Σύμφωνα με το Guardian, οι θερμοκρασίες του αέρα κοντά στην επιφάνεια στη δυτική Ευρώπη, από τον Ιούνιο έως τον Αύγουστο, ήταν κατά 2,5 βαθμούς Κελσίου υψηλότερες από τον μέσο όρο της τελευταίας δεκαετίας, σύμφωνα με ενημερωμένη έκθεση της υπηρεσίας παρακολούθησης του κλίματος «Κοπέρνικος» της ΕΕ που δημοσιεύθηκε την Παρασκευή (2/10). Την ίδια ώρα, η ηπιότερη, αλλά και πάλι θανατηφόρα, ζέστη στην υπόλοιπη ήπειρο κατέστησε το φετινό καλοκαίρι το τρίτο θερμότερο που έχει καταγραφεί στην Ευρώπη.
Η διαπίστωση αυτή έρχεται καθώς ένα φαινόμενο Ελ Νίνιο πρωτοφανούς έντασης ενισχύεται, ανεβάζοντας τις παγκόσμιες θερμοκρασίες και εντείνοντας τα ακραία καιρικά φαινόμενα από τη Νότια Αμερική έως την Αυστραλία. Το φυσικό μοτίβο θέρμανσης των θαλασσών, το οποίο έχει ήδη σπάσει το ρεκόρ θερμοκρασίας, μήνες πριν από την αναμενόμενη κορύφωσή του στο τέλος του έτους, εκτιμάται ότι θα προκαλέσει σχεδόν μισό εκατομμύριο επιπλέον θανάτους που σχετίζονται με τη ζέστη έως το Φεβρουάριο.
Όπως επισημαίνει ο Guardian, στην Ευρώπη, όπου οι επιπτώσεις του Ελ Νίνιο γίνονται αισθητές κυρίως έμμεσα - για παράδειγμα, μέσω του πληθωρισμού ή των υψηλότερων τιμών στα τρόφιμα-, η έντονη ζέστη που σημειώθηκε αυτό το καλοκαίρι είναι αποτέλεσμα της ρύπανσης από τα ορυκτά καύσιμα, η οποία συσσωρεύεται στην ατμόσφαιρα.
Η έκθεση διαπίστωσε ότι τουλάχιστον το 60% της δυτικής Ευρώπης βίωσε θερμοκρασίες άνω των 30 βαθμών Κελσίου για 17 ημέρες αυτό το καλοκαίρι. Το 2003, μια χρονιά που επίσης χαρακτηρίστηκε από σφοδρό καύσωνα, το φαινόμενο είχε παρατηρηθεί για 11 ημέρες, ενώ το 2025 για μόλις επτά. Οι υψηλές θερμοκρασίες οδήγησαν σε αριθμό-ρεκόρ 13 ημερών «πολύ έντονης» θερμικής καταπόνησης στη δυτική Ευρώπη.
Η Ευρώπη βίωσε μια ασυνήθιστα πρώιμη έναρξη του καλοκαιρινού καιρού, όταν ένα ισχυρό κύμα καύσωνα προκάλεσε έκπληξη στους επιστήμονες του κλίματος στα τέλη Μαΐου, ενώ οι υψηλές θερμοκρασίες συνεχίστηκαν ακόμη και μέσα στον Σεπτέμβριο, σύμφωνα με την έκθεση. Οι επαναλαμβανόμενοι καύσωνες, οι οποίοι γίνονται θερμότεροι και συχνότεροι λόγω της κλιματικής κρίσης, προκάλεσαν τον θάνατο δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων σε ολόκληρη την ήπειρο, ενώ κατέστρεψαν σοδειές και οδήγησαν σε διακοπές λειτουργίας μονάδων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας.
