Η έκρηξη της κοινωνικής οργής
Οι κινητοποιήσεις στο Ιράν διαρκούν εδώ και εβδομάδες και δεν ξεκίνησαν από πολιτικά συνθήματα, αλλά από την καθημερινότητα. Μικροπωλητές λαϊκών αγορών ήταν οι πρώτοι που βγήκαν στους δρόμους διαμαρτυρόμενοι για την ακρίβεια και την οικονομική ασφυξία. Σταδιακά, στο κύμα διαμαρτυρίας προστέθηκαν εργαζόμενοι, νέοι, γυναίκες και μειονότητες.
Η κοινωνική δυσαρέσκεια τροφοδοτείται από χρόνια προβλήματα: φτώχεια, διαφθορά, λειψυδρία, ενεργειακά μπλακ άουτ, καταπίεση μειονοτήτων, χιλιάδες πολιτικούς κρατούμενους και μια εξαιρετικά δύσκολη θέση για τις γυναίκες. Η αίσθηση ότι το σύστημα δεν προσφέρει ούτε ευημερία ούτε ελευθερία έχει γίνει κυρίαρχη.
Η απάντηση του θεοκρατικού καθεστώτος υπήρξε σκληρή. Σύμφωνα με αναφορές, τουλάχιστον 540 διαδηλωτές έχουν σκοτωθεί και περισσότεροι από 10.000 έχουν συλληφθεί. Παρά το εκτεταμένο διαδικτυακό μπλακ άουτ, εικόνες από νεκροτομεία –με σορούς σε σακούλες– έχουν διαρρεύσει και προκαλούν διεθνές σοκ.
Η Τεχεράνη απορρίπτει τις κατηγορίες, ισχυριζόμενη ότι πρόκειται για «νεκρούς τρομοκράτες» που επεδίωκαν την ανατροπή του καθεστώτος. Παράλληλα, το καθεστώς κινητοποίησε φιλοκυβερνητικές διαδηλώσεις, επιχειρώντας να δείξει ότι διατηρεί λαϊκή στήριξη, την ώρα που στους δρόμους ακούγονται ανοιχτά συνθήματα κατά του Αγιατολάχ Χαμενεΐ.
Οι φιλοκαθεστωτικές διαδηλώσεις εμφανίζονται από αναλυτές ως ενορχηστρωμένες από το κράτος, με στόχο να δοθεί η εικόνα κοινωνικής νομιμοποίησης του καθεστώτος και να απονομιμοποιηθεί το κίνημα διαμαρτυρίας. Η ενεργοποίηση αντικινηματιών λειτουργεί ως εργαλείο πολιτικής πίεσης και ψυχολογικού πολέμου, εντείνοντας τον κοινωνικό διχασμό και δυσχεραίνοντας κάθε προοπτική διαλόγου.
Η Ουάσινγκτον εξετάζει όλα τα σενάρια
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο Ντόναλντ Τραμπ εξετάζει τις επιλογές του. Σύμφωνα με τη Wall Street Journal, ο Λευκός Οίκος συζητά:
-
Στρατιωτική δράση, με πιθανά πλήγματα κατά των Φρουρών της Επανάστασης, ακόμη και σε συνεννόηση με το Ισραήλ
-
Κυβερνοεπιθέσεις
-
Αποκατάσταση διαδικτύου και επικοινωνιών μέσω δορυφόρων Starlink του Ίλον Μασκ
-
Νέες οικονομικές κυρώσεις
-
Διπλωματική συνεννόηση με το καθεστώς
Το Axios αποκάλυψε ότι ο Ιρανός ΥΠΕΞ Αμπάς Αρακτζί επικοινώνησε το Σαββατοκύριακο με τον Στιβ Γουίτκοφ, ειδικό απεσταλμένο του Τραμπ, σε μια προσπάθεια αποκλιμάκωσης, την ώρα που ο Αμερικανός πρόεδρος δεν αποκλείει στρατιωτική επίθεση.
Ιρανοί αξιωματούχοι δηλώνουν έτοιμοι «και για πόλεμο και για διάλογο», ενώ αφήνουν ανοιχτό –υπό όρους– το ενδεχόμενο να «ακούσουν» τους διαδηλωτές.
