Με φόντο την εσωτερική καταστολή, ο πρόεδρος της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δήλωσε σε ομιλία του στις αρχές του μήνα: «Στόχος μας είναι μια μεγάλη και ισχυρή Τουρκία. Αποστολή μας είναι να οικοδομήσουμε τον αιώνα της Τουρκίας σε όλη του τη δόξα. Πυξίδα μας είναι οι αρχαίες αξίες μας που μας κάνουν αυτό που είμαστε».
Στην πραγματικότητα, ο Ερντογάν πέταξε το γάντι σε άλλες δυνάμεις της Μέσης Ανατολής - το Ισραήλ, το Ιράν και τη Σαουδική Αραβία - που φιλοδοξούν να αποκτήσουν περιφερειακή ηγεμονία, σχολιάζεται σε ανάλυση του nationalinterest.org.
Η χρόνια «αντιπάθεια» του Ερντογάν στο Ισραήλ
Αυτό ήταν στα σκαριά εδώ και αρκετό καιρό. Ο αντισημιτισμός του Ερντογάν εκδηλώθηκε όταν, ως νεαρός, ήταν επικεφαλής του τμήματος νεολαίας του ισλαμιστικού Κόμματος Εθνικής Σωτηρίας (MSP), του οποίου ηγείτο ο Νεκμετίν Ερμπακάν, ο πατέρας του πολιτικού Ισλάμ στην Τουρκία. Έγραψε, σκηνοθέτησε και έπαιξε επίσης σε ένα θεατρικό έργο με τίτλο «Mas-Kom-Yah» (Μασόνος-Κομμουνιστής-Εβραίος).
Η υποστήριξη του Ερντογάν προς τη Χαμάς, την οποία έχει χαρακτηρίσει «όχι τρομοκρατική οργάνωση, αλλά ομάδα απελευθέρωσης και μουτζαχεντίν που μάχεται για να προστατεύσει τη γη και τους πολίτες της», προέρχεται από την επίσημη πρόσκλησή του στον ηγέτη της Χαλέντ Μασάλ να επισκεφθεί την Άγκυρα το 2006.
Ο Ερντογάν επέρριψε την ευθύνη για τις διαδηλώσεις στο πάρκο Γκεζί το 2013, οι οποίες αποτέλεσαν την πρώτη σοβαρή απειλή για το καθεστώς του, στο «λόμπι των επιτοκίων». Ένα τουρκικό δικαστήριο επέβαλε μάλιστα στον ακτιβιστή Οσμάν Καβάλα, ιδρυτικό μέλος του Ιδρύματος Ανοιχτής Κοινωνίας στην Τουρκία, το οποίο δημιουργήθηκε από τον «διάσημο Ούγγρο Εβραίο» Τζορτζ Σόρος, ποινή ισόβιας κάθειρξης επειδή βρισκόταν πίσω από τις διαδηλώσεις.
Ο Ερντογάν μιλάει επίσης σε ένα δίωρο αφιέρωμα, «Ο εγκέφαλος», που προβλήθηκε σε φιλοκυβερνητικό κανάλι το 2015, το οποίο ισχυρίζεται ότι ένας εγκέφαλος, προερχόμενος από το Ισραήλ, σχεδιάζει την παγκόσμια κυριαρχία.
Ένα βίντεο διάρκειας 4 λεπτών, «Το κόκκινο μήλο», που κυκλοφόρησε από τη Διεύθυνση Επικοινωνιών της Τουρκίας το 2020, καθιστά σαφείς τις προθέσεις της Τουρκίας. Σε αυτό, ο Ερντογάν απαγγέλλει τους πρώτους στίχους της Σούρα αλ-Φαθ («για τη νίκη») από το Κοράνι και το βίντεο τελειώνει με ένα πλάνο του τζαμιού Αλ-Άκσα στην Ιερουσαλήμ, το οποίο ο Ερντογάν έχει υποσχεθεί να απελευθερώσει από το Ισραήλ.
Στα τέλη Μαρτίου του 2025, σε μια ομιλία του στο Eid al-Fitr προς το εκκλησίασμα του τζαμιού Camlica στην Κωνσταντινούπολη, το μεγαλύτερο τζαμί της Τουρκίας που χτίστηκε από την κυβέρνηση του AKP, ο Ερντογάν είπε: "Είθε ο Κύριος να κάνει το σιωνιστικό Ισραήλ Καταστράφηκε και καταστράφηκε!"
Όπως γράφει ο αμυντικός συνεργάτης Paul Iddon, ενώ το Ισραήλ και το Ιράν συμμετείχαν στον πόλεμο των δώδεκα ημερών, ο Ερντογάν ήταν απασχολημένος με τη συνέχιση της σημαντικής ενίσχυσης των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων.
Ενίσχυση της σουνιτικής-εθνικιστικής ρητορικής του Ερντογάν
Ο Asli Aydintasbas, διευθυντής του Turkey Project στο Brookings Institution, προειδοποιεί ότι η Τουρκία και το Ισραήλ κινδυνεύουν να διολισθήσουν προς την αντιπαράθεση, καθώς η κυβέρνηση Ερντογάν ενισχύει τη σουνιτική ισλαμιστική και εθνικιστική ρητορική της, ενώ το Ισραήλ επιδιώκει στρατιωτική κυριαρχία στο Λίβανο, τη Γάζα και τη Συρία.
Ο ρόλος των ΗΠΑ στην περιοχή έχει υπονομευθεί τόσο από την απόσυρση από τη συμφωνία JCPOA όσο και από τα χτυπήματα του Ιουνίου στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν. Υπάρχει επίσης το ερώτημα αν είναι διατεθειμένες να αποσύρουν την υποστήριξή τους προς τους Κούρδους συμμάχους τους στη βόρεια Συρία.