«Οι συνέπειες επεκτάθηκαν πολύ πέρα από τα ρεκόρ θερμοκρασίας – επηρεάζοντας τη διαθεσιμότητα νερού, τα ενεργειακά συστήματα, τις μεταφορές, τα οικοσυστήματα και την ανθρώπινη υγεία», δήλωσε η Σαμάνθα Μπέρτζες, επιστήμονας του κλίματος στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Μεσοπρόθεσμων Μετεωρολογικών Προγνώσεων. «Καθώς το κλίμα συνεχίζει να θερμαίνεται, τέτοια φαινόμενα υπογραμμίζουν τη σημασία της ενίσχυσης της ανθεκτικότητας απέναντι σε ολοένα και πιο αλληλένδετους κλιματικούς κινδύνους».
Η ταυτόχρονη εκδήλωση ακραίας ζέστης, ξηρασίας και πυρκαγιών αποδείχθηκε ιδιαίτερα καταστροφική. Οι θερμοκρασίες στην επιφάνεια των ευρωπαϊκών θαλασσών κατέγραψαν επίσης ρεκόρ αυτό το καλοκαίρι, σύμφωνα με την έκθεση, ενώ οι ποταμοί της ηπείρου παρουσίασαν τις χαμηλότερες θερινές παροχές νερού εδώ και περισσότερα από 30 χρόνια. Ο ζεστός καιρός και η εκτεταμένη ξηρασία ευνόησαν την ανεξέλεγκτη εξάπλωση των δασικών πυρκαγιών.
Η σφοδρότητα των συνθηκών που ευνοούν την εκδήλωση και εξάπλωση πυρκαγιών το 2026 ήταν η χειρότερη που έχουν καταγράψει ποτέ οι επιστήμονες, σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιοποίησε την Τετάρτη το Ευρωπαϊκό Σύστημα Πληροφόρησης για τις Δασικές Πυρκαγιές. Μέχρι το τέλος Σεπτεμβρίου, είχαν καεί 680.000 εκτάρια, γεγονός που καθιστά το 2026 την τρίτη χειρότερη χρονιά που έχει καταγραφεί, πίσω από το 1 εκατομμύριο εκτάρια που είχαν καεί μέχρι το ίδιο χρονικό σημείο το 2025 και τα 768.000 εκτάρια που είχαν καεί το 2022.
Ο καπνός, μία από τις μεγαλύτερες περιβαλλοντικές απειλές για την ανθρώπινη υγεία, απελευθέρωσε στην ατμόσφαιρα κατά 30% περισσότερα λεπτά αιωρούμενα σωματίδια σε σχέση με το μέσο όρο των δύο τελευταίων δεκαετιών.
«Ειλικρινά, μετά το καλοκαίρι που μόλις περάσαμε, υπάρχουν ελάχιστα καινούργια πράγματα να πούμε», δήλωσε ο Ξαβιέρ Ροντό, επικεφαλής του προγράμματος για το κλίμα και την υγεία στο Ινστιτούτο Παγκόσμιας Υγείας της Βαρκελώνης, ο οποίος δεν συμμετείχε στην έκθεση. «Αυτή η έξαρση στον αριθμό και την ένταση των ακραίων καιρικών φαινομένων αποτελεί σαφή ένδειξη πρωτοφανών αλλαγών στο ευρωπαϊκό κλίμα, καθώς έχουν καταρριφθεί πολλά ρεκόρ, όχι μόνο σε τοπικό, αλλά και σε περιφερειακό και ηπειρωτικό επίπεδο».
Για να περιοριστούν οι επιπτώσεις της ζέστης, γιατροί και επιστήμονες του κλίματος έχουν καλέσει τις κυβερνήσεις να σταματήσουν την καύση ορυκτών καυσίμων, να τοποθετήσουν σκιάσεις στα κτίρια, να αυξήσουν το πράσινο στις πόλεις και να εγκαταστήσουν συστήματα κλιματισμού σε νοσοκομεία, σχολεία και μονάδες φροντίδας ηλικιωμένων.
