Σε άρθρο του το Euronews αναφέρει ότι οι εκλογές σε όλη την Ευρώπη έχουν πληγεί τα τελευταία χρόνια από απόπειρες διάδοσης παραπληροφόρησης.

Στις προεδρικές εκλογές της Ρουμανίας τον περασμένο Νοέμβριο, ο πρώτος γύρος ακυρώθηκε με βάση αναφορές των υπηρεσιών πληροφοριών που φέρονται να έδειχναν ρωσική ανάμειξη μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, με στόχο την ενίσχυση του τότε σχετικά άγνωστου υπερεθνικιστή υποψηφίου Καλίν Γκεοργκέσκου. Παρόμοιες αναφορές για παραπληροφόρηση προερχόμενη από τη Μόσχα υπήρξαν και για τις εκλογές στη Γαλλία (Ιούνιο–Ιούλιο 2024) και στην Τσεχία το περασμένο Σαββατοκύριακο.

Νέες απαιτήσεις διαφάνειας

Σύμφωνα με τον νέο κανονισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που τίθεται σε ισχύ την Παρασκευή, οι πολιτικές διαφημίσεις θα πρέπει πλέον να φέρουν σαφή ένδειξη διαφάνειας. Η ένδειξη αυτή θα πρέπει να προσδιορίζει ότι πρόκειται για πολιτική διαφήμιση και να περιλαμβάνει βασικές πληροφορίες, όπως:

• τον χορηγό,

• τις εκλογές με τις οποίες συνδέεται,

• και τα ποσά που καταβλήθηκαν.

Ο κανονισμός, γνωστός ως Transparency and Targeting of Political Advertising (TTPA), προτάθηκε το 2021 από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή με στόχο οι πολίτες να γνωρίζουν ποιος πληρώνει, γιατί βλέπουν μια διαφήμιση και πόσα δαπανώνται για αυτήν.

Η Επιτροπή είχε αναφέρει τότε ότι είχε παρατηρήσει «πάρα πολλά παραδείγματα κινδύνων που προέρχονται από τον ψηφιακό χώρο», αναφερόμενη στα επεισόδια στο Καπιτώλιο των ΗΠΑ το 2021 και στις κατηγορίες για ρωσική παρέμβαση στο δημοψήφισμα για το Brexit το 2016.

Απαγόρευση ξένης χρηματοδότησης πολιτικών διαφημίσεων

Κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, τα κράτη μέλη και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πρόσθεσαν τροποποιήσεις, οι οποίες οδήγησαν μεταξύ άλλων και στην απαγόρευση ξένης χρηματοδότησης πολιτικών διαφημίσεων στην ΕΕ. Οι κανόνες θα εφαρμοστούν 18 μήνες μετά την έναρξή τους, με τις ολλανδικές εκλογές της 29ης Οκτωβρίου να αποτελούν το πρώτο πεδίο δοκιμής.

Ωστόσο, σύμφωνα με την Luise Quaritsch από το Jacques Delors Centre, οι πολίτες δεν θα παρατηρήσουν άμεσα μεγάλες αλλαγές.

«Οι πολιτικοί υποψήφιοι και άλλοι δεν θα μπορούν πλέον να προωθούν επί πληρωμή το περιεχόμενό τους. Θα πρέπει να βασιστούν στη φυσική (οργανική) διάδοση των αναρτήσεών τους», δήλωσε.

Αντιδράσεις από τις μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες

Οι νέοι κανόνες προκάλεσαν έντονη δυσαρέσκεια σε εταιρείες όπως η Meta (ιδιοκτήτρια των Facebook, Instagram, Threads και WhatsApp) και η Google.

Άλλες πλατφόρμες, όπως το LinkedIn και το TikTok, ήδη απαγορεύουν τις πολιτικές διαφημίσεις, ενώ το X (πρώην Twitter) του Έλον Μασκ επιτρέπει τέτοιες διαφημίσεις μόνο υπό αυστηρούς, εθνικά καθορισμένους όρους.

