«Οι σχολικές αίθουσες αντικατοπτρίζουν την κατάσταση των μαιευτηρίων μας και τον αριθμό των γεννήσεων, ο οποίος, δυστυχώς, μειώνεται εδώ και δεκαετίες στη χώρα μας», δήλωσε η υπουργός Παιδείας και Θρησκευμάτων, Σοφία Ζαχαράκη, όπως μεταδίδουν οι Financial Times.

Στοιχεία του υπουργείου Παιδείας δείχνουν ότι ο αριθμός των μαθητών στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση έχει μειωθεί κατά περισσότερους από 111.000 τα τελευταία επτά χρόνια — πτώση 19% από το 2018. «Η μείωση συντελείται πολύ γρήγορα, και στην Ελλάδα είναι εξαιρετικά απότομη», είπε η Αλεξάνδρα Τραγάκη, καθηγήτρια οικονομικής δημογραφίας στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Σήμερα, λιγότεροι άνθρωποι βρίσκονται σε αναπαραγωγική ηλικία σε σχέση με τις προηγούμενες δεκαετίες, σημείωσε.

Λουκέτο σε 766 σχολεία

Φέτος, 766 από τα 14.857 σχολεία της Ελλάδας θα αναστείλουν τη λειτουργία τους, καθώς δεν πληρούν το νόμιμο ελάχιστο των 15 μαθητών. Τα περισσότερα είναι δημοτικά, αν και τα κλεισίματα αυξάνονται σε όλες τις βαθμίδες. Ορισμένα ιδρύματα μπορεί να επαναλειτουργήσουν εάν οι αριθμοί ανακάμψουν μέσα σε τρία χρόνια, ωστόσο τα περισσότερα όχι. Εξαίρεση γίνεται για τα νησιά κοντά στην Τουρκία και τις παραμεθόριες περιοχές, όπου τα σχολεία διατηρούνται ανοιχτά ακόμη και με μικρό αριθμό μαθητών.

Υπάρχουν, ωστόσο, και εξαιρέσεις. Στην Ψέριμο, ένα μικρό νησί των Δωδεκανήσων, το σχολείο θα ανοίξει για πρώτη φορά από το 2009 — για δύο παιδιά στο δημοτικό και τρία στο νηπιαγωγείο.

«Κρατάμε σχολεία ανοιχτά με λιγότερους μαθητές απ’ ό,τι ορίζει ο νόμος — μια δαπανηρή απόφαση, αλλά θεωρούμε ότι είναι αναγκαία», ανέφερε η Ζαχαράκη.

Απότομη δημογραφική πτώση λόγω οικονομικής κρίσης

Η απότομη δημογραφική πτώση της Ελλάδας ξεκίνησε κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης της δεκαετίας του 2010. Από το 2011, οι θάνατοι ξεπερνούν σταθερά τις γεννήσεις. Μεταξύ των απογραφών του 2001 και του 2021, ο αριθμός των γυναικών στην κύρια αναπαραγωγική ηλικία 20-40 ετών μειώθηκε κατά 500.000, ήτοι 31%.

Σε συνδυασμό με την έξοδο μορφωμένων Ελλήνων στο εξωτερικό για ένα καλύτερο μέλλον στα χρόνια της κρίσης, το αποτέλεσμα ήταν η απότομη μείωση των δυνητικών γονέων.

Μέχρι το 2022, οι ετήσιες γεννήσεις είχαν πέσει κάτω από τις 80.000, ενώ το 2023 οι θάνατοι ήταν σχεδόν διπλάσιοι. Οι Ελληνίδες αποκτούν πλέον το πρώτο τους παιδί σε μέση ηλικία άνω των 32 ετών. Η γονιμότητα έχει υποχωρήσει στο 1,35 — ένα από τα χαμηλότερα ποσοστά στην Ευρώπη — ενώ οι γεννήσεις εκτός γάμου παραμένουν σπάνιες.

Οι αρχές αναγνωρίζουν τις επιπτώσεις των σχολικών κλεισιμάτων, ιδιαίτερα σε αγροτικές περιοχές, όπου ορισμένα παιδιά μπορεί να χρειάζεται να διανύουν έως και 80 χλμ. καθημερινά. Ωστόσο, αναλυτές λένε ότι τα οικονομικά κίνητρα από μόνα τους είναι απίθανο να αντιστρέψουν την τάση.

«Κανένα παιδί δεν θα μείνει χωρίς πρόσβαση στην εκπαίδευση, όσο απομακρυσμένο κι αν είναι το σπίτι του», τόνισε η Ζαχαράκη.

Άλλες βιομηχανοποιημένες χώρες με ισχυρά συστήματα πρόνοιας και υψηλής ποιότητας παιδική φροντίδα, όπως η Δανία και η Σουηδία, έχουν επίσης δυσκολευτεί να αυξήσουν τη γονιμότητα πάνω από το επίπεδο αναπλήρωσης.