Οι Ηνωμένες Πολιτείες αποτελούν τον βασικό πυλώνα της διατλαντικής συμμαχίας από το 1949. Ωστόσο, ειδικοί προειδοποιούν ότι η ρητορική και η στάση του Τραμπ ενδέχεται να υπονομεύσουν την αμοιβαία εμπιστοσύνη, ακόμη κι αν η Ουάσινγκτον παραμείνει τυπικά στο ΝΑΤΟ.
«Ήδη σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες υπάρχει η αίσθηση –και ο φόβος– ότι ακόμη κι αν οι ΗΠΑ παραμείνουν στη Συμμαχία, δεν είναι αξιόπιστος εταίρος», δηλώνει ο καθηγητής διεθνούς πολιτικής Μαρκ Γουέμπερ από το Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ, όπως μεταδίδει το Axios.
Υπενθυμίζεται ότι την Πέμπτη (9/12), ο Τραμπ έγραψε ότι «κανείς από αυτούς, συμπεριλαμβανομένων και των δικών μας –πολύ απογοητευτικό, το ΝΑΤΟ– δεν καταλαβαίνει τίποτα αν δεν του ασκηθεί πίεση!!!», μετά από κεκλεισμένων των θυρών συνάντηση με τον Γενικό Γραμματέα Μαρκ Ρούτε.
Ο Τραμπ έχει επανειλημμένα επικρίνει τους Ευρωπαίους συμμάχους για το ότι δεν τηρούν τις δεσμεύσεις τους ως προς τις αμυντικές δαπάνες. Πρόσφατα τους κατηγόρησε επίσης ότι δεν στήριξαν τον πόλεμο με το Ιράν –παρά το γεγονός ότι ορισμένοι παρείχαν υλικοτεχνική υποστήριξη– ή ότι έθεσαν περιορισμούς στη χρήση του εδάφους τους για αμερικανικές επιχειρήσεις. Από την πλευρά τους, οι σύμμαχοι επισημαίνουν ότι οι ΗΠΑ προχώρησαν στη σύγκρουση χωρίς προηγούμενη διαβούλευση.
Αξιωματούχος του Λευκού Οίκου δήλωσε χαρακτηριστικά ότι «το ΝΑΤΟ δοκιμάστηκε και απέτυχε».
Τα όρια και οι επιπτώσεις
Παρά την ένταση, ο Τραμπ δεν μπορεί να αποχωρήσει από το ΝΑΤΟ χωρίς την έγκριση του Κογκρέσου, βάσει νόμου του 2023.
Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο πρώην πρέσβης των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ Ίβο Ντάαλντερ, οι δηλώσεις του Τραμπ έχουν ήδη δημιουργήσει αμφιβολίες για το κατά πόσο οι ΗΠΑ θα τηρήσουν τη δέσμευσή τους για συλλογική άμυνα (Άρθρο 5), έναν από τους βασικούς πυλώνες της Συμμαχίας. Η διάβρωση αυτής της εμπιστοσύνης, προειδοποιεί, θα έχει μακροχρόνιες συνέπειες, ακόμη και μετά την αποχώρηση του Τραμπ από την εξουσία.
Την ίδια στιγμή, η Ευρώπη ενισχύει σταδιακά τις δικές της αμυντικές δυνατότητες, μειώνοντας την εξάρτησή της από τις ΗΠΑ.
Πιθανά σενάρια πίεσης
Χωρίς να αποχωρήσει, ο Τραμπ θα μπορούσε να ασκήσει πίεση στους συμμάχους αποσύροντας αμερικανούς αξιωματικούς από τη δομή διοίκησης του ΝΑΤΟ ή μπλοκάροντας αποφάσεις, καθώς η Συμμαχία λειτουργεί με συναίνεση.
Σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal, εξετάζεται ακόμη και η μετακίνηση αμερικανικών στρατευμάτων από χώρες που θεωρούνται «μη συνεργάσιμες», ενδεχομένως με κλείσιμο βάσεων στην Ευρώπη.
Ωστόσο, ειδικοί προειδοποιούν ότι τέτοιες κινήσεις θα είχαν κόστος και για τις ίδιες τις ΗΠΑ, τόσο επιχειρησιακά όσο και οικονομικά, καθώς θα απαιτούσαν νέες υποδομές και θα επηρέαζαν την ετοιμότητα των δυνάμεων.
Η πραγματικότητα
Παρά την πολιτική ένταση, ο Γουέμπερ εκτιμά ότι το ΝΑΤΟ εξακολουθεί να λειτουργεί σε καθημερινό επίπεδο, πέρα από τα φώτα της πολιτικής αντιπαράθεσης στην Ουάσινγκτον. Όπως σημειώνει, οι ΗΠΑ συνεχίζουν να διαδραματίζουν ρόλο στη διαμόρφωση συναίνεσης, έστω και με λιγότερο ενθουσιασμό.
Η κρίση στη Συμμαχία θα μπορούσε να κλιμακωθεί περαιτέρω. Ο Τραμπ άφησε πρόσφατα αιχμές για επόμενες στρατιωτικές κινήσεις μετά το Ιράν, ενώ έχει επανειλημμένα αναφερθεί στην ιδέα προσάρτησης της Γροιλανδίας, εδάφους της Δανίας – χώρας-μέλους του ΝΑΤΟ.
Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, η αντίδραση της Ευρώπης αναμένεται ακόμη πιο έντονη από ό,τι στο παρελθόν.
