρόνο του επιδόματος θέρμανσης.
Σε διαβούλευση το νέο πλαίσιο
Καθοριστικό βήμα για όλα αυτά αποτελεί η δημόσια διαβούλευση που άνοιξε η Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ), η οποία προτείνει τροποποιήσεις στον Κώδικα Προμήθειας Ηλεκτρικής Ενέργειας.
Η πρόταση εισάγει νέο άρθρο που:
- επιτρέπει συμβάσεις ενεργειακής αναβάθμισης μεταξύ πελατών και παρόχων,
- δίνει τη δυνατότητα αποπληρωμής μέσω λογαριασμών ρεύματος,
- διασφαλίζει ότι η μη πληρωμή των σχετικών χρεώσεων δεν οδηγεί σε διακοπή ηλεκτροδότησης,
- κατοχυρώνει το δικαίωμα αλλαγής παρόχου χωρίς περιορισμούς.
Η διαβούλευση θα παραμείνει ανοικτή έως τις 22 Απριλίου 2026.
Αναλυτικά, τη Μεγάλη Πέμπτη, η Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων έθεσε σε δημόσια διαβούλευση πρόταση τροποποίησης του Κώδικα Προμήθειας Ηλεκτρικής Ενέργειας σε Πελάτες που αφορά αποκλειστικά τις πρόσθετες υπηρεσίες βελτίωσης ενεργειακής απόδοσης εγκατάστασης, σύμφωνα με το άρθρο 45 του ψηφισθέντος νομοσχεδίου «Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, Ταμείο Εκσυγχρονισμού και άλλες διατάξεις», με το οποίο προστέθηκε στο περιεχόμενο του Κώδικα Προμήθειας το σημείο «ιε) Σε περίπτωση συνομολόγησης όρων για την παροχή πρόσθετων υπηρεσιών, με σκοπό τη βελτίωση ενεργειακής απόδοσης της εγκατάστασης μεταξύ του προμηθευτή και του πελάτη, η αποπληρωμή του ανταλλάγματος παροχής των πρόσθετων αυτών υπηρεσιών μέσω του λογαριασμού κατανάλωσης του πελάτη», σε ενσωμάτωση του άρθρου 30 παρ. 3 της Οδηγίας (ΕΕ) 2023/1791 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 13ης Σεπτεμβρίου 2023 για την ενεργειακή απόδοση και την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2023/955.
Η πρόταση
Με βάση την πρόταση της Αρχής., μετά το άρθρο 24 του Κώδικα Προμήθειας Ηλεκτρικής Ενέργειας σε Πελάτες (ΦΕΚ Β’ 832/09.04.2013) προστίθεται νέο άρθρο 24Α ως εξής:
Άρθρο 24Α: Πρόσθετες υπηρεσίες βελτίωσης ενεργειακής απόδοσης Εγκατάστασης
- Ο ιδιοκτήτης ή ο νόμιμος χρήστης της εγκατάστασης δύναται να συνάπτει σύμβαση που αφορά πρόσθετες υπηρεσίες βελτίωσης ενεργειακής απόδοσης της εγκατάστασής του με Προμηθευτή Ηλεκτρικής Ενέργειας.
- Οι πρόσθετες υπηρεσίες βελτίωσης ενεργειακής απόδοσης της εγκατάστασης συνδέονται αποκλειστικά με τη συγκεκριμένη εγκατάσταση και όχι με το πρόσωπο του εκάστοτε χρήστη της εγκατάστασης ή πελάτη, εκτός εάν άλλως ρητώς προβλέπεται στη σύμβαση.
- Οι όροι αποπληρωμής χρηματοδότησης των πρόσθετων υπηρεσιών βελτίωσης ενεργειακής απόδοσης της εγκατάστασης δύνανται, κατόπιν ρητής και ειδικής συμφωνίας, να εξοφλούνται μέσω του λογαριασμού κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας της παροχής που αντιστοιχεί στην εν λόγω εγκατάσταση (on-bill repayment).
- Σε περίπτωση μερικής αποπληρωμής του Λογαριασμού Κατανάλωσης από τον Πελάτη που έχει συμφωνήσει στην παροχή προσθέτων υπηρεσιών της παραγράφου 1, η αποπληρωμή του κόστους των προσθέτων αυτών υπηρεσιών καταλογίζεται και εισπράττεται τελευταία, μετά την κάλυψη των Χρεώσεων Προμήθειας και των υποσυνόλων χρεώσεων Α. και Β. των Ρυθμιζόμενων Χρεώσεων της παραγράφου 4 του άρθρου 37 του παρόντος. Ο Προμηθευτής δεν δύναται να υποβάλλει στον αρμόδιο διαχειριστή εντολή απενεργοποίησης του μετρητή φορτίου σύμφωνα με το άρθρο 39 του παρόντος σε περίπτωση ύπαρξης ληξιπρόθεσμης οφειλής που αφορά στην παροχή πρόσθετων υπηρεσιών από τον Προμηθευτή αναφορικά με τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης της εγκατάστασης του χρήστη.
