Μέχρι σήμερα, οι καταναλωτές πίστευαν πως οι υψηλές τιμές στα γνωστά και πολυτελή brand συνεπάγονταν και δίκαιες αμοιβές, δίκαια εργασιακά περιβάλλοντα και εξειδικευμένο εργασιακό δυναμικό. Απέκλειαν, με δύο λόγια, κάθε μορφή εργασιακής εκμετάλλευσης και καταπίεσης. Ωστόσο, η έρευνα του εισαγγελέα του Μιλάνου, Πάολο Στοράρι, έρχεται για να καταρρίψει αυτήν την πεποίθηση.
Στο μικροσκόπιο των αρχών έχουν βρεθεί γνωστές εταιρείες όπως οι Loro Piana, Dior, Armani και Tod’s, ενώ σε λίστες υπό διερεύνηση εμφανίζονται επίσης κορυφαίοι οίκοι, όπως οι Gucci, Versace και Yves Saint Laurent, για πιθανή εμπλοκή σε υπεργολαβίες που βασίζονται στην εκμετάλλευση μεταναστών εργατών.
Οι εισαγγελικές αρχές επισημαίνουν ότι δεν πρόκειται για μεμονωμένες παραβάσεις, αλλά για συστηματική πρακτική. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Loro Piana, εταιρείας του ομίλου LVMH με ιστορία από το 1924, όπου σε προμηθευτή της εντοπίστηκαν εργαζόμενοι που αμείβονταν με ελάχιστα ευρώ ημερησίως, ενώ εργάζονταν έως και 90 ώρες την εβδομάδα και σε συνθήκες που κρίθηκαν ανθυγιεινές.
Όπως περιγράφουν οι Financial Times, το μοντέλο εκμετάλλευσης ακολουθεί μια συγκεκριμένη λογική: οι μεγάλοι οίκοι πιέζουν τους άμεσους προμηθευτές με χαμηλές τιμές, οι οποίοι, προκειμένου να ανταποκριθούν στο κόστος και στους όγκους παραγωγής, μεταβιβάζουν κρυφά την εργασία σε τρίτους. Συχνά πρόκειται για «εργαστήρια» κινεζικής ιδιοκτησίας που λειτουργούν στην Ιταλία. Στο τελευταίο στάδιο της αλυσίδας βρίσκονται μετανάστες εργαζόμενοι, χωρίς συμβάσεις ή κοινωνική ασφάλιση, με εξαντλητικά ωράρια.
Υπολογίζεται ότι περίπου 30.000 άτομα, από ένα σύνολο 600.000 εργαζομένων στον κλάδο των ειδών πολυτελείας, βρίσκονται σε αυτή τη θέση.
Εν τω μεταξύ, η απουσία εθνικού κατώτατου μισθού στην Ιταλία επιτείνει την ευαλωτότητα των εργαζομένων. Αν και η νομοθεσία απαιτεί γραπτή έγκριση των εταιρειών για την ανάθεση υπεργολαβιών, τα εμπλεκόμενα brand ισχυρίζονται ότι δεν είχαν δώσει τη συγκατάθεσή τους και ότι οι προμηθευτές ενήργησαν εν αγνοία τους.
Νέα μέτρα ελέγχου από την ιταλική κυβέρνηση
Μπροστά στον κίνδυνο να πληγεί το κύρος του «Made in Italy», η ιταλική κυβέρνηση και οι θεσμοί της μόδας προωθούν νέα μέτρα ελέγχου της παραγωγικής αλυσίδας, καθώς και τη δημιουργία κεντρικής βάσης δεδομένων για τις πιστοποιήσεις των προμηθευτών.
«Η φήμη των εμπορικών μας σημάτων βρίσκεται υπό επίθεση», δήλωσε ο υπουργός Επιχειρήσεων Αντόλφο Ούρσο. Από την άλλη πλευρά, επικριτές υποστηρίζουν ότι αυτές οι πρωτοβουλίες εξυπηρετούν κυρίως επικοινωνιακούς σκοπούς και δεν αμφισβητούν ουσιαστικά το επιχειρηματικό μοντέλο που δίνει προτεραιότητα στο κέρδος.
Οίκοι όπως η Dior και η Armani μιλούν για «μεμονωμένες αστοχίες» και υποστηρίζουν ότι εξαπατήθηκαν από προμηθευτές, ενώ ο διευθύνων σύμβουλος της Tod’s, Ντιέγκο ντέλα Βάλε, εξαπέλυσε προσωπική επίθεση στον εισαγγελέα Στοράρι, κατηγορώντας τον ότι βλάπτει την εικόνα της χώρας και αντιμετωπίζει τους επιχειρηματίες ως εγκληματίες.
Από την άλλη, υπάρχουν κι εκείνοι που συνεχίζουν να ακολουθούν έναν διαφορετικό δρόμο. Ο σχεδιαστής Μπρουνέλο Κουτσινέλι είναι ένας από αυτούς, ο οποίος προσφέρει ακόμη υψηλότερες αμοιβές από τον μέσο όρο και εξασφαλίζει ηθικές συνθήκες παραγωγής, ακόμη κι αν αυτό μειώνει τα κέρδη του.
Ποιος είναι ο Πάολο Στοράρι
Όπως επισημαίνει ο Μάικλ Πόσνερ, καθηγητής ηθικής και χρηματοοικονομικών στο Stern School of Business του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης, το φαινόμενο δεν είναι καινούργιο, αλλά «η διαφορά σήμερα είναι ότι υπάρχει ένας αποφασισμένος εισαγγελέας που ερευνά συστηματικά, μια βιομηχανία πολυτελείας που αντιδρά σθεναρά και μια σαφής κλιμάκωση της σύγκρουσης μεταξύ τους».
Στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης βρίσκεται πλέον ο Πάολο Στοράρι, ο εισαγγελέας που έχει αναλάβει να συγκρουστεί με μια εθνικά εμβληματική βιομηχανία. Έχει στο παρελθόν ηγηθεί σημαντικών ερευνών, όπως για τη διείσδυση της Μαφίας σε οργανωμένους οπαδούς ποδοσφαίρου, ενώ έχει ασχοληθεί εκτενώς με υποθέσεις εργασιακής εκμετάλλευσης, επικρίνοντας τόσο το μοντέλο των πλατφορμών διανομής φαγητού όσο και μεγάλες εταιρείες, όπως η Amazon, για πιθανή φοροδιαφυγή.
Ο ίδιος δηλώνει αμετακίνητος: «Κάποιοι λένε ότι υπερβάλλουμε ή ότι εμείς καθορίζουμε τους κανόνες. Όπως και να έχει, τα στοιχεία παραμένουν στοιχεία», τονίζει.