Η Meta ανακοίνωσε ότι θα σταματήσει εντελώς τις πολιτικές διαφημίσεις στην ΕΕ λόγω «σημαντικών επιχειρησιακών προκλήσεων και νομικών αβεβαιοτήτων», χαρακτηρίζοντας τις νέες υποχρεώσεις «ανεφάρμοστες».

Η Google εξέφρασε παρόμοιες ανησυχίες, υποστηρίζοντας ότι ο νόμος ορίζει υπερβολικά ευρύ φάσμα “πολιτικών διαφημίσεων”, το οποίο «θα ήταν δύσκολο να προσδιοριστεί αξιόπιστα σε μεγάλη κλίμακα». Για τον λόγο αυτό, οι πολιτικές διαφημίσεις στο YouTube δεν θα επιτρέπονται πλέον στην ΕΕ.

Το οικονομικό διακύβευμα

Παρότι υπήρχαν ήδη εθνικοί κανόνες για τις πολιτικές διαφημίσεις, αυτοί δεν κάλυπταν πλήρως το διαδικτυακό περιβάλλον.

Μια ανάλυση του Euronews αποκάλυψε ότι, στις ευρωεκλογές του 2024, ο Ούγγρος πρωθυπουργός Βίκτορ Όρμπαν δαπάνησε πάνω από 60.000 ευρώ για μία μόνο διαφήμιση στη Google, η οποία συγκέντρωσε πάνω από 10 εκατομμύρια προβολές σε 11 ημέρες.

Στο Βέλγιο, τα φλαμανδικά κόμματα ξόδεψαν πάνω από 1,7 εκατομμύρια ευρώ σε διαφημίσεις στο Facebook και το Instagram, με το ακροδεξιό Vlaams Belang να ευθύνεται για το ένα τρίτο αυτής της δαπάνης.

Στη Γερμανία, οι πολιτικοί σχηματισμοί επένδυσαν περίπου 1,5 εκατ. ευρώ σε διαφημίσεις Google, ενώ η Meta αποκόμισε έσοδα 3,3 εκατ. ευρώ από πολιτικές καμπάνιες.

Οι μικρότεροι πολιτικοί σχηματισμοί επηρεάζονται περισσότερο

Ο καθηγητής Claes de Vreese του Πανεπιστημίου του Άμστερνταμ προειδοποίησε ότι οι νέοι κανόνες θα πλήξουν περισσότερο τα μικρότερα κόμματα, τα οποία βασίζονταν σε στοχευμένες διαφημίσεις για να φτάσουν στους ψηφοφόρους.

«Τα μεγάλα κόμματα και οι γνωστοί πολιτικοί διαθέτουν ήδη πιστό κοινό. Οι μικρότεροι υποψήφιοι όμως δυσκολεύονται να επιβληθούν χωρίς πληρωμένες καμπάνιες», σημείωσε.

Η Quaritsch πρόσθεσε ότι οι πολιτικοί θα αισθανθούν μεγαλύτερη πίεση να δημοσιεύουν περιεχόμενο που “ανεβαίνει” εύκολα στα social media, όπως διχαστικά ή ακραία μηνύματα, προκειμένου να εξασφαλίσουν προβολή.

Αντιδράσεις και από τα ΜΜΕ

Η Ένωση Ευρωπαϊκών Ραδιοτηλεοπτικών Οργανισμών (EBU) και το Συμβούλιο Εκδοτών της ΕΕ προειδοποίησαν ότι οι εκδότες δεν διαθέτουν τα τεχνικά μέσα για να συμμορφωθούν πλήρως με τους νέους κανόνες ή να απορρίψουν προγραμματικά διαφημιζόμενο πολιτικό περιεχόμενο.

Ζητούν περισσότερη σαφήνεια σχετικά με:

• τον τρόπο ταυτοποίησης των χορηγών,

• τις μορφές δήλωσης και επαλήθευσης των πληρωτών,

• και τις διαδικασίες ελέγχου της αυθεντικότητας των χρηματοδοτών.