Η κόντρα Ουάσινγκτον-Μαδρίτης που ξέσπασε τις τελευταίες μέρες, με αφορμή την άρνηση της κυβέρνησης του Πέδρο Σάντσεθ να γίνει χρήση αμερικανικών βάσεων σε ισπανικό έδαφος για επιθετικές ενέργειες, είναι γνωστή. Η οργή του πλανητάρχη ήταν μεγάλη και φρόντισε να την εκφράσει δημόσια την ώρα που υποδέχτηκε τον Μερτς στον Λευκό Οίκο. Πέραν αυτού, ο Τραμπ έριξε τις μπηχτές του ότι η Ισπανία δεν συμφώνησε στην αύξηση των αμυντικών δαπανών στο 5%, σε αντίθεση με άλλα ευρωπαϊκά κράτη, με τον Μερτς να εκφράζει την πεποίθησή του ότι η Μαδρίτη θα αλλάξει στάση.
Στη Μαδρίτη προκάλεσε ενόχληση αλλά και έκπληξη η χαλαρή αντίδραση του Μερτς στην εμπρηστική ρητορική του Τραμπ. Ο υπουργός Εξωτερικών της χώρας της Ιβηρικής, Χοσέ Μανουέλ Αλμπάρες, δήλωσε στο πλαίσιο τηλεοπτικής του παρουσίας: «Όταν μοιράζεσαι με μία χώρα το νόμισμα, το εμπόριο και τις αγορές, περιμένεις ανάλογη συμπαράσταση, όπως αυτή που δείξαμε εμείς απέναντι στη Δανία». Μάλιστα ο Ισπανός ΥΠΕΞ πρόσθεσε ότι, κατά την εκτίμησή του, η Άνγκελα Μέρκελ και ο Όλαφ Σολτς δεν θα τηρούσαν ποτέ τέτοια στάση.
Η σύγκριση με τους προκατόχους του αποτελεί ισχυρό επικοινωνιακό πλήγμα για τον Μερτς. Οι σχέσεις του με την Μέρκελ είναι μέτριες προς κακές, καθώς ήταν εσωκομματικοί ανταγωνιστές, με έντονες διαφωνίες για την πορεία και την στρατηγική του CDU. Για τον Σολτς υποστήριζε, ως αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης, ότι παρέμενε αδρανής στα ευρωπαϊκά πράγματα και είχε υποσχεθεί προεκλογικά ότι ο ίδιος θα αναζητούσε έναν πιο πρωταγωνιστικό ρόλο για τη Γερμανία στις Βρυξέλλες. Ο Μερτς προβάλλεται μιντιακά ως «Καγκελάριος των Εξωτερικών», που ρυθμίζει υποθέσεις ευρύτερου ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος. Τα σχόλια όμως του Ισπανού ΥΠΕΞ αναιρούν αυτήν την εικόνα.
Από την πλευρά του, ο καγκελάριος απέρριψε την κριτική που του ασκήθηκε, υπογραμμίζοντας ότι μίλησε με τον Αμερικανό πρόεδρο για τις απειλές του περί εμπορικών κυρώσεων στην Ισπανία, ξεκαθαρίζοντάς του ότι το εμπόριο είναι ευρωπαϊκή υπόθεση και δεν ρυθμίζεται από το κάθε κράτος ξεχωριστά.
Ωστόσο δυσαρέσκεια διακρίνεται και στην άλλη πλευρά της Μεσογείου, από την Κύπρο. Η Λευκωσία ζήτησε σε διμερές επίπεδο τη συνδρομή του Βερολίνου, στον απόηχο της κλιμάκωσης των τελευταίων ημερών στην Μέση Ανατολή. Σε αντίθεση με την Ισπανία, την Ιταλία, την Ολλανδία, τη Γαλλία και φυσικά την Ελλάδα, η Γερμανία αρνήθηκε σε πρώτη φάση τη συνδρομή της, παρά το γεγονός ότι δύο φρεγάτες της βρίσκονται αυτό το διάστημα στη Μεσόγειο.
