Το μήνυμά του, σε γενικές γραμμές, είναι σαφές: οι Γερμανοί δεν εργάζονται αρκετά.
Σύμφωνα με το Politico, τις τελευταίες εβδομάδες ο Μερτς υποστηρίζει ότι οι Γερμανοί δουλεύουν λιγότερες ώρες από όσες απαιτούνται και λαμβάνουν υπερβολικά πολλές ημέρες αναρρωτικής άδειας, γεγονός που –κατά τον ίδιο– επιβαρύνει την οικονομική ανάπτυξη. Δεν πρόκειται για το πιο βολικό πολιτικό μήνυμα σε μια χρονιά κρίσιμων περιφερειακών εκλογών, ιδίως σε μια χώρα που παραδοσιακά ταυτίζει την εθνική της ταυτότητα με την εργατικότητα και την πειθαρχία.
Η έκκληση του Μερτς για περισσότερη και σκληρότερη εργασία έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία προσπαθεί να αναζωογονήσει τη μακροχρόνια στάσιμη γερμανική οικονομία. Προωθεί φιλοαγοραίες πολιτικές για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και την αντιμετώπιση της έλλειψης ειδικευμένου εργατικού δυναμικού, τόσο σε εθνικό επίπεδο όσο και στην ΕΕ. Ωστόσο, η συγκυρία είναι πολιτικά ευαίσθητη: μια σειρά τοπικών εκλογών θεωρούνται βαρόμετρο για το πολιτικό κλίμα, ενώ το συντηρητικό κόμμα του αντιμετωπίζει πίεση από την άνοδο της άκρας δεξιάς.
Παρά το ρίσκο, ο καγκελάριος υιοθετεί συχνά έναν σχεδόν επιτιμητικό τόνο. «Η συνολική παραγωγικότητα της εθνικής μας οικονομίας δεν είναι αρκετά υψηλή», δήλωσε σε πρόσφατη ομιλία του σε εκπροσώπους της βιομηχανίας στην ανατολική Γερμανία, επισημαίνοντας ως πρόβλημα την εκτεταμένη μερική απασχόληση. «Για να το πω ακόμη πιο ξεκάθαρα: η ισορροπία εργασίας-ζωής και η τετραήμερη εβδομάδα δεν αρκούν για να διατηρήσουμε στο μέλλον το σημερινό επίπεδο ευημερίας της χώρας μας. Χρειαζόμαστε περισσότερη δουλειά».
Σε προεκλογική του εμφάνιση στη Βάδη-Βυρτεμβέργη, ενόψει των εκλογών της 8ης Μαρτίου, επανήλθε στο θέμα των αναρρωτικών αδειών, σημειώνοντας ότι οι εργαζόμενοι στη Γερμανία λαμβάνουν κατά μέσο όρο σχεδόν τρεις εβδομάδες άδειας ασθενείας ετησίως — πολύ πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. «Είναι πράγματι σωστό; Είναι πράγματι αναγκαίο;» διερωτήθηκε, προσθέτοντας ότι πρέπει να δημιουργηθούν κίνητρα ώστε οι άνθρωποι να εργάζονται περισσότερο αντί να απουσιάζουν λόγω ασθένειας.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι η Γερμανία βρίσκεται στις τελευταίες θέσεις της ΕΕ όσον αφορά τον μέσο αριθμό εβδομαδιαίων ωρών εργασίας. Κύρια αιτία είναι το υψηλό και αυξανόμενο ποσοστό εργαζομένων μερικής απασχόλησης. Οι Χριστιανοδημοκράτες (CDU) πρότειναν να καταργηθεί το «νομικό δικαίωμα» στη μερική απασχόληση, εκτός αν συντρέχουν ειδικοί λόγοι, όπως η φροντίδα παιδιών ή η συνέχιση σπουδών. Η πρόταση τιτλοφορήθηκε «Όχι νομικό δικαίωμα σε έναν τρόπο ζωής μερικής απασχόλησης» και προκάλεσε έντονες αντιδράσεις, ιδίως από γυναίκες που εργάζονται με μειωμένο ωράριο λόγω οικογενειακών υποχρεώσεων.
Πολλοί θεώρησαν τον χαρακτηρισμό «τρόπος ζωής μερικής απασχόλησης» προσβλητικό. Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης το σύνθημα μετατράπηκε σε χιουμοριστικά memes, ενώ δημοσκοπήσεις έδειξαν ότι περίπου τα δύο τρίτα των Γερμανών αντιτίθενται στο σχέδιο του CDU. Ακόμη πιο ανησυχητικό για τον Μερτς είναι ότι το κόμμα του χάνει έδαφος στο βασικό του πεδίο, την οικονομία: μόνο το 31% δηλώνει ότι εμπιστεύεται τους συντηρητικούς για τη βελτίωση της οικονομικής κατάστασης, ποσοστό μειωμένο σε σχέση με πέρυσι. Δεν είναι τυχαίο ότι η φράση «τρόπος ζωής μερικής απασχόλησης» τελικά αποσύρθηκε από το επίσημο κείμενο που θα συζητηθεί στο κομματικό συνέδριο.
Οι τεμπέληδες που γίναν παράδειγμα
Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε και η αναφορά του Μερτς στο… ελληνικό παράδειγμα. Η Ελλάδα βρίσκεται στις πρώτες θέσεις της ΕΕ σε ώρες εργασίας — μια ειρωνική εξέλιξη, αν αναλογιστεί κανείς ότι κατά την περίοδο της κρίσης χρέους πολλοί Γερμανοί συντηρητικοί χαρακτήριζαν τους Έλληνες «τεμπέληδες». Σε κοινή εμφάνιση με τον Κυριάκο Μητσοτάκη στο Βερολίνο, ο Μερτς επαίνεσε τη μεταρρύθμιση της ελληνικής αγοράς εργασίας, η οποία επιτρέπει ακόμη και εξαήμερη εργασία, λέγοντας ότι «η Γερμανία μπορεί να διδαχθεί κάτι από την Ελλάδα».
Παρά τις δηλώσεις, τα περιθώρια άμεσων παρεμβάσεων είναι περιορισμένα, καθώς ο Μερτς κυβερνά σε συνασπισμό με τους Σοσιαλδημοκράτες, που υπερασπίζονται τις υφιστάμενες εργασιακές ρυθμίσεις. Επιπλέον, το πρόβλημα της Γερμανίας δεν είναι μόνο η προσφορά εργασίας, αλλά και η μείωση θέσεων στον βιομηχανικό τομέα. Η ανεργία ξεπέρασε πρόσφατα τα 3 εκατομμύρια, αγγίζοντας υψηλό 12ετίας.
Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο αν οι Γερμανοί εργάζονται αρκετά, αλλά και αν η οικονομία δημιουργεί επαρκείς και ποιοτικές θέσεις εργασίας. Σε κάθε περίπτωση, ο Μερτς επέλεξε να θέσει το ζήτημα της εργασίας στο επίκεντρο του δημόσιου διαλόγου, αναλαμβάνοντας το πολιτικό κόστος εν μέσω μιας απαιτητικής προεκλογικής περιόδου.