Πριν από έξι χρόνια, ο Ερντογάν δήλωσε σε στρατιωτική ακαδημία της Άγκυρας: «Εάν δεν έχετε αρκετή στρατιωτική, πολιτική και οικονομική ισχύ, θα πρέπει να γνωρίζετε ότι κανείς δεν θα σας πάρει στα σοβαρά». Με την τρέχουσα αύξηση των όπλων, υπάρχει κάθε λόγος να το κάνει.
Η 6η στρατιωτική δύναμη παγκοσμίως οι ΗΠΑ και οι συναλλαγές για … Eurofighter
Φέτος, ο δείκτης Global Fire Power κατέταξε την Τουρκία στην ένατη θέση μεταξύ των 10 κορυφαίων παγκόσμιων στρατιωτικών δυνάμεων. Σε μια στρατιωτική ενημέρωση, οι Financial Times έκριναν ότι η Τουρκία είναι ζωτικής σημασίας για την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Η Τουρκία δεν αργεί να αξιοποιήσει αυτή την ευκαιρία και πιέζει για δύο βασικές αμυντικές συμφωνίες: ένα συμπαραγόμενο σύστημα αντιπυραυλικής άμυνας SAMP/T με τη Γαλλία και τη Γερμανία και την απόκτηση των αεροσκαφών Eurofighter Typhoon.
Για να εξασφαλίσει την πρώτη συμφωνία, ο Ερντογάν προσπάθησε να ξεπεράσει τις αντιρρήσεις του Γάλλου προέδρου Μακρόν λόγω των διαφορών της Τουρκίας με την Ελλάδα και την Κύπρο στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Γερμανία έχει προφανώς ξεπεράσει τις αντιρρήσεις της για μια συμφωνία για το Eurofighter. Το Ηνωμένο Βασίλειο, που επιθυμεί διακαώς μια συμφωνία ελεύθερου εμπορίου μετά το Brexit, είναι έτοιμο να συμπεριλάβει μια στρατηγική διάσταση. Η πρωτοβουλία του Βρετανού πρωθυπουργού Κιρ Στάρμερ για τη δημιουργία «ενός συνασπισμού των προθύμων» ειρηνευτικής δύναμης για την Ουκρανία αποδείχτηκε ότι ήταν μια υγρή βολή. Ωστόσο, ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν δήλωσε ότι η Τουρκία ενδιαφέρεται να συμπεριληφθεί στην ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας.
Οι προϋποθέσεις για συμμετοχή τρίτων στο Readiness 2030
Τον Μάρτιο, η ΕΕ παρουσίασε το σχέδιό της, Readiness 2030 (προηγουμένως γνωστό ως ReArm Europe), για την αύξηση των αμυντικών δαπανών κατά σχεδόν 650 δισεκατομμύρια ευρώ και την παροχή επιπλέον 150 δισεκατομμυρίων ευρώ σε δάνεια (SAFE). Το μέσο SAFE επιτρέπει σε τρίτες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Τουρκίας ως υποψήφιας χώρας, να συμμετάσχουν σε κοινές προμήθειες, για τις οποίες η Τουρκία, με την αναπτυσσόμενη αμυντική βιομηχανία της, έχει σαφές ενδιαφέρον.
Ωστόσο, υπάρχουν δύο προϋποθέσεις για τη συμμετοχή τρίτων. Πρώτον, καμία χώρα δεν μπορεί να απειλήσει τα συμφέροντα της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή οποιουδήποτε κράτους μέλους της. Δεύτερον, η συμμετοχή αυτή χρειάζεται ομόφωνη έγκριση.
H ελληνική θέση
Η Ελλάδα έχει δηλώσει ότι η Τουρκία πρέπει να εγκαταλείψει την 30ετή απειλή πολέμου εναντίον της Ελλάδας για να κερδίσει την έγκρισή της. Ο Τούρκος υπουργός Άμυνας Γιασάρ Γκιουλέρ απέρριψε αυτή την ανησυχία ως «εμπλοκή πολυμερών πλατφορμών σε διμερείς διαφορές».
Εκτός από τα σχέδια της Τουρκίας να αποκτήσει 40 μαχητικά αεροσκάφη F-16 από τις Ηνωμένες Πολιτείες, παρά τις κυρώσεις CAATSA, εξακολουθεί να ελπίζει ότι θα γίνει εκ νέου δεκτή στο πρόγραμμα F-35. Ο πρεσβευτής των ΗΠΑ στην Τουρκία, Τομ Μπάρακ, έχει δηλώσει ότι είναι δυνατή η εξεύρεση λύσης μέχρι το τέλος του έτους.
Εκτός από το TCG Anadolu, το οποίο έχει ήδη τεθεί σε λειτουργία, η Τουρκία, μαζί με την Ισπανία, κατασκευάζει ένα δεύτερο αεροπλανοφόρο. Δεδομένης της επεκτατικής θαλάσσιας στρατηγικής της Τουρκίας, η οποία περιγράφεται στο Mavi Vatan («Γαλάζια Πατρίδα»), αυτό δεν αποτελεί καλό οιωνό ούτε για την Ελλάδα ούτε για την Κύπρο.
Οι ανάγκες ασφάλειας της Ευρώπης και το κενό εξουσίας στη Μέση Ανατολή σημαίνουν περισσότερο χώρο για την Άγκυρα. Ο πρόεδρος Ερντογάν εκμεταλλεύεται την ευκαιρία.