- Η συνομολόγηση πρόσθετων υπηρεσιών βελτίωσης ενεργειακής απόδοσης και η αποπληρωμή τους μέσω του λογαριασμού κατανάλωσης δεν δύναται να περιορίζει ή να παρεμποδίζει το δικαίωμα του Πελάτη να αλλάξει Προμηθευτή Ηλεκτρικής Ενέργειας, σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία.
- Σε περίπτωση αλλαγής Προμηθευτή, οι όροι αποπληρωμής των πρόσθετων υπηρεσιών βελτίωσης ενεργειακής απόδοσης εξακολουθούν να ισχύουν και δεν δύνανται να συνδέονται με την παροχή υπηρεσιών προμήθειας από συγκεκριμένο Προμηθευτή, εκτός εάν άλλως προβλέπεται ρητώς από ειδική διάταξη νόμου.
- Οι χρεώσεις αποπληρωμής που ενσωματώνονται στον λογαριασμό κατανάλωσης δεν συνιστούν χρεώσεις προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας και αναγράφονται διακριτώς, σύμφωνα με το άρθρο 37 του παρόντος Κώδικα.
Το στοιχείο (9) της παραγράφου 4 του άρθρου 37 του Κώδικα Προμήθειας Ηλεκτρικής Ενέργειας σε Πελάτες (ΦΕΚ Β’ 832/09.04.2013) τροποποιείται και αντικαθίσταται ως εξής:
(9) Διακριτή αναγραφή του καταβλητέου τιμήματος και των χρεώσεων που επιβάλλονται, σύμφωνα με την κατωτέρω ανάλυση, περιλαμβανομένων του καθαρού ποσού και του αναλογούντος φόρου κάθε χρέωσης, των μοναδιαίων τιμών υπολογισμού των Χρεώσεων Προμήθειας σε ευρώ ανά κιλοβατώρα ή σε ευρώ ανά μεγαβατώρα και επιμέρους άθροιση των ποσών ανά ομάδα χρεώσεων, με μία σαφή δήλωση ότι όλες οι πηγές ενέργειας μπορούν επίσης να επωφελούνται από κίνητρα που δεν χρηματοδοτούνται μέσω των εισφορών που αναφέρονται στην ανάλυση της τιμής:
Ομάδα Χρεώσεων Προμήθειας
α. Χρεώσεις για την προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας στο πλαίσιο της Σύμβασης Προμήθειας, των Ειδικών και Γενικών όρων που συνοδεύουν κάθε προϊόν, καθώς και διακριτή αναγραφή τυχόν τέλους που αφορά χρέωση που εμπίπτει στην ανωτέρω ομάδα χρεώσεων.
Ομάδα Ρυθμιζόμενων Χρεώσεων
Α. Σύστημα Μεταφοράς και Δίκτυο Διανομής
α. Χρέωση για τη χρήση του Συστήματος και για την κάλυψη των λειτουργικών δαπανών του Διαχειριστή του Συστήματος.
β. Χρέωση για τη χρήση του Δικτύου και για την κάλυψη των λειτουργικών δαπανών του αρμοδίου Διαχειριστή του Δικτύου.
Β. Φόροι, τέλη, εισφορές και χρεώσεις
α. Χρεώσεις για την παροχή Υπηρεσιών Κοινής Ωφελείας.
β. Ειδικό Τέλος Μείωσης Εκπομπών Αερίων Ρύπων.
γ. Τυχόν χρεώσεις για εκτέλεση εργασιών στην παροχή του Πελάτη.
δ. Λοιπές Χρεώσεις, όπως αυτές καθορίζονται σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία.
Γ. Χρεώσεις για πρόσθετες υπηρεσίες βελτίωσης ενεργειακής απόδοσης
α. Τυχόν χρεώσεις για προμήθεια εξοπλισμού και εκτέλεση εργασιών εγκατάστασής του στην εγκατάσταση του Πελάτη, με σκοπό την βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης της εγκατάστασής του.
β. Τυχόν χρεώσεις που αφορούν στη χρηματοδότηση εργασιών για την βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης της εγκατάστασης που συνδέεται με την παροχή του Πελάτη.
Οι χρεώσεις αυτές:
- αναγράφονται διακριτώς,
- δεν συγχέονται με τις Χρεώσεις Προμήθειας ή τις ρυθμιζόμενες χρεώσεις, και
- η μη καταβολή τους δεν συνιστά λόγο υποβολής εντολής αποκοπής της παροχής ή περιορισμού του δικαιώματος αλλαγής προμηθευτή.»
Αντιδράσεις
Πάντως, ήδη, καταγράφονται αντιδράσεις από τον κλάδο μηχανικών αλλά και επιχειρήσεων που ασχολούνται με τις ενεργειακές αναβαθμίσεις. Συγκεκριμενα, εκφράζονται φόβοι για δημιουργία ολιγοπωλιακών ή και καρτελικών συνθηκών στην αγορά. Συγκεκριμένα, υποστηρίζεται ότι δημιουργούνται συνθήκες έμμεσου αποκλεισμού μικρότερων επιχειρήσεων, με τους ενεργειακούς παρόχους να αποκτούν προνομιακή πρόσβαση στη χρηματοδότηση.