{https://exchange.glomex.com/video/v-dfmr992ru2rd?integrationId=eexbs1jkg0kofln}
Το ρίσκο της εξωτερικής επέμβασης
Παρά τη διεθνή κατακραυγή, πολλοί αναλυτές προειδοποιούν ότι μια αμερικανική στρατιωτική επέμβαση μπορεί να φέρει τα αντίθετα αποτελέσματα. Η ιρανική κοινωνία παραμένει βαθιά καχύποπτη απέναντι στις ξένες παρεμβάσεις, λόγω ιστορικών τραυμάτων. Επιπλέον, οποιοδήποτε πλήγμα θα προκαλούσε ιρανικά αντίποινα σε αμερικανικές βάσεις στη Μέση Ανατολή, με απρόβλεπτες συνέπειες.
{https://exchange.glomex.com/video/v-dfmracf9dsvl?integrationId=eexbs1jkg0kofln}
Ο Ρεζά Παχλαβί και το πολιτικό κενό
Μια βασική διαφορά σε σχέση με προηγούμενες εξεγέρσεις είναι η αναζήτηση εναλλακτικής πολιτικής προοπτικής. Για πολλούς, κυρίως νεότερους Ιρανούς που δεν έζησαν τη μοναρχία, ο Ρεζά Παχλαβί –γιος του τελευταίου Σάχη– έχει εξελιχθεί σε σύμβολο της προ-ισλαμικής περιόδου.
Η αντιπολίτευση παραμένει κατακερματισμένη, με οργανώσεις όπως οι Μουτζαχεντίν-ε Χαλκ να θεωρούνται ευρέως απαξιωμένες. Οι προσωρινές συμμαχίες μετά το κίνημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» το 2022 διαλύθηκαν γρήγορα, αφήνοντας πολιτικό κενό.
Ο Παχλαβί απορρίπτει την απολυταρχική ή κληρονομική μοναρχία και μιλά για δημοκρατικό, κοσμικό σύστημα, με διάκριση κράτους-θρησκείας και σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Δηλώνει ότι δεν επιδιώκει αξιώματα και ότι ο ρόλος του είναι μεταβατικός, ζητώντας ειρηνική μετάβαση και δημοψήφισμα για το πολίτευμα.
Ωστόσο, οι επιφυλάξεις παραμένουν: φόβοι για αυταρχισμό, η συμπάθειά του προς τον Τραμπ, η πολυετής απουσία του από το Ιράν και η βαριά κληρονομιά του πατέρα του, που ανετράπη το 1979.
Παρά τη δημοφιλία του σε τμήμα της κοινωνίας, υπάρχει έντονος φόβος ότι μια ενδεχόμενη άνοδος του Ρεζά Παχλαβί θα μπορούσε να οδηγήσει στην αντικατάσταση ενός αυταρχικού καθεστώτος από ένα άλλο.
Η Ευρώπη σκληραίνει τη στάση της
Στην Ευρώπη, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς χαρακτήρισε τη χρήση βίας από το καθεστώς «ένδειξη αδυναμίας που μεταμφιέζεται σε επίδειξη δύναμης». Στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η πρόεδρος Ρομπέρτα Μέτσολα απαγόρευσε την είσοδο Ιρανών διπλωματών στο κτίριο της Ευρωβουλής, στέλνοντας σαφές πολιτικό μήνυμα.
Ένα καθεστώς υπό πίεση, ένα μέλλον αβέβαιο
Το Ιράν βρίσκεται σε κρίσιμο σταυροδρόμι. Το καθεστώς δείχνει αποφασισμένο να επιβιώσει με κάθε κόστος, οι πολίτες μοιάζουν πιο αποφασισμένοι από ποτέ και η διεθνής κοινότητα καλείται να επιλέξει ανάμεσα στην πίεση και την παρέμβαση. Το ερώτημα δεν είναι μόνο αν το σύστημα θα αντέξει, αλλά τι θα το διαδεχθεί – και με ποιο τίμημα.
Τέλος, παρά την μαζικότητα των κινητοποιήσεων, η οποία ξεπέρασε εκείνη προηγούμενων διαδηλώσεων στο παρελθόν, η πτώση του θεοκρατικού καθεστώτος θεωρείται ακόμη δύσκολη. Παρόλα αυτά, όλοι οι αναλυτές υποστηρίζουν ότι το καθεστώς θα βγει αποδυναμωμένο, ανεξαρτήτως το που θα οδηγήσουν οι διαδηλώσεις.
{https://exchange.glomex.com/video/v-dfmr59mmlpsh?integrationId=eexbs1jkg0kofln}