Η εξήγηση της γερμανικής κυβέρνησης ήταν ότι θεωρεί την κατάσταση διαχειρίσιμη, τονίζοντας ταυτόχρονα ότι θα επανεξετάσει τη στάση της αν υπάρξουν εξελίξεις.
Μάλιστα ίδια θέση με τον καγκελάριο τηρούν οι Σοσιαλδημοκράτες εταίροι του, με το ρητό ότι «δεν πρόκειται για δικό μας πόλεμο», το οποίο διατυπώθηκε από τον υπουργό Άμυνας Μπόρις Πιστόριους. Την ίδια φράση χρησιμοποίησε σε συνέντευξή του στο RND και ο υπουργός Οικονομικών Λαρς Κλίνγκμπαϊλ.
Πώς εξηγείται η στάση Μερτς;
Ο Μερτς επιμένει ακόμη στη λογική της γραμμής της ψυχραιμίας απέναντι στον Τραμπ. Αυτό φάνηκε και από τις συζητήσεις που έγιναν, κυρίως με γαλλική πρωτοβουλία, για ενεργοποίηση ευρωπαϊκών κυρώσεων κατά των ΗΠΑ, σε περίπτωση που κλιμακωνόταν περαιτέρω η κατάσταση στη Γροιλανδία. Η Γερμανία είναι ένα εξαγωγικό κράτος και τα περισσότερα αγαθά της κατευθύνονται στην αμερικανική αγορά. Ως εκ τούτου, έχει πολλά να χάσει σε περίπτωση ενός εμπορικού πολέμου ΗΠΑ-ΕΕ. Από αυτή την εξήγηση φαίνεται η εκ διαμέτρων αντίθετη στάση της από εκείνη της Ισπανίας, η οποία τηρεί μια πιο σκληρή γραμμή στις αμερικανικές ρητορικές επιθέσεις.
Όσον αφορά τη στασιμότητα στο ζήτημα της Κύπρου, θα μπορούσε κανείς να υποθέσει ότι το Βερολίνο δεν ήθελε να προκαλέσει την αντίδραση της Τουρκίας. Κάτι τέτοιο όμως δεν επιβεβαιώνεται στην πράξη, καθώς η Άγκυρα έχει αντιδράσει σχετικά ήπια στην παροχή στρατιωτικής στήριξης στη Μεγαλόνησο. Η γερμανική φρεγάτα Nordrhein-Westfalen κατέπλευσε μεν την Κυριακή (8/3) στην Κύπρο, αλλά μόνο ως ενδιάμεσο σταθμό, πριν συνεχίσει την πορεία της προς τον Λίβανο, όπου αναμένεται να συμμετάσχει σε αποστολή του ΟΗΕ.
Η ευρωπαϊκή διάσταση
Η Γερμανία δίνει μεγάλη βάση – και ορθώς – στην άμυνα και την επιβίωση της Ουκρανίας και ζητά, σε αυτό το πλαίσιο, τα ευρωπαϊκά κράτη να στηρίξουν την αμυντική προσπάθεια του Κιέβου. Η στάση της όμως απέναντι στην Κύπρο, που είναι κράτος-εταίρος στην ΕΕ, αφήνει την εντύπωση πως η επίκληση στην ενότητα γίνεται επιλεκτικά και κατά το δοκούν. Κι έτσι αποδυναμώνεται το γερμανικό αφήγημα της ευρωπαϊκής συνοχής.
Πάντως η γερμανική διστακτικότητα σε καταστάσεις ανάλογης της Κύπρου δεν είναι ένα καινούριο φαινόμενο. Πριν τη ρωσική εισβολή το 2022, το Βερολίνο – με καγκελάριο τον Σολτς – είχε ανταποκριθεί στις ουκρανικές εκκλήσεις για στήριξη με την αποστολή… κουβερτών, υπνόσακων και κρανών, μια κίνηση που προκάλεσε την οργή των Ουκρανών. Σήμερα, μετά από τέσσερα χρόνια εισβολής, η Γερμανία είναι ο σημαντικότερος προμηθευτής του Κιέβου. Ας ελπίσουμε οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή να μην πάρουν μια όμοια τροπή με εκείνη που πήρε το ουκρανικό ζήτημα…