Με το νέο μοντέλο, όπως αναφέρεται, υπάρχει ο φόβος ότι οι τεχνικές λύσεις θα ενταχθούν σε «κλειστά πακέτα» των παρόχων, η τεχνική κρίση θα υποκατασταθεί από εμπορικά κριτήρια και η αγορά θα γίνει πιο συγκεντρωτική και λιγότερο ευέλικτη.
Επίσης, αναφέρεται, ότι μέχρι σήμερα, ο μηχανικός λειτουργούσε ως ανεξάρτητος σύμβουλος και βασικός σχεδιαστής των παρεμβάσεων. Με το νέο μοντέλο, υπάρχει ο φόβος ότι οι τεχνικές λύσεις θα ενταχθούν σε «κλειστά πακέτα» των παρόχων, η τεχνική κρίση θα υποκατασταθεί από εμπορικά κριτήρια και η αγορά θα γίνει πιο συγκεντρωτική και λιγότερο ευέλικτη.
Οι μέχρι τώρα προθεσμίες
Την ίδια ώρα τα προγράμματα «Εξοικονομώ» μπαίνουν στην τελική ευθεία με καταληκτική προθεσμία την 30η Ιουνίου. Όπως τόνισε ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, ο οποίος μιλώντας τη Μεγάλη Τετάρτη στον τηλεοπτικό σταθμό ΣΚΑΪ,, όσοι έχουν λάβει voucher πρέπει να προχωρήσουν άμεσα στην εξαργύρωσή τους και στην ολοκλήρωση των παρεμβάσεων.
Όπως σημείωσε, παραμένει μεγάλος αριθμός δικαιούχων που, αν και έχουν εξασφαλίσει την έγκριση, δεν έχουν προχωρήσει στις απαιτούμενες εργασίες, με αποτέλεσμα να βρίσκονται πλέον αντιμέτωποι με τον κίνδυνο απώλειας της επιδότησης.
Υπογράμμισε ότι η προθεσμία είναι ιδιαίτερα κρίσιμη, καθώς στις 30 Ιουνίου ολοκληρώνεται το Ταμείο Ανάκαμψης, κάτι που στην πράξη σημαίνει ότι όσα έργα δεν έχουν υλοποιηθεί έως τότε δεν θα μπορούν να χρηματοδοτηθούν.
Τα προγράμματα
Ήδη, δράσεις είναι σε εξέλιξη και πλέον μπαίνουν στην τελική ευθεία. Συγκεκριμένα, η ολοκλήρωση προγραμμάτων όπως τα «Φωτοβολταϊκά στη Στέγη» και «Φωτοβολταϊκά στο χωράφι», τα «Συστήματα Αποθήκευσης στις Επιχειρήσεις», τα έργα «Ενεργειακής απόδοσης επιχειρήσεων (τριτογενής τομέας)», καθώς και τα προγράμματα «Φοίβος» και «Αθηνά» για δημόσια κτίρια και η δράση «Ορεινά Τουριστικά Καταλύματα», τοποθετείται έως τις 30 Ιουνίου 2026.
Παράλληλα, τα προγράμματα «Αλλάζω Συσκευή για τις επιχειρήσεις» και «Produc-E Green» τελειώνουν την 31η Μαΐου 2026, ενώ το πρόγραμμα «Αλλάζω Σύστημα Θέρμανσης και Θερμοσίφωνα» την 25η Ιουνίου 2026.
Στο ίδιο πλαίσιο κινούνται και τα προγράμματα «Εξοικονομώ», τα οποία πλέον δεν δέχονται νέες αιτήσεις και βρίσκονται αποκλειστικά σε φάση υλοποίησης. Το «Εξοικονομώ 2021» οδεύει προς το τελικό του κλείσιμο με καταληκτική ημερομηνία την 30ή Απριλίου 2026, ενώ το «Εξοικονομώ 2023» ολοκληρώνεται οριστικά επίσης στις 30 Απριλίου 2026. Στο ίδιο χρονοδιάγραμμα εντάσσεται και το «Εξοικονομώ – Ανακαινίζω για Νέους».
Όσον αφορά στο «Εξοικονομώ 2025», αυτό, παρά τις καθυστερήσεις, βρίσκεται σε φάση υλοποίησης και πληρωμών, με καταληκτική ημερομηνία την 31η Μαΐου 2026 (αν και η αγορά ζητά παρατάσεις).
Σημειώνεται ότι ο προϋπολογισμός του προγράμματος αυξήθηκε σημαντικά το 2025 και διαμορφώνεται πλέον σε περίπου 924 εκατ. ευρώ, σχεδόν διπλασιασμένος σε σχέση με τον αρχικό σχεδιασμό. Οι δράσεις αυτές καλύπτουν νοικοκυριά, επιχειρήσεις και δημόσια κτίρια, με στόχο τη μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης και του λειτουργικού κόστους. Στο στάδιο που βρίσκονται σήμερα, το κρίσιμο ζητούμενο είναι η ολοκλήρωση των έργων, καθώς η απορρόφηση των πόρων συνδέεται άμεσα με αυστηρά χρονοδιαγράμματα.
